کد خبر:۹۶۴۱۶
به بهانه آغاز نمايشگاه رسانه ها
اطّلاع رسانى و اطّلاع رسانان در منظر فقه
رسانههاى جمعى در جامعه اسلامى، وظيفه دارند اخبارى را كه باعث پيشرفت و شكوفائى اسلام مىشود، يا جلو ضرر و زيانهاى محتمل (از داخل، يا خارج) را مىگيرد، با نهايت دقّت و بىكم و كاست در اختيار آنان بگذارند. و هر خبرى تأثير بيشترى در جهت فوق داشته باشد، اهميّت بيشترى دارد، و اخبار بر اساس همين معيار درجه بندى مىشود.
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ آيت الله مكارم شيرازي در جلد سوم استفتائات جديد خود به سوالاتي در مورد اطلاع رساني و اطلاع رسانان پاسخ داد:
سؤال 1623- مرز بين خبر و تبليغ در اسلام چيست؟
جواب: در فقه اسلامى اصطلاح خاصّى براى اين دو موضوع نيست. اگر در كلمات فقها به كار رود، مراد همان معنى عرفى است. خبر واقعيّتى را بيان مىكند، ولى تبليغ به منظور ترغيب و تشويق به چيزى يا كارى صورت مىگيرد.
سؤال 1624- آيا خبر درجه بندى هم دارد؟ ترتيب نشر اخبار از بُعد اهميّت چگونه است؟
جواب: البتّه رسانههاى جمعى در جامعه اسلامى، وظيفه دارند اخبارى را كه باعث پيشرفت و شكوفائى اسلام مىشود، يا جلو ضرر و زيانهاى محتمل (از داخل، يا خارج) را مىگيرد، با نهايت دقّت و بىكم و كاست در اختيار آنان بگذارند. و هر خبرى تأثير بيشترى در جهت فوق داشته باشد، اهميّت بيشترى دارد، و اخبار بر اساس همين معيار درجه بندى مىشود.
سؤال 1625- آيا صدق و كذب خبر هم داراى انواعى است؟
جواب: آرى، ممكن است خبرى صد در صد كذب باشد، و خبرى پنجاه درصد، يا كمتر، يا بيشتر. بنابراين در صدق و كذب، درجه بندى وجود دارد.
سؤال 1626- آيا در اسلام سانسور جايز است؟ اگر هست، چه حدودى دارد؟ چگونه مىتوان آن را در جامعه اسلامى پياده كرد؟
جواب: هرگونه خبرى كه انتشار آن به حال جامعه مضرّ است، يا سبب بيدارى دشمنان يا بهره بردارى سوء آنان مىشود، يا موجب تفرقه بين صفوف مسلمين مىگردد، يا ايجاد يأس و وحشت و بد بينى مىكند، يا تبعات ديگرى مانند آنچه گذشت دارد، چنين اخبارى نبايد انتشار يابد. به همين دليل در زمان جنگ، بسيارى از اخبار موقّتاً مكتوم مىماند، و پس از برطرف شدن خطر، فاش مىگردد. شبيه اين معنا، در موارد ديگر نيز كاملًا ممكن است.
سؤال 1627- خطّ قرمز شرعى ما به عنوان رسانهها در كشور چيست؟
جواب: خطّ قرمز، كه نبايد از آن گذشت، همان است كه نمونههاى آن در بالا بيان شد.
سؤال 1628- در عرصه خبرى، تساهل، تسامح، مدارا و مانند آن چه معنايى دارد؟
جواب: تسامح و مدارا معانى مختلفى دارد. اگر منظور سازش با مخالفان اسلام، و ميدان دادن به دشمن براى ضربه زدن به دوست است، چنين چيزى جايز نيست؛ امّا اگر منظور همزيستى مسالمت آميز، با گروههاى سالم، يا پيروان مذاهب ديگر باشد، به گونهاى كه ضررى به حال مسلمين و آيين اسلام نداشته باشد، جايز است.
سؤال 1629- تحليل در اخبار و گزارشها، مانند علم تفسير در حوزههاست. آيا مىشود براى تحليل خبرى و گزارش نيز چارچوبى تعيين نمود؟ آن چارچوبها كدامند؟
جواب: معمولًا براى تحليل اخبار بايد از قرائن و شواهد و سوابق موجود و مسائل مشابه استفاده كرد. اگر به نتيجه قطعى برسند، مىتوانند بهطور قطع قضاوت كنند. در غير اين صورت، بايد روى عنوان احتمالى بودن تكيه شود، تا مطلبى برخلاف واقع نگفته باشند.
سؤال 1630- در مواقعى كه خبرى به ظاهر ضدّ اسلام، و در حقيقت به نفع نظام است، (مثلًا در بعد اقتصادى و مانند آن) خبرنگار بايد كدام را ترجيح دهد؟
جواب: با توجّه به اين كه نظام بر اساس اسلام بنا شده، چنين تضادّى متصوّر نيست. مگر كسانى كه يا به مسائل اسلامى توجّه ندارند، يا به مصالح نظام.
سؤال 1631- يك خبرنگار هميشه در معرض قضاوت و اجتهاد است. حدّ و حدود اين قضاوت و اجتهاد تا كجاست؟ (دروازه بانى خبر و عبور دادن خبرها از فيلترها).
جواب: از آنچه در پاسخ دو سؤال قبل نوشته شد، جواب اين سؤال روشن مىشود.
سؤال 1632- يك خبرنگار در مقابل ضدّ ارزشها چگونه مىتواند امر به معروف و نهى از منكر كند؟
جواب: خبرنگار هم طبق ضوابط امر به معروف مىتواند عمل كند؛ در جايى كه احتمال تأثير وجود دارد، و ضررى بر آن مترتّب نمىشود، و منكر بودن آن مسلّم است، بايد به وظيفه امر به معروف و نهى از منكر عمل كند. مگر اين كه شغل او (كه به عنوان يك واجب كفايى عمل مىكند) به خطر افتد؛ در اين صورت مىتواند اين كار را بهطور غير مستقيم انجام دهد؛ يعنى به وسيله ديگران.
سؤال 1633- يك خبرنگار چگونه مىتواند با تهاجم، يا شبيخون فرهنگى مقابله كند؟
جواب: خبرنگار از طريق اطّلاع رسانى به افرادى كه آماده انجام وظيفه در مورد اين مبارزه هستند، و همچنين از طريق افشاگرى در سطح جامعه، به ويژه اطّلاع رسانى درباره پيامدهاى سوء و اثرات زيانبار اين تهاجم، مىتواند غير مستقيم كمك كند.
سؤال 1634- دروغ مصلحت آميز بهتر است، يا راست فتنهانگيز؟
جواب: راست اگر فتنهانگيز باشد و مفاسدى ايجاد كند بايد از آن پرهيز كرد؛ خواه دروغش مصلحت آميز باشد، يا بيهوده. و از آنجا كه اين مطلب به قاعده اهمّ و مهمّ باز مىگردد، بايد ضررهاى ناشى از دروغ و فوايد آن را با يكديگر مقايسه كرد، آنچه واجد اهميّت بيشترى است، انجام داد. در ضمن اگر بتوان از دروغ به توريه پناه برد، توريه مقدّم است. و منظور از توريه سخنى است كه تاب دو معنى داشته باشد؛ شنونده معنايى را از آن تصوّر مىكند كه خلاف واقع است و باور مىكند، و مصلحت حاصل مىشود، امّا گوينده معناى ديگرى را تصوّر مىكند، كه مطابق با واقع است.
سؤال 1635- مرز انتقاد كجاست؟ اگر انتقاد با پيشنهاد همراه نباشد، چه ضررى دارد؟ آيا خبرنگار در صورتى كه پيشنهادى ارائه نكند، مىتواند انتقاد كند؟
جواب: انتقاد اگر با پيشنهاد توأم باشد، به يقين بهتر است؛ ولى اگر انتقاد كننده نتواند پيشنهادى مطرح كند، باز هم از باب امر به معروف و نهى از منكر بايد وظيفه خود را انجام دهد.
سؤال 1636- كم فروشى در خبر و اطّلاع رسانى چيست؟
جواب: كم فروشى معنى خاصّى دارد، كه در معاملات تصوّر مىشود، و مفهوم عامّى دارد، كه هركس از كار خودش كم بگذرد (و به اصطلاح بدزدد) مصداق آن خواهد بود. و در مورد خبر، اگر خبر را بهطور ناقص و دست و پا شكسته نقل كنند، يا اصلًا بعضى از اخبار را نقل كنند و بعضى را نقل نكنند، شبيه آن است كه كم فروشى كردهاند.
سؤال 1637- آيا استفاده از خانمها در جمع آورى خبر و گزارشگرى مجاز است؟
جواب: در صورتى كه رعايت اصول عفّت شود، همكارى زنان مانعى ندارد.
سؤال 1638- استفاده از تصوير و چهره زنان مسلمان، اگر محجّبه باشند، چه حكمى دارد؟
جواب: با شرايطى كه ذكر كردهايد، اشكالى ندارد.
سؤال 1639- با توجّه به اين كه قرآن كلام خدا، و معجزه اوست، و بالطّبع خداوند براى برقرارى ارتباط با انسانها شيوههاى بيانى متفاوتى دارد، كه قطعاً كاملترين نيز مىباشد، اين شيوههاى بيانى كدام است؟ چگونه مىتوان در عرصه خبر از آن استفاده كرد؟
جواب: براى پى بردن به شيوههاى فصاحت و بلاغت قرآن، و استفاده از آن براى شيوههاى خبرنگارى، مىتوانيد به جلد هشتم پيام قرآن، بحث اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت، صفحه 87 به بعد، يا به كتاب «قرآن و آخرين پيامبر» نوشته ما، مراجعه فرماييد.
سؤال 1640- اشخاصى هستند كه تفكّرات التقاطى و سوابق فكرى مغاير با نظرات اكثريّت فقهاى شيعه، و فقه حاكم بر نظام مقدّس جمهورى اسلامى (نظير بحث ولايت فقيه) دارند. آيا مىتوان ديدگاهها و نظرات آنها را در جامعه انتشار داد، تا مردم با شنيدن اقوال مختلف بهترين آن را انتخاب كنند؟ در صورتى كه پاسخ منفى باشد، آيه شريفه «فَبَشِّرْ عِبادِ* الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» را چگونه تفسير مىفرماييد؟
جواب: اين كار در صورتى كه موجب بدآموزى نگردد، كار خوبى است. واين مشكل عمدتاً از طريق نحوه بيان مناسب نظرات مخالفين تأمين مىشود، به اين معنى كه نظرات آنها به صورت موذيانه و مخرّب و تؤام با دروغ و تهمت و جوسازى بيان نگردد. البتّه بايد توجّه داشت كه مسائل مختلف است؛ بعضى از مسائل را مىتوان در سطح عموم مطرح كرد، و بعضى از مسائل بايد در سطح حوزه و دانشگاه و محافل علمى مطرح گردد؛ زيرا احتياج به آگاهىهاى تخصّصى دارد. به يقين اشتباه اين دو دسته از مسائل به يكديگر، سبب بروز مشكلاتى در سطح جامعه مىگردد.
سؤال 1641- يك خبر موثّق داراى چه خصوصيّاتى است؟
جواب: خبر موثّق را از چند طريق مىتوان شناخت: نخست از طريق وثاقت راوى؛ يعنى ناقل خبر شخص مورد اعتمادى باشد. دوّم، از طريق مقبوليّت عمومى، يعنى اگرچه راوى شناخته شده نيست، امّا خبر در ميان مردم چنان شهرتى دارد كه موجب اطمينان مىشود. سوّم، از طريق محتواى خبر، يعنى مضمون خبر چنان مستدلّ و توأم با قرائن است، كه خود گواه صحّت خويش است.
سؤال 1642- آيا ناقلان اخبار و بيان كنندگان وقايع، شرايط خاصّى دارند؟
جواب: آرى شرايط خاصّى دارند؛ و ثاقت و امانت، هوش كافى براى فهم مطالب، و حافظه قوى براى نگهدارى و حفظ مطالب، و از همه مهمتر، بى نظرى و حُسن نيّت، و آلوده نكردن اخبار با سليقه شخصى، از جمله اين شرايط است.
سؤال 1643- يك خبرنگار تا چه حدّ مىتواند در نقل خبر به گفته ديگران استناد كند؟ با توجّه به اين كه نمىشود به تواتر رسيد؟
جواب: تا آن جايى كه خبر به حدّ تواتر نرسد، و محفوف به قرائن اطمينان بخش نباشد، بايد آن را به صورت خبر محتمل ذكر كند؛ نه خبر قطعى.
سؤال 1644- يك خبرنگار، غير از روش مشاهده، چگونه مىتواند به صدق يا كذب خبر، يا واقعه خاصى، برسد؟ راههاى شناخت اين دو كدام است؟
جواب: از جوابهاى بالا معلوم شد.
سؤال 1645- هرگاه خبرنگارى شاهد ماجرايى نبوده، ولى مىخواهد خبر آن را نقل كند، چند نفر شاهد لازم است تا خبرنگار به «راستى خبر» برسد؟
جواب: اگر يك فرد مورد وثوق خبر را نقل كند، كافى است. ولى احتياط آن است كه در اخبار مهمّ به قول يك نفر قناعت نكند.
سؤال 1646- آيا در نقل خبر، و شهادت بر وقوع حادثهاى، بين زن و مرد تفاوتى وجود دارد؟ آيا در اين مورد بايد همچون اداى شهادت در محاكم قضايى عمل كرد؟
جواب: در اين مسائل فرقى ميان زن و مرد نيست.
سؤال 1647- بسيارى از سخنرانىها، بيانيّهها، مصاحبهها و مانند آن داراى متونى طولانى است؛ در حالى كه خبرنگار مجبور به خلاصه كردن آن مىباشد. در خلاصه گيرى، امكان فاصله گرفتن از مضمون، و احياناً القاى يك مفهوم ديگر وجود دارد. آيا اين كار نيز خيانت در امانت محسوب مىشود؟
جواب: در صورت تغيير محتوا، هم دروغ و هم تهمت محسوب مىشود؛ ولى تلخيص كردن و نقل به معنى مانعى ندارد.
سؤال 1648- آيا براى تهيّه خبر مورد نياز نظام، مىتوان رشوه داد؟
جواب: در صورتى كه راه منحصر به آن باشد، و خبر مورد نياز است، مانعى ندارد. و نام آن را نبايد رشوه گذاشت.
سؤال 1649- چگونه مىتوان ثقه بودن خبرنگار را تشخيص داد؟
جواب: ثقه بودن مخبر، از طريق معاشرت، يا شهادت افراد مطّلع و آگاه و ثقه استفاده مىشود.
سؤال 1650- امام راحل قدس سره مىفرمودند: «گاه مىتوان براى حفظ نظام، برخى از واجبات را نيز ترك كرد.» آيا اين موضوع در خبر هم صادق است؟ آيا خبرنگار نيز مىتواند براى حفظ نظام به دروغ متوسّل شود؟
جواب: اگر واقعاً مسأله به صورت اهمّ و مهمّ درآيد، و مانند دروغ براى اصلاح ذات البين شود، مانعى ندارد. ولى چون ممكن است اين حكم وسيله سوء استفاده قرار گيرد، و به هر بهانهاى خبرهاى دروغ منتشر كنند، بايد حتّى الإمكان از اين كار پرهيز كرد.
سؤال 1651- گاه مجبوريم براى سرپوش نهادن بر يك عمليّات، يك سناريوى اطّلاع رسانى طرّاحى كنيم. تا اهداف خود را، كه فقط تقويت نظام است، به پيش ببريم، و شايد هيچ كدام از مسائلى كه طبق اين سناريو منتشر مىكنيم اساسى نداشته باشد. حدّ و حدود ما در اين وضعيّت چيست؟
جواب: بايد مطابق قانون اهمّ و مهمّ رفتار شود.
سؤال 1652- آيا در پردازش اخبار مىتوانيم از شيوههاى خبرى غرب، كه با تركيب اطّلاعات مختلف پيامهاى خاصّى را القا مىكنند، و با واقعيّت فاصله دارد، مانند شيوههاى «انگاره سازى»، «برجسته سازى»، «چينش اطّلاعات در كنار هم» استفاده كرد؟ توضيح اين كه: «انگاره سازى» ارائه تصويرى هدفدار از يك موضوع است، كه هدف خاصّى را دنبال مىكند، مانند كلمه «بنيادگرايى» كه غرب براى اسلامگرايان به كار مىگيرد. «برجسته سازى» اولويّت بندى در اطّلاعات با اهميّت مورد نظر، كه هدف خاصّ القاى در پيام را دنبال مىكند. «چينش اطلاعات» به كار گرفتن سوابق موضوعات ديگر، و چسباندن آن به موضوع جديد، براى ايجاد يك پيام جديد و القاى يك فكر و تحميل عقيده است. مثل اين كه هر انفجارى در هر جاى جهان رخ مىدهد، با ذكر سابقه انفجارهاى ديگر كه در آن برخى ايران را متّهم كردهاند، القاى اتّهام جديد به ايران با اين سابقه قطعى است.
جواب: درصورتى كه هدف مشروع و مثبتى در اين كار دنبال شود مانعى ندارد.
سؤال 1653- همه ما مطمئن هستيم كه بنگاههاى خبر پراكنى استعمارى براى خدشهدار كردن نظام جمهورى اسلامى به ترفندهاى خبرى و گزارشى متوسّل مىشوند؛ خبرها و گزارشهايى ساخته مىشود كه اصلًا بنيانى ندارد. آيا ما نيز مىتوانيم براى دفاع از حيثيّت خود از چنين شيوهاى استفاده كنيم؟
جواب: در صورتى كه راه دفاع منحصر به اين كار باشد، و موجب وهن اسلام و جمهورى اسلامى نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1654- برخى اخبار به ضرر ماست؛ ولى بيان نكردن آن، موجب بىاعتمادى به نظام، و رسانههاى خودى و توجّه به رسانههاى خارجى مىگردد. در اين مواقع چه وظيفهاى داريم؟
جواب: هرگاه ضرر نگفتن بيش از ضرر گفتن باشد، لازم است آن خبر بيان شود.
سؤال 1655- مردم تا چه حد براى شنيدن خبرها محرم هستند؟ حدّ افشاى يك خبر محرمانه تا كجاست؟
جواب: حدّ افشاى آن تا آنجاست كه توليد ضرر و زيانى براى جامعه نكند.
سؤال 1656- چه اخبارى را مىتوان عادى، و چه خبرهايى را بايد محرمانه تلقّى نمود؟
جواب: اخبارى كه افشاى آن سبب سوء استفاده افراد منحرف، يا آگاهى دشمن، يا ضرر و زيانى در سطح جامعه شود، يا آبروى فرد يا گروهى را به خطر مىاندازد، يا افشاى اسرار خصوصى افراد را در پى دارد، جزء اخبار محرمانه به شمار مىرود.
سؤال 1657- گاه بين دولتمردان، احزاب، جناحها و مانند آن، اختلافى رخ مىدهد. و از سويى يك خبرنگار بايد با توجّه به جايگاه خود اخبار و مسائلى را منتشر كند كه مطابق خطّ اصلى نظام، و بدون گرايش باشد. بر فرض كه هر دو خط سياسى مورد قبول نظام باشد، وظيفه خبرنگار در اين گونه موارد چيست؟
جواب: بايد اخبار واقعى را در مسير مصلحت نظام منتشر كرد.
سؤال 1658- تا چه حد مىتوان خبر جعلى را مخابره كرد؟ آيا اين گونه خبرها مىتواند در نظام اسلامى جايگاهى داشته باشد؟ حتّى اگر رعايت مصلحت نظام، افراد، يا مانند آن مدّ نظر باشد؟
جواب: در اين گونه امور بايد مصلحت اهم نظام و جامعه در نظر گرفته شود.
سؤال 1659- يك خبرنگار تا چه حد مىتواند نسبت به افراد افشاگرى نمايد؟ آيا در افشاگرى بين مرد و زن تفاوتى وجود دارد؟ بين مسلمان و غير مسلمان چطور؟
جواب: اسرار هيچ مسلمانى را نمىشود افشا كرد؛ مگر در مواردى كه مصلحت مهمتر در كار باشد.
سؤال 1660- در جامعه ما كسانى هستند كه نه مسلمان هستند، و نه انقلاب را قبول دارند. در قبال نشر مسائل و اخبار و نظرات آنان چه وظيفهاى داريم؟
جواب: از آن چه موجب تضعيف نظام، يا تشويش اذهان عمومى است بايد پرهيز شود، و مىتوان آنچه را مفيد، و يا حدّاقل فاقد ضرر است، منتشر ساخت.
سؤال 1661- بيان اخبار نشاطآور براى جامعه چه حدودى دارد؟ آيا مىشود براى ايجاد اين نشاط به دروغهاى مصلحتى نيز متوسّل شد؟
جواب: ايجاد نشاط مجوّز دروغ گفتن نيست.
سؤال 1662- گاه نقل خبرى از خارج مرتبط با عقايد مسلمانان است. اگر بيان چنين خبرى موجب وهن عقايد ما گردد، بيان آن بهتر است، يا كتمان آن؟ اگر كتمان شود، آيا «بى خبرى» از وجود چنين عقيدهاى مفسده آميزتر نخواهد بود؟
جواب: در اين گونه موارد بايد از قانون اهم و مهم تبعيت نمود، و مصلحت و مفاسد كار را سنجيد، و آن چه مهمتر است بايد مورد توجّه قرار بگيرد.
سؤال 1663- آيا مىتوانيم اخبار رسانههاى خارجى را پخش كرده، و پس از آن نظر خود را نيز بيان نماييم؟
جواب: تفسير و تحليل اخبار، كه سبب بهره گيرى صحيح و پرهيز از سوء استفاده مىشود، نه تنها جايز بلكه گاه واجب است.
سؤال 1664- آيا حدس و گمان را مىشود به عنوان يك خبر و نظر منتشر نمود؟
جواب: هرگاه در آن قيد كنند كه اين خبر به صورت حدس و گمان است، و مفسدهاى هم بر آن مترتّب نشود، اشكالى ندارد.
سؤال 1665- خبرى (سياسى، اقتصادى يا فرهنگى) منتشر كردهايم كه صدق و كذبش برايمان مشخّص نبوده است، حكم آن چيست؟
جواب: در صورتى كه به منبع خاصّى اسناد داده شود، و صدق و كذبش بر عهده آن منبع واگذار گردد، و نشر آن مفسدهاى نداشته باشد، اشكال ندارد.
سؤال 1666- اگر دولتى ظالم باشد، خبرنگار تا چه حد مىتواند اسرار را فاش كند؛ هر چند خودش نيز شهروند همان دولت باشد؟
جواب: در صورتى كه نشر آن اخبار موجب امر به معروف و نهى از منكر و مبارزه با فساد باشد، هيچ اشكالى ندارد.
سؤال 1667- اگر خبررسانى را ابزارى براى اعمال نظارت در همه شؤون (امور سياسى، فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى) جامعه بدانيم، كه در مسير تحقق «كُلُّكُمْ راعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعيَّته» باشد، حدود اين نظارت چيست، تا يك خبرنگار هم از مسير قوانين شرعى و اخلاقى خارج نگردد، و هم وظيفه نظارت دقيق در همه ابعاد عملى شود؟
جواب: پاسخ اين سؤال در لابه لاى پاسخهاى بالا آمده است.
سؤال 1668- «استخبارات» از نگاه لغت شناسى، چه تفاوتى با خبرنگارى ما در فارسى دارد؟
جواب: استخبارات به معناى جستجوگرى و كارهاى اطّلاعاتى است، و اكنون در كشورهاى عربى اين واژه درباره وزارت اطّلاعات به كار مىرود. ولى خبرنگارى اشاره به شرح حوادثى است كه آشكارا در سطح جامعه رخ مىدهد.
سؤال 1669- گاه در قلب دشمن اقدام به گماشتن مخبرين مىكنيم. طبعاً كارى كه وى مىكند، براى ما اطّلاع رسانى، و از ديد دشمن جاسوسى است. چه تفاوتى بين مخبرى و جاسوسى هست؟
جواب: از جواب بالا روشن شد.
سؤال 1670- آيا انتساب القاب زننده و موهن، به دشمنان دين و انقلاب رواست؟
جواب: اين گونه كارها، در شأن مؤمنان و علاقمندان به اسلام نيست.
سؤال 1671- دشمنان ما در عرصه بين المللى به صورت دائم از طريق خبر، گزارش، تحليل دروغ عليه ما تبليغ مىكنند، اگر ما هم مثل آنان عمل كنيم، چه تفاوتى با آنان داريم؟ آيا مجاز هستيم؟ حدّ آن چيست؟
جواب: لازم است از طريق صداقت و راستگويى اخبار را منعكس كنيم، و مراقب توطئههاى آنها باشيم، و دروغهاى آنها را افشا كنيم، و مطمئن باشيد دروغ سرانجام فاش، و سبب بىاعتبارى مىشود.
سؤال 1672- رشوه دادن به خبرنگاران و نويسندگان خارجى براى درج مطلب به نفع نظام در رسانههاى خارجى چه حكمى دارد؟
جواب: نام اين كار را نمىتوان رشوه گذاشت؛ بلكه حقّ الزّحمهاى است كه در مقابل كار مثبت و مفيد و مشروع پرداخت مىشود، و براى دهنده و گيرنده اشكالى ندارد.
سؤال 1673- استفاده از تصوير و چهره زنان اجنبى چه حكمى دارد؟
جواب: استفاده از چهره زنان بىحجاب و بد حجاب، در شأن جمهورى اسلامى نيست.
سؤال 1674- در انتشار خبرهايى كه مربوط به كشورهاى خارجى مسلمان است، چنانچه مخالف نظام جمهورى اسلامى ايران باشند، آيا مىتوان همانند كشورهاى غير مسلمان با آن برخورد كرد؟
جواب: بى شك كشورهاى اسلامى مخالف، با كشورهاى غير اسلامى مخالف تفاوت دارند.
سؤال 1675- بعضى اوقات افرادى كه محبوب مردم هستند، در مسير دين عمل نمىكنند، و با نظام ناسازگارى دارند. آيا مىتوان براى منفور كردن آنان به تهمت متوسّل شد، و آنان را منزوى كرد؟
جواب: توسّل به تهمت و دروغ و مانند آن، در شأن خبرنگاران مسلمان و متعهّد نيست.
سؤال 1676- برخى در بيان نظرات بسته عمل نموده، و فقط به نشر ديدگاههاى خود بسنده مىكنند. امّا عدّهاى براى تنوير افكار جامعه نظر ديگران را (اگرچه بى دين، يا ضدّ نظام باشند) گرفته، و آن را نقد نموده، و به نوعى تضارب آرا مىكنند. با توجّه به سنّت ائمّه ما (همچون حضرت صادق عليه السلام و امام باقر عليه السلام و يارانشان در گفتگو با زنادقه و مانند آن) كدام روش به صلاح جامعه اسلامى است؟
جواب: مادام كه طرح نظرات ديگران، و نقد و بررسى آن، سبب پيشرفت فكرى و فرهنگى مسلمين است، بايد از اين روش استفاده كرد. و اگر در مواردى جنبه تخريبى پيدا كند، بايد از آن پرهيز كرد.
سؤال 1677- خطر مخبرِ صادقِ ناآگاه بيشتر است، يا مخبرِ كاذبِ آگاه؟
جواب: هر دو خطرناك هستند.
سؤال 1678- آيا بيان غير واقعى چهره نظام، به منظور تقويت آن در مقابل دشمنان نظام جايز است؟
جواب: حتّى الامكان بايد براى هر كارى از صداقت بهره گرفت، كه هم به شرع نزديكتر است، و هم به عقل.
سؤال 1679- برخى افراد كه مورد اعتماد نظامند، بايد مطرح شوند. آيا مىتوان در مورد آنان قهرمان سازى كرد، تا آنان در سطح جامعه معرّفى شوند؟ حدّ شرعى اين كار تا كجاست؟
جواب: اگر منظور از قهرمان سازى مبالغه بىجا و بزرگ نمايى بىمورد است، جايز نيست. و اگر منظور معرّفى چهرههاى ناشناخته گرانقدر با ايمان است، نه تنها كار خوبى است، بلكه لازم مىباشد.
سؤال 1680- اگر خبرنگارى خبرى را به صورت شفاهى از منبع موثّقى دريافت، و آن را منتشر سازد، آن گاه آن منبع به دليل منافع شخصى، يا سازمان خود، اصل خبر را انكار نمايد، آيا اين خبرنگار مسؤول است، اگرچه اصل خبر واقعيّت داشته باشد؟
جواب: خبرنگار مسؤول نيست. و براى حفظ حيثيّت خود بايد واقعيّت را فاش كند.
سؤال 1681- با توجّه به ويژگيهاى كار حرفهاى خبر رسانى، كه در آن «سرعت»، «دقّت»، و «صحّت» همزمان بايد انجام شود. اگر از مجموعه سوژههاى خبرى، يا در هر سوژه از مجموعه اطّلاعات واصله- كه خبرنگار ناگزير از گزينشگرى است، و اين گزينش بر اساس ملاكهاى حرفهاى و تجربى كار صورت مىپذيرد- اگر نسبت به سوژه خبرى بىتوجّهى شود، و يا ارائه اطّلاعات آن، به دليل اهميّت در سرعت انتقال خبر، با نقص و ضعف صورت پذيرد، آيا خبرنگار مسؤول است؟ و در صورت شكايتِ طرفهاى ذى ربط، خبرنگار به عنوان متّهم بايد در دادگاه حاضر و پاسخگو باشد؟
جواب: چنانچه اين امر بر اثر سهل انگارى بوده باشد، و سبب تضييع حقّى گردد، خبرنگار مسؤول است، ولى اگر از قبيل اشتباهاتى است كه به هر حال براى غير معصومين پيش مىآيد، خبرنگار مسؤوليّتى ندارد. امّا چنانچه سبب ضرر و زيان شود، بايد از عهده ضرر و زيان برآيد؛ زيرا در ضررهاى جانى و مالى، عمد و خطا هر دو مسؤوليّت آفرين است. با اين تفاوت كه عمد مجازات هم دارد؛ ولى خطا مجازات ندارد.
سؤال 1682- با توجّه به اين كه رسانههاى مكتوب، مخصوصاً مطبوعات به شكل فعلى (هم به لحاظ گستره و پهنه اطّلاع رسانى، و هم تأثير گذارى عميق آن در آحاد مردم، و هم از جهت نقش نظارتى و كنترلى آن كه رابط ميان توده مردم با حكومت است)، زاده تحوّلات ماشينى قرون اخير است. آيا پديدهاى واقعاً مستحدثه و مولود مدنيّت قرون اخير است، يا حقيقتى قديمى است، كه به شكلى نو، ظهور مجدّد كرده است؟
جواب: بى شك اين موضوع پديدهاى نو مىباشد؛ ولى از شمول عمومات و قوانين كلّى اسلام خارج نيست./انتهاي پيام/
لینک کپی شد
گزارش خطا
۰