آنكس سحر ندارد از خود خبر ندارد...
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، در دعاي روز هجدهم ماه مبارك رمضان آمده است:
اللهمّ نَبّهْني فيهِ لِبَرَكاتِ أسْحارِهِ ونوّرْ فيهِ قلبي بِضِياءِ أنْوارِهِ وخُذْ بِكُلّ أعْضائي الى اتّباعِ آثارِهِ بِنورِكَ يا مُنَوّرَ قُلوبِ العارفين.
خدايا آگاهم نما در آن براى بركات سحرهايش وروشن كن در آن دلم را به پرتو انوارش وبكار به همه اعضايم به پيروى آثارش به نور خودت اى روشنى بخش دلهاى حق شناسان
بيداري سحر
يكي از ويژگى عبادالرّحمن و بندگان خاصّ خداوند- كه بايد سعى كنيم جزء آنها باشيم- راز و نياز شبانه و بيداري سحر و نماز شب است.
نماز شب در فرهنگ اسلامى جايگاه ويژه، و ارزشى فوقالعاده دارد. و در برخى از آيات قرآن مجيد و بسيارى از روايات مورد تأكيد قرار گرفته است:
خداوند متعال در سه آيه از كتاب آسمانىاش به نماز شب اشاره كرده، كه به شرح و تفسير اين آيات مىپردازيم، به اميد آن كه در صف شب زنده داران در آييم.
1- اوّلين آيه، آيه محلّ بحث، يعنى آيه شريفه 64 سوره فرقان است. در اين آيه مىخوانيم: وَ ا لَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِيَاماً
و كسانى كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مىكنند.
«بيتوته» به معناى شب را در جايى ماندن است؛ خواه آن شب را بيدار باشد، يا در خواب؛ ولى از كلمات بعدى آيه شريفه، معلوم مىشود كه منظور تنها نخوابيدن نيست، بلكه منظور شب زندهدارى است. «سُجَّدْ» جمع ساجد است، و «قيام» نيز جمع قائم.
بنابراين، عبادالرحمن كسانى هستند كه به خاطر رضاى خداوند، لااقل بخشى از شب را، از رختخوابهاى خويش جدا شده، و به راز و نياز با خداى خويش مىپردازند، و نماز شب را، كه شامل سجده و قيام و ديگر افعال است، به جا مىآورند. اين كه نماز شب جزء صفات عبادالرّحمن شمرده شده، جايگاه خاصّ آن را در مسأله تربيت و سير و سلوك الى اللّه مىرساند.
2- دومين آيهاى كه پيرامون نماز شب سخن مىگويد، آيه شريفه 79 سوره إسراء است. در اين آيه مىخوانيم: وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَاماً مَحْمُوداً
(اى پيامبر ما!) پاسى از شب را (از خواب بر خيز، و) قرآن (و نماز) بخوان! اين يك وظيفه اضافى (و فوقالعاده) براى توست؛ اميد است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستايش بر انگيزد.
«تهجّد» از مادّه «هجود» است. هجود به معنى خواب است، ولى تهجّد به معناى ضدّ آن «2» يعنى بيدارى است!
«نافله» به چيزى اضافى گفته مىشود. عرب به هر چيز اضافه و فوق برنامه نافله مىگويد؛ چه اضافه بر نمازهاى واجب باشد، يا اضافه بر روزههاى واجب، يا چيزهاى ديگر. ولى اين كلمه در بين ما فقط در نمازهاى مستحبّى به كار گرفته مىشود.
با توجّه به آنچه كه گذشت، معنى آيه شريفه چنين مىشود: «اى پيامبر! بخشى از شب را بيدار باش و علاوه بر نمازهاى واجب روزانه، نمازهاى اضافى و فوق برنامه به جا آور.»
از ظاهر آيه شريفه استفاده مىشود كه علاوه بر نمازهاى واجب، كه بر همه مسلمانان واجب است، نماز شب نيز بر شخص پيامبر واجب بوده است. و با توضيحى كه گذشت، واجب بودن آن بر پيامبر صلى الله عليه و آله منافاتى با واژه «نافله» ندارد. (دقّت كنيد)
خداوند در بخش دوم اين آيه شريفه، به تبيين آثار نماز شب پرداخته و مىفرمايد:
«شايد خداوند در سايه عبادت شبانه و شب زندهدارى، شما را به مقام محمود برساند.»
مقامى كه تمام مردم جهان آن را ستايش مىكنند.
مفسّران قرآن كريم در تفسير «مقام محمود» اختلاف نظر دارند:
برخى معتقدند منظور از اين مقام، مقام شفاعت كبراى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در جهان آخرت است؛ هر چند تمام انبياء و مرسلين، بلكه برخى از مؤمنان صالح العمل نيز، داراى مقام شفاعت هستند؛ ولى شفاعت كبرى از آنِ پيامبر اسلام است، كه آن را با عبادتهاى شبانه به دست آورده است. آرى، نماز شب آن قدر اهمّيّت دارد كه طبق اين تفسير، پيامبر اسلام به وسيله آن، به اين مقام بزرگ نائل شده است.
سؤال: آيا مقام محمود و نيل به مقام شفاعت، اختصاص به پيامبر دارد، يا هر كس مىتواند در سايه عبادت شبانه آن را به دست آورد؟
پاسخ: اين مقام ثمره و ميوه عبادت شبانه است. اگر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در سايه عمل به آن به مقام شفاعت كبرى رسيد، ما هم مىتوانيم با احياء اين عبادت ارزشمند و پُرفايده، به مقام شفاعت صغرى نائل شويم.
خوشا به حال كسانى كه خود اهل نجاتند، و در فكر نجات ديگران بوده، و شفيع آنان نيز مىشوند.
عدّهاى ديگر از مفسّرين معتقدند منظور از مقام محمود «قرب الى اللّه» است.
خداوند، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را به نماز شب ترغيب مىكند، تا در سايه راز و نيازهاى شبانه قرب الىاللّه پيدا كند. ديگران هم اگر مىخواهند فاصله خود را با خداوند كم كنند، و به آن منبع نور و هدايت نزديكتر شوند، قسمتى از شب را به شبزندهدارى و تهجّد و عبادت بپردازند.
3- سومين آيهاى كه پيرامون نماز شب سخن مىگويد، آيه شانزدهم سوره سجده است. توجّه كنيد: تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
(مؤمنين به آيات ما كسانى هستند كه) پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مىشود (و بپا مىخيزند و رو به درگاه خدا مىآورند) و پروردگار خود را با بيم و اميد مىخوانند، واز آنچه به آنان روزى دادهايم انفاق مىكنند!
در اين آيه شريفه سخنى از نماز شب نيست، ولى بى شك مصداق روشن راز و نياز شبانه، نماز شب است؛ علاوه بر اين كه در روايات متعدّدى آيه شريفه فوق به نماز شب تفسير شده است.
خداوند متعال در آيه بعد، پاداش عجيب و بى سابقهاى براى نمازگزاران در شب بيان مىكند؛ پاداشى كه در عبادتهاى ديگر ديده نمىشود. در آيه مذكور مىخوانيم:
فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَآ أُخْفِىَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
هيچ كس نمى داند چه پاداشهاى مهمّى، كه مايه روشنى چشمهاست، براى آنها نهفته (در نظر گرفته) شده اين، پاداش كارهايى است كه انجام مىدادند!
در بعضى از روايات چنين توصيفى در مورد نعمتهاى بهشت ديده مىشود:
«مَا لَاعَيْنٌ رَأَتْ وَ لَااذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَاخَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ «نورالثّقلين، جلد 4، صفحه 230، حديث 38»؛ (در آن جا نعمتهايى است) كه چشمى نديده و هيچ گوشى (وصفش) نشنيده و بر فكر هيچ انسانى خطور نكرده است.»
جالب اين كه در روايتى از امام صادق عليه السلام- كه در ذيل آيه مذكور وارد شده- مىخوانيم: خداوند در قرآن مجيد پاداش همه چيز رامشخصّ و معيّن نموده، ولى پاداش نماز شب را معيّن نكرده است «1» (بلكه آن را بصورت كلّى بيان نموده است).
خلاصه اين كه، آيات سه گانه فوق بيانگر اهمّيّت ويژه نماز شب، و برجستگى خاصّ آن در بين ساير عبادتهاست.
/انتهاي پيام/