آنچه استادان و دانشجويان بايد بدانند
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ قرآن كريم در آيات شصت و ششم تا هفتادم سورهى كهف به گفتمان موسى و معلم او و شرايط دانشجوى علم اشاره مىكند و مىفرمايد:
66- 70. قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَن تُعَلِّمَنِى مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً* قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْراً* وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً* قَالَ سَتَجِدُنِى إِن شَآءَ اللَّهُ صَابِراً وَلَآ أَعْصِى لَكَ أَمْراً* قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِى فَلَا تَسْئَلْنِى عَن شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْراً
موسى به او گفت: «آيا از تو پيروى كنم تا از آنچه به تو آموزش داده شده، هدايت را [به من] بياموزى؟»* (معلّم او) گفت: «در واقع تو نمىتوانى با من شكيبايى كنى!* و چگونه بر چيزى كه به شناخت آن احاطه ندارى شكيبايى كنى؟!»* (موسى) گفت: «اگر خدا بخواهد بزودى مرا شكيبا خواهى يافت؛ و در هيچ كارى تو را نافرمانى نخواهم كرد.»* (معلّم او) گفت: «بنابراين اگر به دنبال من مىآيى، پس هيچ چيز از من مپرس، تا يادى از آن را براى تو پديد آرم.»
نكتهها و اشارهها
1. در اين آيات شرايط معلم و شاگرد و آداب دانشجويى و طلبگى بيان شده است؛ يعنى اين آيات آموزههايى اخلاقى، علمى براى همهى معلمان و شاگردان در بردارد كه عمل به آنها از لغزشهاى بسيارى جلوگيرى مىكند.
2. در اين آيات بيان شده كه معلم بايد:
اولًا، خود آموزش ديده و متخصص باشد، تا بتواند مطالب صحيح به شاگرد بياموزد.
ثانياً، در مورد هر دانشجو دقت كند كه چه چيزى به صلاح اوست و سبب رشد و هدايت او مىشود، پس همان مطالب را به او بگويد.
ثالثاً، قبلًا با شاگردان شرط كند كه صبور باشند و روند آموزش را قطع نكنند.
رابعاً، شكيبا باشد و هر گاه شاگردان لغزش داشتند آنها را ببخشد.
3. در اين آيات آداب علمآموزى و بيان شده است و آن اين كه شاگرد بايد:
الف) از استاد اجازه بگيرد و در درس او حاضر شود.
ب) تواضع كند و اقرار نمايد كه نياز به گوشهاى از علم فراوان استاد دارد.
پ) علاوه بر آموزش نظرى، به صورت عملى نيز از معلم خود پيروى كند تا نتيجهى مطلوب بگيرد.
ت) در علم آموزى، به دنبال معلم برود، نه اين كه معلم به دنبال شاگرد برود.
ث) به دنبال معلمى باشد كه هدايتگر است و مطالبى مىگويد كه به صلاح او و عامل رشد اوست.
ح) قول دهد كه شكيبا باشد و روند آموزش را قطع نكند.
خ) همه چيز را به خواست خدا بداند و خود را مستقل نداند.
چ) قول دهد كه از دستورات معلم نافرمانى نكند.
ج) علم را براى عمل بياموزد؛ يعنى علمى بياموزد كه سبب رشد و هدايت باشد و بتواند آن را به كار گيرد.
و در مجموع هر دانشجو و طالب علمى بايد در برابر استاد كاملًا مؤدب باشد.
4. هر چند پرسش كردن شاگردان از معلم امرى طبيعى و مفيد است، اما تأكيد معلم موسى بر صبر و شكيبايى شاگردش و پرسش نكردن در حين آموزش، به خاطر آن بود كه خضر مردى فرزانه و دانشمند بود كه از اسرار جهان و باطن حوادث و پديدهها اطلاع داشت در حالى كه موسى چنين احاطهاى نداشت و به ظاهر حوادث مىنگريست و ممكن بود اعمال و گفتار استاد خود را زننده بداند، در حالى كه كارهاى او كاملًا منطقى، حساب شده و مقدس بود و از اين رو اصرار داشت كه موسى قول دهد كه در سفر علمى بىصبرى نكند و با پرسشها و اعتراضات بىجا مانع كار او نشود.
5. انسان نمىتواند در مورد، چيزى كه نمىداند، صبر كند، پس زيربناى شكيبايى، آگاهى است.
اين آموزهاى براى مسئولان و رهبران جامعه است كه اگر اطلاعرسانىِ به موقع و دقيق نداشته باشند و مطالب را براى مردم روشن نسازند، ممكن است ذهن برخى به خطا برود و قضاوتهاى ناآگاهانه بنمايند.
آموزهها و پيامها
1. آداب علم آموزى و شرايط معين شده توسط معلم را رعايت كنيد.
2. در برابر معلم خويش كاملًا مؤدب، مطيع و شكيبا باشيد.
3. آموزش شاگردان، نظرى و عملى باشد.
4. معلم روحيات شاگرد را در نظر بگيرد و شرايط لازم را به او گوشزد كند و او را هدايت نمايد.
5. انسان در برابر آنچه بدان ناآگاه است، بىصبرى مىكند.
/انتهاي پيام/