هتل آسمان شیراز؛ روایتی از یک پروژه پرچالش در قلب بافت تاریخی

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو؛ شیراز سال‌هاست با پروژه‌ای مواجه است که نامش از جلسات شورای شهر تا نشست‌های تخصصی میراث فرهنگی تکرار می‌شود؛ پروژه‌ای که موافقان آن را نماد توسعه گردشگری می‌دانند و منتقدانش آن را نمونه‌ای از بی‌توجهی به حساسیت‌های بافت تاریخی معرفی می‌کنند.

یکی از این پروژه‌ها هتل آسمان شیراز است؛ هتلی که در محدوده مرکزی شهر و در نزدیکی بافت ارزشمند زندیه احداث شده و از همان سال‌های ابتدایی ساخت، به موضوعی بحث‌برانگیز بدل شد. صدور مجوز اولیه در دوره‌ای انجام گرفت که سیاست افزایش ظرفیت اقامتی در شیراز در اولویت بود؛ شهری که هر سال میزبان میلیون‌ها گردشگر داخلی و خارجی است و کمبود تخت‌های هتلی، یکی از دغدغه‌های فعالان این حوزه به شمار می‌رفت. اما با گذر زمان، ابعاد تازه‌ای از ماجرا نمایان شد و این پروژه از یک طرح صرفاً اقتصادی، به یک مسئله چندبعدی شهری تبدیل شد.

ارتفاعی که به چالش ملی تبدیل شد

مهم‌ترین محور انتقادات، تأثیر سازه بر منظر تاریخی مجموعه زندیه و به‌ویژه ارگ کریم‌خان است. کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند ساخت یک بنای مرتفع در حریم بصری این محدوده، انسجام تاریخی خط آسمان شیراز را بر هم زده و خوانایی بصری ارگ را مخدوش کرده است.

در سال‌های اخیر، پرونده ثبت جهانی مجموعه زندیه به‌عنوان یکی از اولویت‌های میراث فرهنگی استان فارس مطرح بوده است. با این حال، برخی گزارش‌های کارشناسی تأکید دارند که وجود سازه‌های بلندمرتبه در حریم بصری این مجموعه، از جمله هتل آسمان، می‌تواند روند ثبت جهانی را با مانع جدی مواجه کند. به‌گفته برخی صاحب‌نظران، یکی از ایرادهای مطرح‌شده در ارزیابی‌های اولیه، موضوع منظر شهری و ناهماهنگی ارتفاع ساختمان‌های جدید با بافت تاریخی بوده است.

به بیان روشن‌تر، منتقدان معتقدند این پروژه عملاً به یکی از موانع پیش‌روی ثبت جهانی ارگ کریم‌خان و محور زندیه تبدیل شده و تا زمانی که وضعیت آن تعیین‌تکلیف نشود، امکان پیشبرد جدی این پرونده وجود نخواهد داشت.

تعارض میان مجوز قانونی و ملاحظات میراثی

مدیران شهری در مقاطع مختلف تأکید کرده‌اند که پروژه با مجوزهای قانونی آغاز شده و سرمایه‌گذار بر اساس ضوابط زمان صدور پروانه اقدام کرده است. از این منظر، هرگونه توقف یا الزام به کاهش ارتفاع، می‌تواند تبعات حقوقی و مالی سنگینی برای مدیریت شهری به همراه داشته باشد.

در مقابل، فعالان حوزه میراث فرهنگی معتقدند صدور مجوز قانونی، لزوماً به معنای درست بودن تصمیم در بلندمدت نیست. به اعتقاد آنان، ضعف در هماهنگی میان شهرداری و نهادهای متولی میراث فرهنگی در زمان آغاز پروژه، باعث شکل‌گیری وضعیتی شده که اکنون هزینه آن را شهر می‌پردازد.

این دو نگاه متفاوت، هتل آسمان را به نماد یک تعارض ساختاری تبدیل کرده است: توسعه شهری بدون پیوست میراثی در برابر صیانت سخت‌گیرانه از هویت تاریخی.

آتش‌سوزی ۱۳۹۸ و تشدید حساسیت‌ها

مردادماه ۱۳۹۸ آتش‌سوزی گسترده در ساختمان نیمه‌کاره هتل، پروژه را بار دیگر در صدر اخبار قرار داد. عملیات اطفای حریق ساعت‌ها به طول انجامید و خیابان‌های اطراف برای حفظ ایمنی مسدود شد. هرچند گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشد، اما این حادثه پرسش‌های جدی درباره وضعیت ایمنی، نظارت فنی و آینده سازه ایجاد کرد.

پس از این حادثه، موضوع مقاوم‌سازی و بررسی استحکام بنا در دستور کار قرار گرفت و حتی احتمال بازنگری در تعداد طبقات نیز مطرح شد. با این حال، هنوز تصمیم نهایی و شفاف درباره سرنوشت پروژه اعلام نشده است.

بلاتکلیفی؛ خسارت مضاعف به اقتصاد و هویت شهر

امروز سازه‌ای نیمه‌تمام در یکی از حساس‌ترین نقاط شهری شیراز ایستاده است؛ نه به چرخه اقتصادی شهر وارد شده و نه از منظر میراثی تعیین‌تکلیف شده است. این بلاتکلیفی، هم سرمایه بخش خصوصی را معطل گذاشته و هم فرصت‌های احتمالی ثبت جهانی را در وضعیت انتظار نگه داشته است.

کارشناسان مدیریت شهری معتقدند تجربه هتل آسمان باید به بازنگری جدی در فرآیند صدور مجوزهای ساختمانی در محدوده‌های تاریخی منجر شود؛ به‌ویژه در شهری مانند شیراز که برند گردشگری آن بر پایه میراث فرهنگی شکل گرفته است. نبود پیوست‌های دقیق بصری و میراثی در پروژه‌های کلان، می‌تواند تبعاتی فراتر از یک ساختمان داشته باشد.

آزمونی برای تصمیم‌گیری شفاف

پرونده هتل آسمان اکنون به یک آزمون جدی برای مدیریت شهری و نهادهای مسئول تبدیل شده است؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند مسیر آینده توسعه در شیراز را مشخص کند. آیا اولویت با تکمیل پروژه و بهره‌برداری اقتصادی است؟ یا با اصلاح و بازنگری برای هموار شدن مسیر ثبت جهانی ارگ کریم‌خان؟

آنچه مسلم است، ادامه وضعیت فعلی به سود هیچ‌یک از طرف‌ها نیست.

شیراز برای تثبیت جایگاه خود در نقشه گردشگری جهانی، نیازمند تصمیمی شفاف، کارشناسی و مبتنی بر منافع عمومی است؛ تصمیمی که هم تکلیف سازه نیمه‌تمام را روشن کند و هم مسیر ثبت جهانی ارگ کریم‌خان را از ابهام خارج سازد.