نمودهاى تفريحهاى سالم در دستورات اسلام
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ با جستجو در آيات و با دقت در روايات و دستورهاى دينى مىتوان به اين حقيقت پى برد كه دين اسلام به چه ميزان، اين مسئله را مورد تاكيد قرارداده است. برخى از اين دستورهاى دينى كه هدفى جز تأمين سلامت روحى و جسمى انسان را تعقيب نمىكنند، از قرار ذيل است:
1. ورزش و مسابقه
«أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدَاً يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ» «يوسف، 12» در قرآن كريم در داستان حضرت يوسف و يعقوب آمده است: آن گاه كه فرزندان او خواستند يوسف را از ايشان جدا كنند، ورزش را بهانه كردند و گفتند: «فردا او را همراه ما بفرست تا ورزش و بازى كند و ما هم يقيناً از او محافظت مىكنيم.» «همان» و اين بهانههايى بود كه حضرت يعقوب در برابر آن سكوت اختيار كرد، سكوتى كه علامت رضايت و بيانگر تأييد اين كار است.
نقل تاييدآميز بازى و ورزش يوسف در داستان او، و نيز تاكيد بر ورزش و مسابقات در روايات و سفارشهاى فراوان در خصوص ورزشهايى كه پيش از همه نشاطآور و مفرّح است، خود مىتواند دليلى بر تاكيد دين اسلام بر تفريحهاى سالم باشد.
افزون بر اين، قرآن كريم از دو پيامبر به خاطر ويژگى «قوت» و «نيروى بدنى» تعريف و تمجيد مىكند؛ يكى از طالوت «بقره، 247:... و وسعتى در دانش و( نيروى) بدنش افزود» و ديگرى از حضرت موسى در جريان كمك كردن او به دختران شعيب «قصص، 26 بهترين كسى كه استخدام مىكنى( شخص) نيرومند درستكار است.» كه همگى نشان دهندهى توصيه به قدرتمند شدن در پىتلاش و كوشش است.
ورزشهاى سواركارى، تيراندازى و شنا سه ورزش مورد تاكيد اسلام است كه فرح بخشى اين سه در ميان رشتههاى فراوان ديگر بر اهل فن پوشيده نيست.
2. صله رحم و ديد و بازديد
نشست و برخاست با يكديگر، به ويژه اقوام و خويشان، يكى از بهترين انواع تفريحهاى سالم است. اين عمل آن چنان مورد تأكيد است كه روايات فراوان و نيز آياتى در اين زمينه وارد شده است. خداوند متعال در آيات مختلف اين حقيقت را اينگونه بيان مىكند: «و به پدر و مادر، و نزديكان و يتيمان و بينوايان نيكى كنيد و با مردم نيكو سخن گوييد.» «بقره، 83»
«و (بيان) راه معتدل و راست بر عهده خداست، و برخى از آن (راهها) كژ است؛ و اگر (بر فرض خدا) مىخواست حتماً همه شما را (به اجبار) راهنمايى مىكرد.» «نحل، 9»
از امام صادق (ع) در تفسير آيهى 19 سورهى رعد نقل شده است كه آنچه خدا به آن فرمان داده كه آن پيوند را قطع نكنيد، «صله رحم» است. «ميزان الحكمه، ج 4، ص 82 به نقل از بحارالانوار، ج 74»
همچنين از رسول خدا (ص) روايت شده است: «زودترين خير از نظر ثواب صله رحم است.» «همان»
از امام باقر (ع) براى صله رحم آثارى نقل شده است كه به قرار ذيل است:
1. اعمال را پاكيزه مىكند.
2. اموال را زياد مىكند.
3. بلا را دفع مىكند.
4. حساب را آسان مىكند.
5. اجل را به تأخير مىاندازد. «همان»
از رسول خدا (ص) روايت شده است: كسى كه برادر مؤمنش را در منزل او بدون حاجت و درخواست زيارت كند، خداوند نام او را از زيارت كنندگان خودش مىنويسد و واجب است بر خدا كه زائر خود را گرامى بدارد. «منتخب ميزان الحكمه، محمدى رىشهرى»
3. اطعام و پذيرايى از مهمان
خوردن و آشاميدن و خوراندن و نوشانيدن و ميهمانى از موضوعات مورد تأكيد اسلام است.
قرآن كريم در داستان حضرت ابراهيم (ع)، به ميهمانى او و غذاى فراوانى كه آماده كرد (گوساله بريان شده) «هود، 69» و نيز ميهمانى در منزل پيامبر اسلام اشاره كرده است. «احزاب، 53»
ميهمانى كردن كه نقش بسزايى در ايجاد شادى در دل مردم دارد، مورد تاكيد دين اسلام است. از اميرالمؤمنين على (ع) نقل شده: «لذت كريمان در خوراندن است و لذت لئيمان در خوردن.» «كافى، 1، 28»
و همچنين از ايشان نقل شده است: «قوى كردن و توانمند سازى اجسام با غذا خوردن است و توانمندسازى روح با غذا خوراندن مىباشد.» « منتخب ميزان الحكمه، ص 312»
4. سير و سفر و گردش
سير و سفر و گردش و استفاده از مناظر زيباى طبيعت، آبشارها، كوهها، درياها و آثار باستانى دشتها و حتى كوير مورد سفارش دين اسلام است، تا آن جا كه سير و سفر را مقدمهى علم آموزى و عبرتاندوزى مىداند: «سِيرُوا فِى الْأَرْضِ ثُمَّ انظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَهُ الْمُكَذِّبِينَ» «انعام، 11: بگو: در زمين گردش كنيد! سپس بنگريد فرجام تكذيب كنندگان چگونه بوده است؟!»
و از رسول اكرم روايت شده است كه مىفرمايد: «مسافرت كنيد تا صحت يابيد و غنيمت به دست آوريد.» «منتخب ميزان الحكمه، حديث 253 به نقل از كنزالعمال 17470»
5. استفاده از مظاهر زيباى موجود در طبيعت
قرآن كريم مىفرمايد: «و در آنها براى شما زيبايى است، آنگاه كه [آنها را] از چراگاه بر مىگردانيد و هنگامى كه (صبحگاهان) به چراگاه مىفرستيد.» «نحل، 6»
صبح هنگام و عصرگاهان مواقعى است كه انسان نياز به آرامش روحى دارد. صبح گاهان، آنگاه كه قصد شروع فعاليت روزانه را دارد و عصرگاهان، آن هنگام كه نيازمند رفع خستگى تلاش روزانه است. قرآن مجيد براى كسانى كه در صحرا زندگى مىكنند و از نعمت آب و هواى پاك و زندگى در طبيعت بهرهمند هستند، توصيه مىكند كه به چارپايانى كه خدا به شما عنايت كرده بيشتر توجه كنيد كه موقع رفتن و برگشتن آنها، زيبايى و حسن نظر وجود دارد. خداوند به چنين مردمى توصيه كرده براى آرامش اعصاب و تفريح به چارپايان نگاه كنند و از نگاه به آنان لذت ببرند؛ حال آيا جا دارد بگوييم خدا مردمى را كه هر روز با دود و دم و سر و صدا همنشين هستند از اين نعمت و از ساير تفريحها منع كرده باشد؟! هرگز چنين نيست و انسانهاى شهرنشين نيز بايد از اين مواهب براى تأمين بهداشت روان و جسم و تفريح بهره گيرند و اين نيز توصيهاى است براى رفتن به دل طبيعت و تماشاى آن مناظر زيبا.
آيات ديگرى نيز از جمله توصيه توجه به گياهان زيبا (حج/ 5)، آبهاى روى زمين (كهف/ 7)، زينت آسمانها در شب (صافات/ 6 و فصلت/ 12 و ملك/ 5 و حجر/ 16 و ق/ 6) و ... بيانگر بهرهبردارى و لذت از مواهب الهى است كه در طبيعت وجود دارد.
6. خودآرايى و رسيدگى به سر و وضع و لباس
انسان چون مىخواهد براى عبادت و حضور در مسجد از منزل خارج شود، به سفارش خداوند لازم است خود را زيبا كرده و زينتهاى خود را بردارد. «يَا بَنِى آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ» «. اعراف، 31» همچنين جواز استفاده از زينتهاى خدا و طيبات رزق در آيه بعد صادر شده است «. اعراف، 32» و به طور كلى هر زيبايى كه در روح و روان انسان و ديگران تاثير مثبت گذارد، مورد تاييد آيات و روايات فراوان مىباشد.
از امام صادق (ع) روايت شده است: «بپوشيد و زينت كنيد (خود را بيارائيد) كه خداوند زيباست و زيبايى را دوست دارد (اما اين زينت و خود آرايى) بايد از راه حلال باشد.» « وسايل الشيعه، ج 3، ص 340»
7. استفاده از لذات حلال در مسائل زناشويى
يكى ديگر از تفريحهاى سالم كه ضرورت آن نمىتوان مورد شك قرار داد، بهرهبردارى جنسى مشروع و قانونى است كه در آيهى 58 سورهى نور در قالبى زيبا و كنايى بيان شده است:
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد! بايد كسانى (از بردگان) كه مالك شدهايد و كسانى (از كودكان) كه به بلوغ نرسيدهاند، در سه مرتبه از شما رخصت بگيرند: پيش از نماز صبح، و هنگام نيم روز كه لباسهاى رسمى خود را فرو مىنهيد، و بعد از نماز عشا، [اينها] سه (وقت مخصوص) امور جنسى شماست كه بعد از آن (زمانها هيچ گناهى بر شما و بر آنان نيست (كه بدون (اجازه) رخصت وارد شوند؛ چرا كه) برخى از شما بر (گردن برخى ديگر) از شما مىچرخيد، اين گونه خدا آيات را براى شما روشن بيان مىكند و خدا داناى فرزانه است.»
در طول شبانه روز براى بهرهبردارى از لذتها سه وقت مخصوص وجود دارد، به گونهاى كه ورود اطفال غيربالغ ممنوع شمرده شده است، و افراد بالغ نيز كه هيچ گاه بدون اذن وارد نمىشوند؛ زيرا در آيهى بعد مىفرمايد: «هنگامى كه كودكان شما به بلوغ مىرسند، پس بايد (در همه اوقات براى ورود به اتاق خصوصى پدر و مادر) رخصت بگيرند، همان گونه كه كسانى (از بزرگسالان) كه پيش از آنان بودند، رخصت مىگرفتند.» « نور، 58»
از رسول گرامى اسلام (ص) نقل شده است: هر كار بيهودهاى از انسان مومن باطل است، مگر در سه چيز: تربيت و تعليم اسب (سواركارى) و تيراندازى و بازى با همسر كه اين سه چيز حق است.
8. كار، بالاترين تفريح
اين سخن كه از امام على (ع) روايت شده است، راهى نوين در تفريحات سالم مىگشايد كه انسان اوقات فراغت خود را با كارهاى مفيد (مثل صنايع دستى و ...) پر كند.
نتيجهگيرى
دين اسلام نظر روشنى دربارهى تفريحهاى سالم دارد و با سفارش به تقويت قواى جسمى و روحى، « انفال، 8» انسان را در راه مبارزه با دشمنان ظاهرى و باطنى، آماده مىسازد؛ تا راه براى رسيدن به كمال نهايى و سعادت ابدى از مسير همين دنيا فراهم آيد.
افزون بر اين، غنى سازى اوقات فراغت و اشتغال دائم به كارهايى از اين قبيل، مانع از هجوم وسوسههاى شيطانى است؛ زيرا شيطان به دنبال فرصت مناسب مىگردد تا انسان را به گونهاى فريب دهد و به هدف اصلى خود يعنى «سقوط معنوى انسان» برسد.
/انتهاي پيام/