چه كنيم تا دعايمان مستجاب شود؟
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، در اهميت پرسش فوق همين كافى است كه خداوند در قرآن به پيامبر مىفرمايد: «بگو: پروردگارم، براى شما ارجى قائل نيست اگر دعاى شما نباشد ...» «فرقان/ 77»
آرى؛ محبوبترين اعمال نزد خدا دعا كردن است « كافى، ج 2، ص 468» خداوندى كه ابراهيم، خليل خود را از آن جهت به خوبى ياد مىكند، و مىستايد كه «بسيار دعا كننده» بود « هود/ 75»، و او دعا را شفاى هر دردى قرار داد، و در پرتو دعا بلاهاى زيادى را از ما دور مىكند. «كافى، ج 2، ص 470»
با توجه به آيات قرآن و روايات اهل بيت براى استجابت دعا مىطلبد كه: دو نوع فعاليت داشته باشيم:
اول اينكه كوشش كنيم تا دعاى ما به اجابت نزديك شود. [يعنى ببينيم چه چيزهايى زمينه استجابت دعا را فراهم مىكند.]
دوم اينكه از اعمالى كه مانع استجابت دعا مىشود پرهيز كنيم.
باتوجه به محدوديت مجال؛ برخى از اين راهكارها را ذكر مىكنيم:
الف: اما آنچه ما را به استجابت نزديك مىكند
1. ايمان به خدا
اين كه باور داشته باشيم كه همه امور به دست اوست و تا او نخواهد هيچ خير و شرى از ما دور يا به ما نمىرسد؛ از اين روى خداوند مىفرمايد: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛ «غافر/ 60» مفسرين مىگويند از آيه استفاده مىشود كه خداوند مىفرمايد: «مرا» بخوانيد [و اميد به ديگران نداشته باشيد] تا دعايتان مستجاب شود.
و در روايت آمده: كه هر گاه يكى از شما اراده كرد كه از خداوند چيزى بخواهد و خواست تا دعايش مستجاب شود، بايد از همهى مردم «نااميد» شود و فقط به او «اميدوار» باشد پس هر گاه اين حالت را خداوند در قلب او ديد هر چه او بخواهد خداوند به او عطا مىكند. « وسائل ج 7، ص 143»
پس چنين نباشد كه ما خداوند را بخوانيم در حالى كه چشم به دست ديگران بدوزيم و به غير او اميدوار باشيم.
2. حُسن ظن و اعتماد به خداوند
در همين رابطه از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده: باب دعا به روى هيچ كس باز نمىشود مگر اينكه خداوند باب استجابت را هم باز خواهد كرد، پس هر گاه توفيق دعا پيدا كرديد كوشش كنيد و خسته نشويد چرا كه تا زمانى كه شما از دعا كردن خسته نشويد خداوند از عطا كردن خسته نمىشود. « وسائل، ج 7، ص 28»
پس هر گاه دعا كرديم «حسن ظن و اعتماد» داشته باشيم كه خداوند مستجاب مىكند و اميدوارانه دعا كنيم.
3. حضور قلب
موقع دعا حضور قلب داشته باشيم و با تمام وجود از او درخواست كنيم چرا كه حكايت شده: دعايى كه با بى توجهى و بدون حضور قلب باشد خداوند مستجاب نمىكند. « كافى ج 2 ص 473»
4. توسل به اهل بيت عليهم السلام
راهى كه همه اولياء خدا و خوبان عالم از آن استفاده مىكنند و حتى اهل بيت هم مثل امام صادق عليه السلام بهترين چيزى كه در دعا بر آن اصرار داشتند، درخواست از خدا به حق «خمسهى طيبه» بوده است. «وسائل ج 7 ص 98»
به ويژه توسل به امام زمان عليه السلام بسيار مهم است چرا كه در دعاى ندبه مىخوانيم: «أين باب اللَّه الذى منه يؤْتى، أين وجه اللَّه الذى اليه يتوجه الاولياء»؛ «كجاست آن درگاه خدايى كه از آنجا به سوى خدا روند؟ كجاست آن آئينه خدايى كه به سويش توجه كنند اولياء؟
5. تكرار و پافشارى در دعا
از امام باقر عليه السلام نقل شده: هيچ بندهاى در حاجت خود اسرار و پافشارى نمىكند مگر اينكه خداوند دعاى او را مستجاب مىكند. « وسائل ج 7 ص 55»
6. صلوات
يكى ديگر از امور مؤثر صلوات بر پيامبر و اهلبيت او، قبل، وسط، و بعد از دعاهاست چرا كه فرمودند: خداوند كريمتر است از آن كه قبل و بعد دعا را مستجاب كند ولى خود آن را مستجاب نكند. « كافى، ج 2، ص 494»
7. دل شكستگى و منقلب شدن و گريه در موقع دعا
از امام صادق عليه السلام حكايت شده: هر گاه، اشك چشمت جارى شد و بدنت لرزيد پس آگاه باش كه در آن موقع حاجتت برآورده شده است. « وسائل، ج 7، ص 73»
8. توجه به زمان استجابت دعا
دعا در زمانهايى كه وعده داده شده به اجابت نزديكتر است مانند:
الف. موقع اذان ظهر ب. بعد از هر نماز
ج. قبل از غروب د. سحرگاه
ه. شب جمعه و. موقع نزول باران
ز. در نماز وتر (نافله شب) ح. به هنگام قرائت قرآن
ت. وقت اذان ى. موقع ريخته شدن خون شهيد
- شب قدر و شبهاى مانند آن مثل شب عيد فطر و قربان و روز عرفه
9. توجه به مكانهاى استجابت دعا
دعا كردن در مكانهاى شريف به اجابت نزديكتر است مثل دعا در مسجد يا حرمهاى اهل بيت مخصوصاً زير بقعهى سيد الشهداء عليه السلام.
10. صدقه
صدقه دادن قبل از دعا نيز در فراهم شدن مقدماتِ استجابت مؤثر است؛ چنانچه از امام صادق عليه السلام حكايت شده: پدرم هر گاه حاجتى داشت موقع زوال خورشيد (ظهر)، اول صدقه مىداد، بعد عطر استعمال مىكرد وبه مسجد مىرفت و حاجت خود را طلب مىكرد.
11. بلند كردن دستها به هنگام دعا
چنانچه سنت رسول خدا صلى الله عليه و آله هم بوده است و حكايت شده خداوند متعال به حضرت موسى چنين سفارش مىكند: اى موسى ذليلانه دستهايت را به سوى من بلند كن همان طور كه بندهها در برابر مولاى خود انجام مىدهند كه هر كس چنين كرد حتماً مورد رحم من قرار مىگيرد. «وسائل الشيعه، ج 7 و ص 113»
12. حضور در جمع مؤمنين و دعا كردن
از امام صادق عليه السلام نقل شده: هيچ جماعت چهل نفرى نيستند كه دعا كنند مگر اينكه خداوند دعايشان را مستجاب مىكند و ... «كافى ج 2 ص 487» و خود ايشان هم به هنگام مشكلات زن و فرزندان را جمع مىكرد و دعا مىكرد و آنها آمين مىگفتند. «كافى ج 2 ص 487»
13. به صورت جمع دعا كردن و نه فقط براى خود دعا كردن [بلكه به فكر ديگران هم باشيم.]
و از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله حكايت شده: «اذا دَعَا أَحَدَكم فَليُعمّ فإِنّه أوجب للدعاء.» «كافى ج 2 ص 487»
هر گاه شخصى از شما دعا كرد پس به صورت جمع دعا كند، چرا كه براى همه خواستن دعا را به استجابت نزديكتر مىكند.
14. دعاى به ديگران
در اين زمينه روايات و تأكيدات فراوانى رسيده است چنانچه حضرت زهرا عليها السلام نيز شب تا به صبح را به عبادت و در حال دعاى به ديگران مىگذراند و مىفرمود: «الجار ثم الدار» «وسائل الشيعه، ج 7، ص 113»
«اول همسايه بعد خودمان.» و در روايات فراوانى نقل شده كه دعاى به ديگران از جمله دعاهايى است كه خداوند وعده استجابت آن را داده «كافى ج 2 ص 509» و چندين برابر آن دعا را در حق خود دعا كننده مستجاب مىكند. «. كافى ج 2 ص 508»
15. دعاى پدر و مادر
يكى از دعاهايى كه به استجابت نزديك است دعاى والدين به فرزندان مىباشد. «بحارالانوار و امالى شيخ طوسى ص 541- 280» ان شاء اللَّه با نيكى به پدر و مادر و درخواست خاضعانه از آنها خود را از دعاى آنها بهرهمند كنيم.
16. استغفار و اقرار به گناه
يكى از مسائلى كه در استجابت دعا مؤثر است طلب بخشش از خداوند و اقرار به گناهان مىباشد. «بحارالانوار، ج 22، ص 318»
17. ستايش خداوند
در روايات و دعاهايى كه از اهلبيت عليهم السلام رسيده اين مطلب را به طور عملى به ما آموزش مىدهند كه قبل از دعا و طلب حاجت، شكر نعمتهاى الهى را به جا آوريم و به خاطر نعمتهايى كه خداوند به ما داده از او تشكر كنيم و خداوند را با اسماء و صفاتش ستايش كنيم و بعد طلب حاجت كنيم.
و در روايتى از امام صادق عليه السلام به اين ترتيب سفارش شده است:
«اول مدح خداوند متعال، سپس اقرار به گناهان [و طلب بخشش]، و آنگاه خواستن حاجت.» «بحارالانوار، ج 22، ص 318»
18. خواندن اسماء خداوند با آن معانى بلند و دلنشين قبل از دعا
چنانچه از امام صادق عليه السلام حكايت شده: هر كس ده مرتبه «يا اللَّه» و «يا رب» بگويد به او لبيك گفته مىشود و از حاجت او مىپرسند. « وسائل الشيعه، ج 7، ص 85»
و همچنين: هر كس هفت مرتبه بگويد: «يا ارحم الراحمين» خداوند به او مىگويد: آرى من «ارحم الراحمين» هستم حاجت خود را درخواست كن. «همان»
19. بندگى و اطاعت خدا
هر چه خدا را بيشتر بندگى كنيم، خدا هم بيشتر به ما لطف مىكند. «من كان للَّهِ كان اللَّه له»؛ «هر كه براى خدا بود خدا هم براى اوست.» لذا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بيان شيرين و پر معنايى در همين رابطه به ابوذر دارند: ابوذر! وقتى انسان مطيع و بنده باشد، به اندازه نمكى كه به غذا مىزنند، دعا كافى است تا به مرادت برسى. «وسائل ج 7 ص 85»
و همچنين از امام صادق عليه السلام حكايت شده: «هر كس مستجاب شدن دعايش خوشحالش مىكند پس كسب و كارش را حلال كند.» «همان»
ب: موانع استجاب دعا:
1. گناه مهمترين مانع استجابت دعا
چنانچه از امام باقر عليه السلام روايت شده: «گاهى بندهاى به درجهاى مىرسد كه بناست دعايش به زودى يا آيندهى نزديك مستجاب شود ولى گناهى از او سر مىزند، آنگاه خداوند به ملائكه خطاب مىكند: حاجت او را برآورده نكنيد چرا كه او متعرض سخط من شد و مستحق محروميت. «همان»
و امام سجاد عليه السلام برخى گناهانى كه مانع استجابت دعاست را چنين بر مىشمارند: «عدة الداعى ص 214»
1. نيت بد داشتن 2. بد طينتى
3. نفاق 4. عقب انداختن نمازهاى واجب تا بعد از وقت
2. شك داشتن به ولايت اهل بيت، مانع ديگر استجابت دعا: «. بحار ج 75، ص 311»
3. ظلمِ به ديگران:
حكايت شده: خداوند به حضرت عيسى فرمود: به مردم بگو دعاى كسى كه به ديگران ظلم كرده را مستجاب نخواهم كرد. « عدة الداعى ص 66»
يادآورىها:
در پايان براى تكميل بحث توجه به چند نكته لازم است:
1. دعايى كه با حكمت خدا يا مصلحت ما منافات دارد مستجاب نمىشود:
از خداوند حكيم در حديث زيباى قدسى حكايت شده: اى بندگان من در آنچه به شما امر كردهام عبادت و بندگى مرا انجام دهيد و مصالح خود را به من ياد ندهيد، چرا كه من عالمترين به مصالح شما هستم و نسبت به مصالح شما بخل نمىورزم. « تنبيه الخواطر، ص 350»
2. آنچه از روايات به دست مىآيد اين است كه ممكن است دعا كننده به همان حاجت مورد نظر خود نرسد ولى به هر حال دعاى او اثرات ديگرى خواهد داشت.
از اين رو از رسول خدا صلى الله عليه و آله حكايت شده: هيچ دعايى نمىشود (در صورتى كه گناه و قطع رحم درخواست نكند) مگر اينكه خدا يا همان درخواست را در دنيا به او مىدهد يا در آخرت براى او مستجاب مىكند يا گناهان او را به اندازهى همان دعا مىآمرزد. «وسائل ج 7 ص 27»
و از حضرت اميرالمؤمنين على عليه السلام روايت شده: چه بسا چيزى را از خدا درخواست مىكنى ولى همان را به تو نمىدهد بلكه بهتر از آن را به تو مىدهد. «. غررالحكم ص 193، ح 3765»
يا در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم: وقتى شما دعا مىكنيد يا همان زمان به شما مىدهند يا موكول به آينده مىكنند و يا به ازاى دعايتان بلا و مشكلى را از شما دور مىكنند. « وسائل ج 7 ص 27»
3. از امام صادق عليه السلام حكايت شده: «گاهى بندهاى كه دوست خدا باشد براى مشكل خود دعا مىكند پس به مَلَك مخصوص آن امر ميشود حاجت بندهى من را برآورده كن ولى عجله نكن چرا كه من دوست دارم صدا و صوت بندهى خود را بشنوم؛ و گاهى هم بندهاى كه دشمن خداست دعا مىكند و به ملك مخصوص گفته مىشود حاجت او را برآورده كن و عجله هم بكن چرا كه من كراهت دارم صداى او را بشنوم.
آنگاه حضرت فرمودند: در حالى كه مردم مىگويند: به اين دشمن خدا به خاطر ارزشى كه داشت عطا شد و به آن ديگرى به خاطر بىارزشى او عطا نشد.» «همان» [يعنى حكمت آنرا نمىدانند و قضاوت بيجا مىكنند.]
4. انسان بايد در راستاى همان دعايى كه كرده تلاش و كوشش كند وگرنه دعاى اومستجاب نخواهد شد.
چنانچه از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام حكايت شده:
«الداعى بلا عمل كالقوس بلاوتر»؛ « غرر ص 193، ح 3767» «دعا كنندهاى كه بدون عمل است مثل كمان بدون چلّه [: زه] مىباشد.
و همچنين در روايات آمده: شخصى كه در خانه نشسته و از خدا درخواست رزق مىكند خدا دعاى او را مستجاب نمىكند. «كافى ج 2 ص 511»
5. انسان سعى كند چه در موقعى كه مشكل و ناراحتى دارد و چه موقعى كه مشكل ندارد، هميشه در درگاه خدا نداى نياز سر دهد و دعا كند، تا دعايش در موقع گرفتارى زودتر مستجاب شود.
از امام صادق عليه السلام حكايت شده: ان الدعاء فى الرخاء يستخرج الحوائج فى البلاء. « كافى ج 2 ص 472»
دعا كردن در موقع راحتى و خوشى باعث مىشود در موقع گرفتارى حاجتها زودتر برآورده شود.
معرفى كتاب:
براى آگاهى بيشتر رجوع فرماييد به:
1. كتاب ميزان الحكمة- از آيةاللَّه رى شهرى- بحث دعا
2. كتاب «دعا»- از شهيد دستغيب رحمهم الله
/انتهاي پيام/