پژوهشگر حوزه علوم انسانی

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: گذار از جهان‌بینی خدا‌محور قرون وسطی به انسان‌محوری مدرن، نتیجه‌ی یک فرایند تاریخی و فکری پیچیده بود. در آموزه‌های عرفان قبالا، تصویری از نسبت انسان با خدا و جهان ارائه شد که وقتی با مسیحیتِ تاریخی در اندیشه‌هایی مانند پیکو دلا میراندولا تلفیق شد، مبانی فکری اومانیسم را شکل داد. در کنار آن، میراث متافیزیکی یونان و روم باستان ــ از افلاطون و ارسطو گرفته تا فلسفه‌های پسا‌ارسطویی و هنر و معماری کلاسیک ــ الهام‌بخش رنسانس شد. این عناصر، همراه با انتقال علوم و فلسفه از جهان اسلام، به تدریج موجب فروپاشی تئوسانتریسم کلیسایی و برآمدن هیومن‌سنترالیسم مدرن شدند.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: پس از جنگ‌های صلیبی، کلیسا دیگر آن اقتدار مطلق قرون وسطی را نداشت و به‌تدریج از مرکز قدرت به حاشیه رانده شد. در همین دوران، فلسفه ارسطویی در قالب الهیات اسکولاستیک به‌کار گرفته شد تا شکاف میان ایمان و عقل را پر کند، اما نتیجه برعکس شد؛ این عقل فلسفی و تجربه‌گرا بود که استقلال یافت و خودمختاری پیدا کرد. در سایه فعالیت دانشگاه‌ها و رشد علوم طبیعی، نوعی عقل‌گرایی و تجربه‌محوری شکل گرفت که زیر تأثیر تمدن اسلامی بود. اختلاف تاریخی بین پاپ بونیفاس هشتم و فیلیپ چهارم فرانسه، و انتقال اجباری پاپ کلمنت پنجم از رم به آوینیون، ضربه‌ای سنگین بر پیکره اقتدار کلیسا وارد کرد. از آن پس، با چندپاره شدن پاپ‌ها، بروز فساد و تجمل‌گرایی، کلیسا مشروعیت خود را از دست داد، هرچند مسیحیت همچنان به حیات خود ادامه داد، اما دیگر نه به‌عنوان قدرت بی‌رقیب، بلکه به‌عنوان نهادی در کنار عقل و علم در غرب جدید.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: جنگ‌های صلیبی را باید نقطه عطفی در تاریخ تمدن غرب دانست؛ رخدادی که از سال ۱۰۹۵ میلادی با فرمان پاپ اوربانوس دوم آغاز شد و نزدیک به دو قرن ادامه یافت. در این جنگ‌ها، نه‌تنها مسلمانان قربانی خون‌ریزی و غارت صلیبیون شدند، بلکه خود مسیحیان غربی نیز به جان هم افتادند؛ چنان‌که در جریان حمله به قسطنطنیه، صلیبیون کاتولیک، پایتخت مسیحیت شرقی را غارت کردند و راهبان و مردم را قتل‌عام نمودند. فجایعی مانند «جنگ صلیبی» که در آن هزاران کودک فریب یک ادعای کاذب رؤیایی را خوردند و در مسیر اورشلیم جان باختند، نمونه‌ای از عمق انحراف دینی و اخلاقی در آن دوران است. این مجموعه رخدادها، به‌رغم ظاهر دینی‌شان، پایه‌های اقتدار کلیسا را لرزاند و نقطه آغاز تضعیف ساخت قدرت قرون وسطی و گذار تدریجی اروپا به دوره مدرن شد.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: اینکه گفته می‌شود غرب در طول هزار سال حکومت دینی داشته، دروغ بزرگی است. حتی اگر تعریف آکادمیک دین را ــ شامل اعتقاد به عالم غیب و پرستش موجود متعالی ــ بپذیریم، می‌بینیم مسیحیت تاریخی که ساخته‌وپرداخته کلیسا و اندیشه پائولوس قدیس است، با آیین رحمانی حضرت مسیح تفاوت دارد. این نسخه التقاطی از مسیحیت، نه در رفتار پادشاهان و اشراف نمود واقعی داشته و نه در سیاست کلیسا تجلی حقیقی دین را نشان داده است. تناقض میان ایمان و عقل یونانی، و آموزه تثلیث که با توحید در تضاد است، از همان قرون وسطی بذر افول جهان‌بینی مسیحی غرب را کاشت؛ افولی که از قرن دوازدهم و سیزدهم به‌روشنی دیده می‌شود.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: در شریعت حضرت مسیح هرگز از الوهیت حضرت مسیح گفته نشده است و حضرت عیسی مبعوث شده است تا پیام خداوند را به مردم برساند. تلقی‌های آبای کلیسا و فلسفه اسکندریه انحرافاتی را در مسیحیت ایجاد کرد.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: با به قدرت رسیدن کنستانتین به عنوان امپراطوری روم دین مسیحیت اعتبار و وجه قانونی پیدا می‌کند. سال ۳۲۵ میلادی اولین شورای مسیحی برگزار می‌شود که در این شورا در میان فرقه‌های مسیحیت به دنبال تدوین فرقه واحد بودند. در آن زمان چارچوب منسجمی از دکترین مسیحیت شکل می‌گیرد و فرقه‌های غیرهمسو با چارچوب را بدعت عنوان می‌کنند و آموزه‌های تثلیث ثبیت می‌شود. پورمند: مسیحیت تاریخی دچار انحراف شده است / شریعت حضرت عیسی از مسیر واقعی خود فاصله گرفته. پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: در شریعت حضرت مسیح هرگز از الوهیت حضرت مسیح گفته نشده است و حضرت عیسی مبعوث شده است تا پیام خداوند را به مردم برساند. تلقی‌های آبای کلیسا و فلسفه اسکندریه انحرافاتی را در مسیحیت ایجاد کرد.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: غرب به عنوان یک پدیده تاریخی که ویژگی‌ها مختلفی دارد که یکی از این وجوه هم بستر و حقیقت تاریخی است. نمی‌شود از تمدن غرب یک قسمتش را بگیریم و در یک بستر فرهنگی دیگر به کار ببریم و بگوییم که در حال پیاده سازی وجوه غربی هستیم. ما نباید منکر تاثیرات بین فرهنگی باشیم . نمیتوان بدون توجه به پیشینه دموکراسی آن را در ایران ترجمه کنیم.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: حقیقت تاریخی غرب جغرافیایی نیست در واقع یک جهان بینی است. جهان بینی غرب از جهان بینی اسطوره‌ای هومر در کتاب ایلیاد و اودیسه شکل گرفته است. غرب با عبور از اسطوره به عقل در قرن هشتم قبل از میلاد شکل می‌گیرد. در قرن هشتم پیش از میلاد تلقی این بود که اسطوره پاسخگوی سوالات نیست و باید سوالات بنیادین با به کارگیری عقل پاسخ داده شود.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: دموکراسی اولین بار در آتن مطرح می‌شود و آتن مهد دموکراسی است. آتن یکی از پلیس‌(دولت شهر)های یونان باستان است که 300 هزار نفر جمعیت دارد و به لحاظ جغرافیایی نیز منطقه امنی بوده است. آتن ترکیب جمعیتی متنوعی داشته است و تلقی خاصی از دموکراسی در آنجا وجود داشته است. روشنفکران برای عبور از مشکلات حکومت سلطنتی مدل جدیدی از مشروطه را می‌خواستند که در تماس با فرهنگ غرب مدرن بود. در عصر شکوفایی آتن، مدل ایده آل دموکراسی کلاسیک در قرن پنج پیش از میلاد شکل می‌گیرد و در یک تلقی نیز عینیت فلسفه در این دوره بسط پیدا کرده است. دموکراسی یونانی صرفا شامل مردان می‌شد و زنان امکان ظهور و بروز در عرصه عمومی را نداشتند.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: فرهنگ ایرانی در زمان قاجار با دموکراسی همخوانی نداشت و ما تا امروز نیز با این مسئله مواجه هستیم. پیشینه فرهنگ و حکمرانی ما مدلی از حکومت سلطنتی و خلیفه‌ای است و با وجود همه نارسایی‌ها در قالب فرهنگ خودمان است.

پژوهشگر حوزه علوم انسانی در گفتگو با SNNTV: دموکراسی مدرن بر پایه حقوق بشر است و مبتنی بر قانون و پلورالیسم فرهنگی است. فارغ از اینکه دموکراسی چقدر در عمل محقق شود ویژگی‌هایی در این نوع حکومت وجود دارد. مسئله دموکراسی در ایران از زمان مشروطه در دستور کار روشنفکران ایرانی قرار گرفت. روشنفکران برای عبور از مشکلات حکومت سلطنتی مدل جدیدی از مشروطه را می‌خواستند که در تماس با فرهنگ غرب مدرن بود. نسل اول روشنفکران تحت تاثیر غرب مدرن قرار گرفتند که این موضوع در جنگ ایران با روس‌ها صورت گرفت.