حكمتها و اسرار علمى وضو
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ وضو يعنى شستن صورت و دو دست و مسح سر و دو پا با شرايط خاص كه يك عبادت محسوب مىشود. در اسلام عباداتى وجود دارد كه داراى دو جنبه است.
يكى بعد عبادى آن كه موجب تقرب انسان به خدا و كمال معنوى او مىشود.
و دوّم بعد بهداشتى و درمانى آن كه آثار مفيدى در محيط اجتماعى يا شخصى انسان دارد و سلامت انسان را تأمين مىكند. كه نماز- وضو- غسل- روزه و ... از اين قبيل عبادات هستند.
قرآن كريم در مورد دستور وضو مىفرمايد:
«اى اهل ايمان هنگامى كه مىخواهيد براى نماز بپا خزيد دست و صورت خويش رابشوئيد ... خدا هيچ گونه سختى براى شما قرار نخواهد داد و ليكن مىخواهد تا (جسم و جان) شما را پاكيزه گرداند.» « مائده/ 6»
حكمتها و اسرار علمى
در مورد فلسفه و حكمتهاى معنوى و علمى و بهداشتى وضو، مطالبى در روايات و سخنان صاحب نظران و پزشكان آمده است كه بسيار جالب است: در اينجا برخى از آنها را ذكر مىكنيم:
1. حكمتهاى وضو در روايات
از امام رضا عليه السلام نقل شده كه در مورد حكمت وضو فرمودند: «براى اين است كه بنده در مقابل پروردگار خود پاكيزه باشد و قابل مذاكره و مكالمه گردد و اطاعت امر مولى نموده از كثافات و نجاسات محترز و پاك گردد- و كسالت تن او بر طرف شود- و خواب از چشم او بيرون رود. تا اين مطلب به پاكى قلب او در مقابل عظمت خالق منتهى شود و سبب وجوب شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها، آن است كه اين اعضاء در نماز بيشتر به كار مىآيد زيرا نمازگزار با صورت سجده و خضوع مىكند و با دست خود حاجات خويش را عرضه مىكند و با سر خويش در حالت نماز رو به قبله مىنمايد. و با پاهايش قيام و قعود نماز را انجام مىدهد. «علل الشرايع، ص 279- 281 كه به برخى علل بهداشتى وضو اشاره كرده است»»
2. نظاممند كردن نظافت شخصى
برخى از پزشكان مىنويسند: «شايد نظافت و پاكيزگى نزد برخى افراد مسألهاى ذوقى و شخصى و يا بستگى به وضع اقتصادى فرد يا دولت داشته باشد. امّا در قرآن نظافت امرى است تحت نظام و ضابطه، به طورى كه فرد مسلمان خود را ملزم مىداند به عنوان يك واجب شرعى آن را در هر حال و به طور مستمر رعايت كند. «طب در قرآن، ص 128»»
3. آثار وضو در بهداشت انسان
برخى از پزشكان در مورد وضو مىنويسند: «اگر دست آوردهاى علمى جديد را در باره بهداشت پوست مورد مطالعه قرار دهيم به عمق اهميت تشريع وضو و طهارت در قرآن پى خواهيم برد.
بهداشت پوست در درجه اوّل بر نظافت و شستشوى بدن به ويژه قسمتهاى باز آن متمركز است نظافت مستمر پوست براى باز ماندن سوراخهاى غدد عرقى و چربى امرى حياتى است به طورى كه لازم مىشود هر فرد روزانه حد اقل دو بار دست و صورت و گردن خود رابشويد. «. همان، ص 130»»
و در مورد فوايد بهداشتى وضو نوشتهاند: «پيشگيرى از ابتلا به بسيارى از بيمارىهاى گوارشى كه به دليل آلودگى دستها عارض مىشوند. مهمترين اين بيمارىها، بيمارىهاى عفونى (مثل وبا، تيفوئيد، التهابات معوى [معدوى]، مسموميتهاى غذائى) معروفند.
تأثير مثبت بر فعاليت دستگاه گردش خون و نشاط يافتن شخص به دليل تحريك اعصاب و ماساژ اعضاى بدن. زدودن آلودگىهاى بدن و فراهم شدن شرايط مساعد براى فعاليت پوست.» « همان، ص 128- 129»
يكى از صاحب نظران مىنويسند: «... وضوى اسلامى عيناً همان خاصيت ماساژ (ماساژ سوئدى) را به نحو اتم حاوى مىباشد. زيرا وقتى روى سطح اعضاء وضو آب سرد رسيد و محل آن سرد شد قهراً جريان خون به آن سمت شدت يافته و براى حفظ درجه 37 از حرارت طبيعى بدن و جبران حرارت از دست رفته اعضاء وضو تا به حال طبيعى برسد. دستگاه گردش خون به فعاليت سريع مشغول و در نتيجه نشاط و سلامتى و تعديل در دستگاه دوران خون كه مهمترين جهازات بدن است به وجود آيد. و بهداشت بدن را تأمين مىنمايد.» « فلسفه احكام، ص 232- 235»
4. در مورد نوع آب وضو (سرد و پاك و مطلق بودن آن) و استنشاق (آب در بينى كردن) و مضمضه (آب در دهان كردن) و مسواك قبل از وضو، مطالب بهداشتى جالبى است كه در روايات و سخنان صاحب نظران و پزشكان بدانها اشاره شده و ما براى رعايت اختصار از ذكر آنها خوددارى مىكنيم «فلسفه احكام، ص 241 و 242 و 246».
بررسى
1. دستور وضو به صورت اجبارى يكى از خدمات اديان الهى به انسان است كه موجب نورانيت باطنى و معنويت خاص همراه با نظافت شخصى مىگردد.
2. همانطور كه گذشت شستن دست و صورت به صورت طبيعى در برنامه روزانه انسانها وجود داشته و در برخى اديان هم به صورت دستور وضو انجام مىگرفته است. پس نمىتوان اين مطلب را حكم تأسيسى و اعجاز علمى قرآن كريم دانست. هر چند كه انجام وضو به صورت خاص و شرايط آن در اسلام با ديگر مكاتب و ملل متفاوت است.
3. وضو يك عبادت اسلامى است و نبايد آن را در حد يك ماساژ و شستشوى ساده دست و صورت پايين آورد. هر چند كه خواص بهداشتى آن قابل چشم پوشى نيست. ولى نبايد آن را تك بعدى مطرح كرد. بلكه بعد اصلى و اصيل آن همان عبادت بودن آن است.
4. اسرار علمى بهداشتى وضو مىتواند جزئى از فلسفه و حكمت اين حكم باشد امّا علت منحصر و تامه صدور آن نيست. بلكه مصالح ديگرى (بويژه معنوى) مورد نظر اسلام بوده است.
/انتهاي پيام/