آيا عقل و علم بشر علت همه احكام را درك مىكند؟
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ بر طبق مبانى كلامى شيعيان احكام اسلامى تابع مصلحتهاى واقعى و مفاسد واقعى جعل و تشريع شده است، يعنى قانونگذار (خداوند يا پيامبر صلى الله عليه و آله و ...) با در نظر گرفتن مفاسد واقعى شراب آن را حرام كرده و با در نظر گرفتن مصلحتهايى كه در روزهدارى وجود دارد آن را واجب كرده است. «ر. ك: علامه حلى، شرح تجريد، ص 302، چاپ جامعه مدرسين قم و نيز اصول الفقه، مظفر، ج 1، ص 216»
در شريعت اسلام چند گونه حكم وجود دارد:
اول: احكامى كه علت تشريع آنها معلوم است كه گاهى خود شارع آن را تصريح كرده (مثل حرمت شراب) و گاهى عقل بصورت قطعى علت آن را كشف مىكند (مثل حسن عدل، نظم و ...).
دوم: احكامى كه علت تشريع آنها براى ما معلوم نيست ولى فلسفه و حكمت آن براى ما تا حدودى روشن شده است كه گاهى ائمه عليهم السلام در روايات به اين علل اشاره كردهاند (مثل حرمت خوردن خون كه روايات آن مىآيد) و يا علوم تجربى جديد اسرار علمى آن را كشف كردهاند (مثل ضررهاى خوردن مردار).
سوم: احكامى كه علت تشريع و حكمت و فلسفه آن براى ما روشن نشده است و در آيات و روايات بدانها اشاره نشده و علوم تجربى اسرار آنرا كشف نكرده است و به عبارت ديگر عقل راهى براى كشف علت حكمت آنها ندارد.
اين احكام از آنجا كه از منبع وحى صادر شده است و ما يقين داريم كه شارع طبق مفاسد و مصالح انسانها اين احكام را صادر كرده است آنها را مىپذيريم و اين احكام را با عنوان «احكام تعبدى» مىخوانيم: (مثل عدد ركعتهاى نماز صبح و ظهر و مغرب)
احكام تعبدى در گذشته زياد بوده است (مثل حرمت گوشت خوك و حرمت نوشيدن شراب كه انسانها علت و فلسفه آن را نمىدانستند) ولى با پيشرفت علوم بشرى اين حكمتها و علتها روشن مىشود و در هر عصر، از تعداد آنها كاسته مىشود.
تذكر: در حقيقت قسم اول و دوم احكام تعبدى از احكام «علمپذير» است و قسم سوم احكام تعبدى، احكامى فراتر از علم فعلى بشر (علم گريز) است. ولى در اسلام احكام «علم ستيز» وجود ندارد. «براى اطلاعات بيشتر ر. ك: در آمدى بر تفسير علمى قرآن، از نگارنده، ص 95 و 390»
يعنى ممكن است احكامى باشد كه عقل و علم فعلى بشر نتواند علل و فلسفههاى تشريع آنها را در يابد اما احكامى مخالف و متناقض با عقل وجود ندارد.
بنابراين بسيارى از آيات قرآن و احكام اسلام با يافتههاى جديد علوم تجربى منطبق است ولى هيچ آيه يا حكمى از احكام اسلام با احكام قطعى عقل يا يافتههاى قطعى دانش بشرى متناقض نيست./انتهاي پيام/