سى گناه بزرگ كه از زبان سرچشمه مىگيرد
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ اهميت اصلاح زبان آنگاه آشكارتر مىگردد كه بدانيم قسمت مهمى از گناهان، مانند قسمت مهمى از اعمال نيك بوسيله زبان انجام مىگيرد.
مرحوم «فيض» در كتاب «محجة البيضاء» و «غزالى» در «احياء العلوم» بحث بسيار مشروحى تحت عنوان «گناهان زبان» ذكر كردهاند، از جمله غزالى بيست نوع انحراف و گناه براى زبان نقل نموده است بدين ترتيب:
1- گفتگو در امورى كه به انسان مربوط نيست.
2- سخنان زياد و بيهودهگويى.
3- گفتگو در امور باطل مانند وصف مجالس شراب و قمار و زنان آلوده.
4- جدال و مراء (خردهگيرى و اعتراض بر ديگران به منظورهاى غلط مانند تحقير ديگران يا اظهار فضل خود).
5- خصومت و نزاع و لجاج در كلام.
6- تصنع در سخن و تكلف در سجع و مانند آن.
7- بد زبانى و دشنام.
8- لعن كردن.
9- غنا و اشعار غلط.
10- افراط در مزاح.
11- سخريه و استهزاء.
12- افشاء اسرار ديگران.
13- وعده دروغ.
14- دروغ در گفتار و قسم.
15- غيبت.
16- سخنچينى.
17- نفاق در سخن (زبان دوگانه داشتن).
18- مدح بيجا.
19- غفلت از دقايق و لوازم سخن و خطاهايى كه از اين رهگذر دامنگير انسان شود.
20- سؤالات عوام از مسايل پيچيده مربوط به عقايد كه درك آنها از عهده او خارج است.
ناگفته پيداست كه آفات و انحرافات زبان منحصر به آنچه «غزالى» شماره كرده نيست بلكه آنچه در كلام او ذكر شده تنها قسمت مهمى از آن است و شايد نظر او هم غير از اين نبوده، مثلًا امور زير نيز از انحرافات زبان است كه در گفتار او نيامده است:
1- تهمت زدن.
2- شهادت به باطل.
3- خودستايى.
4- اشاعه فحشا و نشر شايعات بىاساس و اكاذيب اگرچه بعنوان احتمال باشد.
5- خشونت در سخن.
6- اصرار بيجا (مانند كار بنىاسرائيل و امثال آن).
7- ايذاء ديگران با گفتار خود.
8- مذمت كسى كه سزاوار نكوهش نيست.
9- كفران نعمت با زبان.
10- تبليغ باطل و تشويق به گناه.
البته بعضى از آنچه در بالا ذكر شد ممكن است مندرج در بعضى ديگر شود (مثلًا وعده دروغ و شهادت به باطل را مىتوان داخل در مطلق دروغ دانست) و نيز پارهاى از آنها اختصاص به زبان ندارد (مثلًا غيبت، ايذاء مؤمن، كفران نعمت و مانند اينها هم ممكن است با زبان تحقق يابد و هم بوسيله غير از زبان).
ولى آنچه جاى ترديد نيست اين است كه مسأله اصلاح زبان بايد بعنوان يكى از مهمترين مسائل اخلاقى مورد مطالعه و تعليم قرار گيرد.
اهميت اين موضوع هنگامى روشنتر مىشود كه توجه به اين حقيقت داشته باشيم كه زبان سهلترين و سادهترين و كمخرجترين وسيلهاى است كه در اختيار انسان قرار دارد، بعلاوه سرعت عمل آن با هيچ چيز ديگر قابل مقايسه نيست و لذا بايد به شدت مراقب آن بود و از اين نظر مىتوان آن را به مواد مفيدى كه قابليت و قدرت انفجار شديد دارد تشبيه نمود، همانطور كه انسان از چنان موادى به دقت مراقبت مىكند بايد همواره مراقب اين عضو حساس خويش نيز باشد./انتهاي پيام/