هش دار، كه اين ثانيه ها صبر ندارند
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ وقت، گوهري گرانبهاست كه در گراني و ارزش، هيچ چيز به پاي آن نميرسد. اگر چه مدت عمر انسان در اين دنيا محدود و در مقايسه با ابديت اندك است، امّا اگر انسان قدر آن را بشناسد و از لحظه لحظه آن به خوبي استفاده كند، ترديدي نيست كه ميتواند توشهاي ابدي را از آن برگيرد.
اين بيان اهميت و ارزشمندي وقت براي همه است، امّا براي دانشجو بسي ارزشمندتر. امام صادق« عليهالسلام » فرمود: «از جمله پندهاي لقمان حكيم به فرزندش اين بود كه: فرزند دلبندم! برخي از روزها، سالها و لحظههاي روزت را به كسب دانش بپرداز، زيرا هيچ ضايع كردني چون تضييع اين امر نيست.»1
علي « عليهالسلام » فرمود: «مغبون (زيان كار) كسي است كه عمر گرانش را به چيزي بخس و بيارزش بفروشد و مغبوط و نيك فرجام كسي است كه عمرش را در فرمانبري از خداوندش سپري كند.»2
امام حسين« عليهالسلام » نيز فرمود: «مغبون كسي است كه به دنيا سرگرم شود و سودهاي اخروي از كف او بيرون گردد.»3
دانشجو بايد پيش از آنكه حايز مقام و منصبي والا گردد و قبل از آنكه به علم و فضل مشهور شود، از فرصتهاي دوران جواني براي تحصيل علم، به خوبي بهره جويد زيرا به محض آنكه انسان داراي مقام و منزلتي در جامعه شود و به علم و دانش نامور گردد، نه تنها اين امر، ميان اين شخص و درك كمالات معنوي و علمي او، بزرگترين مانع و فاصله را ايجاد ميكند، بلكه چنين وضعي، عاملي پرتوان و انگيزهاي نيرومند و كامل خواهد بود كه نقصان و ركود علمي و اختلال را در چنين فردي به بار ميآورد.»4
ناگفته نماند، كسب دانش وقت خاصي ندارد و حتّي در پيري هم نبايد از طلب علم باز ماند، امير مؤمنان علي« عليهالسلام » ميفرمايد: «طلب دانش از كوچكي، چون نقش بر سنگ است.»5
از اين رو، جوانان به خاطر آمادگي پذيرش و شور و استعداد شگفت خود، بايد بيش از هر كس ديگر قدر وقت را بدانند و از اين دوران عزيز به خوبي بهره ببرند. رسول اكرم « صلياللهعليهوآله » ميفرمايد: هر شب فرشتهاي از ساحت قدس الهي فرو ميآيد و ندا سر ميدهد كه: اي جوانان بيست ساله، تلاش و كوشش كنيد.»6
ناگفته پيداست كه مقصود حديث، تنها افراد بيست ساله نيست، بلكه منظور، تمام جوانان است. گمان نميرود حسرتي جانكاه تر از حسرت يك پير بر عمر از دست رفتهاش باشد. علي« عليهالسلام »ميفرمايد: سختترين غصهها از دست رفتن فرصتهاست.7
و نيز فرموده است: «فرصتها چون ابر ميگذرند، بكوش كه در راه خير از آنها بهرهگيري وگرنه، پشيمان ميشود»8
در جاي ديگر، انسان، فرزند زمان دانسته شده است.9
دانشجوي عزيز! هر نفسي كه ميكشي دمي از عمر تو ميگذرد و يا به عبارت بهتر قدمي به جانب مرگ نزديك ميشوي.10
از پيامبر « صلياللهعليهوآله » درباره عمر پرسيدند، فرمود: در روز قيامت، بنده قدم از قدم بر نميدارد مگر آنكه از وي ميپرسند عمرش را در چه اموري صرف كرده، جواني را در چه چيز به پيري رسانده، مالش را در كجا صرف نموده و امام و رهبرش چه كسي بوده است؟»11
برخي از علل هدر دادن و تباه كردن وقت، عبارت است از:
1ـ غفلت از مرگ
كسي كه از مرگ غافل است و خبر ندارد كه ضمانتي در زنده ماندن او نيست، هميشه فردا فردا ميكند و همه كارها را به آينده موكول مينمايد. اين امر باعث ميشود كه قدر و قيمت وقت را نشناسد و در آينده ـ اگر زنده باشد ـ حسرت جانكاه تضييع آن را بچشد. البته ممكن است كه مرگ چنين شخصي زود برسد و ميان او و خواستهها و آرزوهايش براي هميشه فاصله بيندازد.
رسول خدا« صلياللهعليهوآله » فرمود: چه بسيارند كساني كه روز خود را به پايان نميبرند و چه بسيارند كساني كه منتظر فردايي هستند كه هيچگاه بدان نميرسند.»12
و علي« عليهالسلام » فرموده است: «آنكه مراقب اَجَل خود باشد، فرصتها را غنيمت شمارد.»13
2ـ بازي و سرگرمي
در اسلام يكي از عوامل ضايع كردن وقت، لهو و لعب و پرداختن به امور بيفايده است.
حضرت علي« عليهالسلام » فرمود: «بازي بدترين چيزي است كه عمر را ضايع ميكند.»14 و «عمر خود را در لهويات و بازيها مگذران تا در آخرت اميدت قطع نگردد.»15
3ـ اشتغال به كارهاي غير مهم
انسان و بويژه دانشجو بايد در انجام كارها اولويت را رعايت كند. از طرفي در اين دنيا آنقدر كار مهم و اساسي هست كه انسان به كارهاي كم فايده نپردازد. مثلا" در زمان تحصيل كتابهاي مهم،بسيار است و دانشجو نبايد وقت خود را صرف كتابهاي كم محتوا كند. علي« عليهالسلام »فرموده است: «هر كه به كار غير مهم بپردازد، از كار مهمتر باز ميماند.»16
4ـ بينظمي و عدم توجه به استعداد
دانشجو بايد براي تمام كارهاي علمي و غيرعلمي خود، برنامه ريزي كند. گاه كسي از استعداد و توانايي و علاقه و... برخوردار است امّا به خاطر نداشتن برنامه در زندگي، هيچگاه موفق نميشود.
«استعداد» نيز امر مهمي است. دانشجو بايد با توجه به استعداد و توانايي خود كاري را انجام دهد. گاه دانشجويي وقت گران خود را بر روي يك رشته، يك كتاب و... صرف ميكند امّا به خاطر ناهمگوني استعداد، از عهده آن بر نميآيد و عمرش را ضايع ميگرداند.
5ـ مراقبت از جسم و جان
اگر دانشجويي در خوردن و خوابيدن، بر خورد با ديگران و هر رفتار شخصي ديگر، موازين درست و متعادل را رعايت نكند، دچار نارسايي روحي يا جسمي ميگردد. مثلا" اگر پرخوري كند يا غذاي ناسالم بخورد، بيمار ميشود و بايد وقت زيادي را صرف دارو و درمان كند و اي بسا از درس خود باز ميماند. اگر به روان خود نيز اهميت ندهد، همين گونه در سختي ميافتد.
دانشجو بايد بداند چه وقت درس بخواند و مطالعه كند؟ چه وقت استراحت كند و يا بخوابد؟ چه وقت غذا بخورد؟ چه وقت از استاد بپرسد؟ چه وقت تشكيل خانواده بدهد؟ و چه وقت.... اين امور و دهها امور ديگر را بايد به موقع انجام دهد تا هيچ فرصتي از دست نرود.17
1) امالي طوسي، ص 66
2) غررالحكم، ج2، ص 525
3) امالي مفيد، ص 117، مجلس 23
4) آداب تعليم و تعلم در اسلام، ص 334؛ منيهالمريد، ص 225
5) بحارالانوار، ج1، ص 224
6) مستدرك الوسائل، ج 12 ص 157
7) غررالحكم، ج 2، ص 441
8) همان منبع، ص 573 و نيز ر ك : فروع كافي، ج 6 و كتاب «الاطعمه و المحجة البيضاء» ج 3 و كتاب الاكل، ج 5، باب شكستن شهوت فرج و شكم.
9) همان منبع، ج 1، ص 122
10) همان منبع، ج 6، ص 170
11) تحف العقول، ص 56
12) امالي طوسي، ج 2، ص 139
13) غررالحكم، ج 5، ص 295
14) همان منبع، ج 4، ص 174
15) همان منبع، ج 6، ص 314
16) همان منبع، ج 4، ص174
17) ر. ك : مطلبي ـ سيد حسين:گوهر وقت، مركز چاپ و انتشارات سازمان تبليغات، چاپ اول /انتهاي پيام/