ال‌نینو نزدیک می‌شود/مهرگی هرمزگان دوباره زیر آب می‌رود؟

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، هرمزگان سال‌هاست با یک تناقض تکراری در فصل بارندگی مواجه است؛ باران برای استانی گرم و کم‌بارش یک نعمت حیاتی است.

اما اگر مسیر‌های طبیعی عبور روان‌آب آماده نباشد همین بارش می‌تواند به آبگرفتگی، انسداد راه‌ها و خسارت به منازل و زیرساخت‌ها منجر شود؛ حالا با هشدار‌های اقلیمی درباره پاییز و زمستان پیش‌رو این پرسش جدی مطرح است که استان هرمزگان تا چه اندازه از تجربه سیلاب‌های گذشته برای کاهش خسارت‌های احتمالی استفاده کرده است.

این نگرانی محدود به یک نقطه نیست، از پارسیان در غرب تا جاسک در شرق، فعالیت سامانه‌های بارشی در سال‌های گذشته بار‌ها موجب طغیان رودخانه‌های فصلی، آبگرفتگی روستا‌ها و اختلال در راه‌های ارتباطی شده؛ در میان مناطق مختلف استان شرق هرمزگان یکی از نقاطی است که تجربه بیشتری از این حوادث دارد.

بر اثر طغیان رودخانه‌های فصلی در آذرماه ۱۴۰۴، روستای مهرگی در شهرستان سیریک با ۱۰۷ خانوار و روستای نگر در شهرستان جاسک با ۵۶ خانوار دچار آبگرفتگی و سیلاب شدند.

این اتفاق بار دیگر نشان داد که برای برخی روستا‌های شرق استان مدیریت روان‌آب و وضعیت رودخانه‌های فصلی یک مسئله دائمی است نه یک حادثه مقطعی.

مهرگی و نگر؛ تجربه‌ای که نباید تکرار شود

بارندگی در هرمزگان می‌تواند فرصتی برای تغذیه منابع آبی و رونق کشاورزی باشد، اما وقتی ظرفیت رودخانه‌ها و آبراهه‌ها کاهش پیدا کند باران رحمت در مدت کوتاهی به بحران تبدیل می‌شود.

در مورد آبگرفتگی مهرگی لایروبی نشدن رودخانه هیوه به‌عنوان یکی از عوامل تشدیدکننده وضعیت مطرح شد، همین تجربه اهمیت پیشگیری را نشان می‌دهد چراکه پس از وقوع سیلاب، فرصت زیادی برای اصلاح مسیر آب وجود ندارد و هر اقدامی در آن مرحله بیشتر جنبه واکنشی پیدا می‌کند.

مطالبه مردم نیز روشن است، مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌های پرخطر باید پیش از شروع فصل بارندگی بررسی و نقاط دارای انسداد یا کاهش ظرفیت عبور آب برطرف شود.

این مسئله به‌ویژه در شرق استان اهمیت دارد، جایی که فاصله برخی روستا‌ها از مراکز شهری زیاد است و هرگونه انسداد مسیر‌های ارتباطی یا آبگرفتگی می‌تواند دسترسی مردم به خدمات امدادی و ضروری را دشوار کند.

از پارسیان تا جاسک؛ یک استان، چندین نقطه پرخطر

گستردگی جغرافیایی هرمزگان باعث شده مدیریت سیلاب نیازمند برنامه‌ای منطقه‌ای و متناسب با شرایط هر شهرستان باشد؛ رودخانه‌های فصلی، مسیل‌ها، آبراهه‌ها، پل‌ها، آبگذر‌ها و راه‌های روستایی در هر منطقه وضعیت متفاوتی دارند و نمی‌توان با یک نسخه واحد برای همه نقاط تصمیم گرفت.

به همین دلیل یکی از نخستین اقدامات پیشگیرانه باید تهیه فهرست مشخص نقاط پرخطر و تعیین تکلیف هر نقطه پیش از آغاز بارندگی باشد.

در این فهرست باید مشخص شود کدام رودخانه یا مسیل نیازمند لایروبی است، کدام آبگذر باید اصلاح شود، چه روستایی در معرض آبگرفتگی قرار دارد و مسئول اجرای هر اقدام کدام دستگاه است.

مسئول مستقیم لایروبی باید پاسخگو باشد

در این میان مسئولیت شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان اهمیت ویژه‌ای دارد، لایروبی رودخانه‌ها در حوزه وظایف این شرکت قرار دارد و بنابراین افکار عمومی انتظار دارد این دستگاه درباره وضعیت رودخانه‌های استان به‌ویژه نقاطی که سابقه آبگرفتگی دارند، گزارش روشن و قابل سنجشی ارائه کند.

شرکت آب منطقه‌ای همچنین برای فعالیت ماشین‌آلات سنگین مرتبط با این عملیات به‌صورت ماهانه سوخت دریافت می‌کند، بنابراین مطالبه صرفاً این نیست که لایروبی انجام شود بلکه باید مشخص باشد سوخت و امکانات در چه نقاطی به کار گرفته شده و خروجی آن تاکنون چه بوده است.

اکنون انتظار می‌رود شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان به‌صورت شفاف درباره وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌های پرخطر استان برای فصل بارندگی، میزان لایروبی انجام‌شده و نقاط باقی‌مانده، آخرین وضعیت رودخانه هیوه در سیریک و رودخانه‌های منتهی به روستا‌های پرخطر جاسک طی ماه‌های اخیر گزارش ارائه کند تا مشخص شود اقدامات پیشگیرانه در نقاط پرخطر استان به‌ویژه شرق هرمزگان تا چه میزان پیش رفته و چه بخش‌هایی همچنان نیازمند اقدام فوری است.

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند تصویری واقعی از سطح آمادگی استان ارائه کند، تصویری که به‌جای اتکا به تعداد جلسات، بر اقدام انجام‌شده و نتیجه قابل مشاهده در میدان استوار باشد.

ال‌نینو؛ ضرورت افزایش سطح آمادگی

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که چشم‌انداز اقلیمی پیش‌رو نیز مورد توجه قرار گیرد.

بر اساس آخرین ارزیابی مرکز پیش‌بینی اقلیمی آمریکا، ال‌نینو درحال تقویت است و احتمال وقوع یک رخداد بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است، برای فصل اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ نیز احتمال ۷۵ درصدی یک رخداد تاریخی اعلام شده است.

البته ال‌نینوی قوی به معنای وقوع قطعی بارش شدید در هرمزگان نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس این شاخص درباره وضعیت بارندگی یک منطقه قضاوت کرد؛ پیش‌بینی‌های فصلی، منطقه‌ای و کوتاه‌مدت هواشناسی نیز باید در کنار این شاخص مورد توجه قرار گیرد.

با این حال برای استانی که سابقه آبگرفتگی و طغیان رودخانه‌های فصلی را دارد، افزایش سطح هشدار باید به افزایش سطح اقدام پیشگیرانه منجر شود.

آمادگی باید قابل اندازه‌گیری باشد

اداره کل مدیریت بحران استانداری هرمزگان طی هفته‌های اخیر جلسات متعددی برای آمادگی دستگاه‌ها برگزار کرده و موضوعاتی مانند لایروبی رودخانه‌ها، پاکسازی مسیل‌ها، اصلاح آبراهه‌ها، آماده‌سازی ماشین‌آلات و تدوین سناریو‌های عملیاتی مورد تأکید قرار گرفته است.

این اقدامات زمانی برای مردم قابل ارزیابی خواهد بود که نتیجه آن در نقاط حادثه‌خیز مشخص باشد، برای مثال اگر مهرگی یا روستایی در جاسک در فهرست نقاط پرخطر قرار دارد باید مشخص باشد چه اقدامی، توسط چه دستگاهی و در چه بازه زمانی برای کاهش خطر آن انجام شده است.

در واقع آزمون آمادگی هرمزگان را می‌توان با چند شاخص ساده سنجید: میزان لایروبی انجام‌شده، تعداد نقاط پرخطر تعیین تکلیف‌شده، وضعیت آبگذر‌ها و پل‌ها، آماده‌به‌کاری ماشین‌آلات و زمان واکنش دستگاه‌های امدادی و خدماتی.

مطالبه‌ای برای پیش از نخستین بارش

اکنون زمان آن است که دستگاه‌های متولی به‌جای ارائه گزارش‌های کلی، یک نقشه عملیاتی و قابل انتشار از نقاط پرخطر استان ارائه کنند.

شرکت آب منطقه‌ای هرمزگان می‌تواند با اعلام فهرست رودخانه‌ها و مسیل‌های نیازمند لایروبی، میزان پیشرفت هر پروژه، زمان‌بندی تکمیل عملیات و وضعیت نقاط شرقی استان امکان ارزیابی عمومی عملکرد خود را فراهم کند.

هرمزگان تجربه مهرگی و نگر را در آذرماه ۱۴۰۴ پشت سر گذاشته و اکنون فرصت دارد پیش از رسیدن سامانه‌های بارشی از این تجربه برای کاهش ریسک استفاده کند.

باران را نمی‌توان متوقف کرد، اما می‌توان مسیر آب را پیش از رسیدن باران آماده کرد، پرسش امروز مردم هرمزگان نیز همین است که از سیلاب آذرماه ۱۴۰۴ تاکنون برای جلوگیری از تکرار آن حادثه دقیقاً چه اقداماتی انجام شده و کدام نقاط هنوز در انتظار لایروبی و اصلاح مسیر آب هستند.