تب داغ جراحی زیبایی در ایران/ وقتی نظارت خواب است؛ تیغ سوداگران بیدار است

به‌گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو، فاطمه پارسایی، افزایش چشمگیر جراحی‌های زیبایی در سال‌های اخیر نه‌تنها نشان از تغییراتی در نگرش افراد نسبت به ظاهر خود، بلکه نشان از تحولات عمیق فرهنگی و اجتماعی و همچنین پررنگ‌تر شدن نقش رسانه‌ها، تبلیغات، فرهنگ رقابتی و مصرف گرایی در جوامع مختلف، از جمله جامعه ایران است.

ایران در این سال‌ها، از نظر میزان انجام عمل‌های زیبایی جزء بیست کشور اول دنیا و از لحاظ تعداد متخصص این حوزه، رتبه ۲۴ ازمیان ۳۰ کشور برتر دنیا دارد.

همچنین بر اساس گزارش‌ها، در سال ۲۰۲۳ بیش از ۴۰۷ هزار عمل جراحی و تزریقات زیبایی در ایران انجام شده است. این رقم در مقایسه با سال‌های گذشته افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۵۱ هزار عمل زیبایی در کشور ثبت شده بود که این آمار در سال ۲۰۲۲ به حدود ۳۲۰ هزار مورد رسید و در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۴۰۷ هزار مورد افزایش یافته است.

مشاهده این آمار، نشان از افزایش تقاضا و اقدام مردم نسبت به انجام عمل‌های زیبایی دارد، تقاضایی که پیش از آنکه لزوما یک نیاز و ضرورت برای فرد باشد، برخواسته از جولان رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در القای معیار‌هایی سختگیرانه و بی نقص به جامعه و به ویژه زنان است.

معیار‌هایی که با به کارگیری تکنیک‌های اقنای مخاطب، او را راضی می‌کند که باید از ظاهر خود و تفاوت‌هایی که با استاندارد‌های زیبایی دارد، عمیقا احساس نارضایتی کند و در موارد قابل توجهی با وجود هزینه‌های سخت مالی و حتی تبعات و آسیب‌های جدی جسمانی، روانه اتاق‌ جراحی‌های زیبایی شوند. تصمیمی که علاوه براینکه زندگی شخصی فرد را تحت الشعاع قرار می‌دهد، تاثیرات قابل ملاحظه‌ای بر روی جامعه و نظام سلامت به همراه خواهد داشت.

نظام سلامت و هزینه‌جراحی‌های زیبایی که بر دوش آن سنگینی می‌کند

یافته‌های یک مطالعه توصیفی، با بررسی داده‌های مربوط به بازه زمانی دی‌ماه ۱۳۹۷تا خرداد ۱۴۰۰ نشان می‌دهد که بیش از ۶۲ هزار عمل جراحی زیبایی در کشور ثبت شده است. بخش عمده‌ای از این خدمات، در مراکز درمانی دولتی ارائه شده‌اند و جزئیات آماری نشان می‌دهند که جراحی بینی بیشترین سهم را در میان اعمال زیبایی داشته و حدود ۶۰ درصد از کل جراحی‌ها را شامل شده است. در مقابل، برخی از جراحی‌ها مانند عمل‌های زیبایی پلک پایین، سهم اندکی داشته‌اند. همچنین بررسی‌ها نشان داد که بیشترین هزینه و طولانی‌ترین مدت اقامت در بیمارستان به عمل ترکیبی سپتورینوپلاستی (نوعی جراحی بینی) اختصاص داشته است، در حالی که ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین عمل‌ها مربوط به جراحی پلک بوده است.

آمار‌های رسمی و غیررسمی، حاکی از گردش مالی میلیاردی این حوزه هستند و این امر می‌تواند، تهدید‌هایی برای نظام سلامت به همراه داشته باشد. چراکه با درنظر گرفتن افزایش تقاضا برای این نوع جراحی‌ها و با توجه به یافته‌های پژوهش ذکر شده، ضمن انجام این عمل‌های جراحی در بیمارستان‌های دولتی، این مسئله موجب رشد مراکز درمانی خصوصی و نگرانی‌های جدی در زمینه کیفیت پایین برخی خدمات و پیامد‌های جسمی و روانی ناشی از جراحی‌های ناموفق نیز شده است.

همچنین در مواردی که عوارض پس از عمل رخ می‌دهد، بیماران به مراکز عمومی مراجعه می‌کنند و این امر فشار مضاعفی بر بودجه و ظرفیت بیمارستان‌های دولتی وارد می‌کند و منابعی را مورد مصرف قرار می‌دهند که می‌توانست صرف بیماران نیازمند خدمات حیاتی شود.

روان‌های خسته‌ای که اشتبا‌ها زیر تیغ می‌روند

عوامل روانشناختی مانند تصویر ذهنی منفی از بدن، احساس ناکافی بودن و نیاز به تأیید اجتماعی افراد را به سمت تغییر ظاهر سوق می‌دهد. همچنین، فشار‌های فرهنگی و اجتماعی به‌ویژه در میان جوانان و زنان، نقش مهمی در این روند دارند.

نقش مهم این عوامل روانشناختی در بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته باعث شده است تا پیش از انجام جراحی زیبایی، جلسات مشاوره روانشناسی مورد توجه قرار گیرند تا انگیزه‌های فرد بررسی شود و از تصمیمات هیجانی جلوگیری گردد، چراکه این مشاوره‌ها به کاهش نارضایتی پس از عمل و پیشگیری از اختلالات روانی مانند بدریخت‌انگاری بدن کمک می‌کنند.

در ایران، با وجود افزایش آمار جراحی‌ها، نقش مشاوره روانشناسی پیش از عمل هنوز نهادینه نشده و اغلب نادیده گرفته می‌شود. این خلأ می‌تواند منجر به آسیب‌های روانی و جسمی جدی شود و ضرورت دارد در سیاست‌گذاری‌های سلامت مورد توجه قرار گیرد.

جراحی زیبایی یا تجارت بی مهار؟؛ پزشکان قلابی و تبلیغاتی که نیازمند برخورد قاطع‌اند

امروزه معضل رواج جراحی‌های غیر تخصصی در حوزه‌ی زیبایی، تبلیغات گمراه‌کننده و رقابت ناسالم، اخلاق پزشکی را به چالش کشیده است و برخی پزشکان با نادیده گرفتن سلامت روانی و جسمی بیمار، صرفاً به سودآوری توجه دارند.

علی القاصی، رئیس کل دادگستری استان تهران در هفته جاری و نشستی پیرامون سامان بخشی عمل‌ها و خدمات جراحی زیبایی و پیشگیری از دخالت غیرمجاز اشخاص فاقد تخصص در امور پزشکی و جراحی ضمن اشاره به افزایش شکایات ناشی از جراحی‌های زیبایی غیرمجاز گفت: ((در بسیاری از موارد، این اقدامات باعث بروز صدمات جسمی، عوارض روحی و حتی مرگ بیماران شده و خسارت‌های سنگین مالی و معنوی بر خانواده‌ها تحمیل کرده است؛ البته باید توجه داشت که بخش مهمی از این آسیب‌ها ناشی از نبود نظارت مؤثر، تبلیغات فریبنده در فضای مجازی و خلأ هماهنگی میان نهاد‌های مسئول است.))

القاصی در ادامه همچنین افزود: ((برخی اشخاص به نام پزشک در حوزه زیبایی و جراحی فعالیت می‌کنند بدون آنکه پروانه پزشکی داشته باشند. این اشخاص به وضوح مجرم هستند و مرجع قانونی، یعنی وزارت بهداشت و دستگاه‌های قضایی و اطلاعاتی، موظف به برخورد قاطع با آنان هستند. همچنین گزارشات واصله حاکی از این است که برخی پزشکان پس از بازنشستگی، مهر و اعتبار خود را در اختیار اشخاص سودجو قرار داده‌اند؛ در این موارد، هم استفاده‌کننده از مهر و هم پزشک مسبب باید تحت پیگرد قانونی قرار گیرند.))

در واقع برخورد‌های مقطعی نمی‌تواند پاسخگوی عمق بحران باشد و عدم شفافیت در صدور مجوزها، ضعف در رصد تبلیغات فریبنده و نبود سازوکار‌های بازدارنده، فضا را برای سودجویان باز گذاشته است.

در صورتی که هماهنگی نهادی و اراده‌ای جدی برای مقابله با این تخلفات وجود نداشته باشد، سلامت و اعتماد عمومی بیش از پیش قربانی سوداگری در پوشش پزشکی خواهد شد؛ بنابراین بیش از پیش نظارت بر عملکرد پزشکان در فضای مجازی و برخورد قاطع با فریبکاران، مقابله با اشخاص با هویت‌های جعلی و غیر مجاز توسط دستگاه قضا و همچنین آگاهی بخشی مردم نسبت به حضور چنین اشخاص سودجویی در جامعه ضرورت می‌یابد.