کد خبر:۲۲۸۴۵۲
گفت‌وگوی اختصاصی با نقی زاده - بخش دوم؛

ICT؛ راه حل فرار از چالش‌های عرصه ارتباطات بین‌­المللی/ پروژه «آینده نگاری» مهم‌ترین برنامه اصناف مختلف ICT

فناوری اطلاعات امروزه یکی از موثرترین حوزه های در حال پیشرفت در کشور است که ابعاد متنوعی را در برمی گیرد.
گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»؛ فناوری اطلاعات امروزه یکی از موثرترین حوزه های در حال پیشرفت در کشور است که ابعاد متنوعی را در برمی گیرد. فناوری اطلاعات چه در حوزه رسانه و چه در حوزه تولید یکی از منابع توسعه هر کشور است. در این مصاحبه به دنبال دکتر نقی زاده رفتیم که یکی از دانشجویان آینده دار و موثر در این حوزه است. وی دانشجوی سال آخر دکترای سیاست گذاری علم و فناوری در دانشگاه تربیت مدرس است. 
 
توجه به خدمات در حوزه ICT رمز موفقیت در بازار جهانی
 
بعد سوم در بحث ICT خدمات است، چیزی که در کشور ما به شدت درآمد زا است و ما اصلا از این فرصت استفاده نکردیم درحالی‌که حلال بسیاری از مشکلات است. همه ی بحث تکنولوژی تولید سخت افزار و نرم­افزار نیست، شاید شما سخت­افزار را به‌طورکلی وارد کنید، اما اینجا باید سیاست­ها مشخص شودکه هنوز در حوزه ی ICT کشور ما به این جمع­بندی مشخص نرسیدیم.
 
البته سند داریم اما باید روی سند اجماع وجود داشته باشد تا اجرا شود و اگر اجماع نباشد اجرا نمی­شود و فقط در حد یک سند باقی می­ماند. ما در حوزه ی خدمات مانند خدمات دولت الکترونیک به شدت فرصت بهره­برداری داریم.
 
در حوزه ی ICT بازار ما در منطقه بعد از ترکیه بزرگترین بازار است، با وجود یک چنین بازاری ما هنوز در حوزه ی خدمات ICT اصلا ارشد نکرده ایم که بخشی از آن به مالکیت فکری برمی­گردد و بخش دیگر به تعریف نشدن خوب فضای کاری در جامعه ارتباط دارد، به این معنی که سیاست­ها برای فعالان اقتصادی جهت ورود به عرصه شفاف نیست.
 
حوزه ی مهم دیگر telecommunication است که شما شرکت­های بزرگ کشور را در این حوزه می­بینید؛ یکی از آنها مخابرات ایران است، دیگری ایرانسل، و بعد هم رایتل که این سه شرکت بزرگترین­ها هستند و بعد از آن شاید حوزه­های کوچکتری هم باشد.
 
در حوزه ی مخابرات و خطوط ثابت وضع ما خوب است و از متوسط جهانی پایین‌تر نیستیم، ولی طبق آمار بازار خطوط ثابت در کشورهای در حال توسعه روبه کاهش است و بیشتر به سمت دیتا (data) حرکت می­کند، یعنی بیشتر خطوط ثابت به سمت دیتا و انتقال­های دیتا و دیتاهای حجیم می­رود.
 
در زمینه ی موبایل هم پایین‌تر از متوسط جهانی نیستیم و رشدمان هم بد نبوده است اما در نسل­های تکنولوژی پایین هستیم. ما تازه می­خواهیم وارد نسل 3 شویم و جزء کشورهای آخر خطی هستیم و حتی هنوز با مسئله، چالش­های اجتماعی داریم.
 
دکتر نقی زاده
 
ورود سریع تکنولوژی به بازار و عدم فرهنگ سازی/ نداشتن محتوا دلیل ضعف فناوری های داخلی
 
«خبرگزاری دانشجو»-  آیا این مسئله به این علت نیست که ما اول تکنولوژی را وارد می­کنیم و بعد به دنبال آماده کردن جامعه می­رویم.
 
نقی­زاده: بله، من هم می­خواهم همین را بگویم، بحث به همان مسئله ی اجتماعی برمی­گردد، اما چون ما تمام ابعاد کار را ندیدیم هم از تکنولوژی عقب هستیم و هم از مسائل اجتماعی آن. حالا اگر تکنولوژی را هم داشته باشیم دچار مسئله هستیم و اگر آن را نداشته باشیم باز هم مسئله داریم.
 
می­خواهم به یک مسئله ی جدی­تر تحت عنوان محتوا وارد شوم؛ بحث کلیدی حوزه ی ICT کشورمان محتواست، ما در تولید محتوا ضعیف هستیم. هر تکنولوژی که بیاوریم ما مجبور به تقلید از آن هستیم.
 
چرا؟ چون ما نمی­توانیم محتوا تولید کنیم. فرقی نمی­کند که در نسل 2 یا 3 باشیم اما وقتی به دیتا وارد می­شویم چون محتوا نداریم دچار مشکل هستیم. مانند یک چاله است که اگر شما آن را با آب تمیز پر کردید خوب است و اگر این کار را انجام ندادید آب گل­آلود آن را پر می­کند. چون ما همه چیز را با هم نمی­بینیم و اتفاقی که می­افتد این است که هم از تکنولوژی عقب هستیم و هم با ورود تکنولوژی از لحاظ مسائل اجتماعی عقب می مانیم.
 
مثلا ما اول بلوتوث را می­آوریم و بعد به این فکر می­افتیم که مثلاا چگونه باید آن را در مترو کنترل کرد، سپس تبدیل به یک معضل می­شود!!
 
گاهی اوقات برخی کشورها ورود تکنولوژی را به تأخیر می­اندازند تا فضای فرهنگی را آماده کنند و این کار منطقی است. در حوزه ی ICT محتوا، مسئله ی جدی ماست. به عنوان مثال می­گوییم محتوایی که سایت­های اصلی خارجی مثل Yahoo و  Google  تولید می­کنند خوب نیست، بعد می­گوییم چه چیزی جایگزین آن نماییم؟ چیزی نداریم و می­بینیم که جایگزین‌ها، کپی­ها یا ترجمه شدهی همان­هاست و نمی توانیم جایگزین جذاب تولید کنیم.
 
به دلیل نداشتن محتوای مناسب شبکه اجتماعی Facebook را فیلتر می­کنیم و بعد جالب این است که می بینیم آمار ایرانی‌هایی که در Facebook هستند بسیار بالاست.
 
در سیاست‌گذاری علم و تکنولوژی بحثی داریم تحت این عنوان که شما باید قانون و سیاست را به گونه­ای تعیین کنید که موجب قانون­گریزی نشود که این جز اصول است. اگر شما قانون و سیاستی را وضع کردید که خروجی آن کنار گذاشتن قانون توسط همه باشد و این قانون­گریزی تبدیل به یک فرهنگ بشود، خطر آن بسیار زیاد است.
 
چرا؟ چون با این کار فرهنگ قانون­گریزی مد می شود. به نظر بنده محدودیت باید به صورت حرفه­ای گذاشته بشود، درحالی‌که ما خیلی ساده این کار را انجام دادیم. مانند این است که جلوی سیل فقط چند عدد سنگ بگذاریم. ابتدا کار را کند می­کند اما اگر این سیل­بند بشکند همه را آب می­برد.
 
بنابراین نیاز به فکر اصولی داریم و نباید دنبال راه فرار به این شکل باشیم که کلاا بگوییم شبکه ی اجتماعی تعطیل. شبکه ی اجتماعی در اینترنت یک پارادایم و فضای عجیبی است و می­تواند کارکردهای فوق­العاده­ای برای ما داشته باشد، یعنی ما می توانیم بازیگر اصلی آن باشیم.
 
ما موج­های تکنولوژی داریم و ICT یکی از این موج­های تکنولوژی است که می­توانیم سوار بر آن مسیر رشدی را که می خواهیم طی50 سال طی کنیم در طول 10-20 سال بپیماییم. اگر ما در حوزه ی شبکه­های اجتماعی زیرکانه و حرفه­ای برخورد کنیم می­توانیم فرهنگ و عقاید خودمان را به شکل بسیار راحت در حوزه ی فضای مجازی گسترش دهیم.
 
حالت واکنشی و passive وجود دارد که در حوزه ی ICT عمده ی فعالیت­های ما به همین شکل است؛ یعنی منتظر هستیم که یک اتفاقی بیفتد و ما هم یک حرکت معمولی انجام دهیم و ببینیم نتیجه آن چه خواهد شد. درحالی‌که ما در حوزه ی محتوا به حرکات فعالانه احتیاج داریم.
 
ما باید در شبکه­های اجتماعی حرکت کنیم اما حرکت باید با ظرافت همراه باشد. ما می­توانیم از ظرفیت­ها استفاده ی بهینه کنیم که یکی از فاکتورهای آن فرهنگ­سازی است. الان هم که شورای‌عالی مجازی تشکیل شده در اصل پاسخی به همین مسائل است.
 
مجموعه‌ی نظام و مقام معظم رهبری به عنوان مسئول آن به این نتیجه رسیدند که حوزه ی مجازی هم آسیب­ها و هم فرصت های بسیار زیادی دارد.
 
دکتر نقی زاده
 
ملی کردن اینترنت و استفاده از عنوان مناسب برای مطرح کردن فناوری های داخلی
 
اینترنت ملی هم یکی از همان بدسلیقگی­هایی بود که در نامگذاری مطرح شد. همه ی کشورهای پیشرفته ی دنیا اینترنت ملی را تحت عنوان شبکه ی ملی اطلاعات دارند. ما مجبور نیستیم که حساب بانکی را بفرستیم از امریکا به ایران بیاید و این یک کار اشتباه است که دلیل آن هم بسیار شفاف و واضح است.
 
حتی اگر  شبکه‌ی ملی اطلاعات شکل بگیرد ما نمی توانیم از آن استفاده بهینه کنیم به این دلیل که محتوا نداریم. وقتی می گوییم شبکه ی ملی اطلاعات یعنی باید محتوا داشته باشیم اما الان به اندازه کافی محتوای ملی نداریم. ما حتی فناوری­های مرتبط با این حوزه را هم نداریم و شاید مطرح کردن برخی مسائل به این دلیل است که شائبه­هایی را به وجود می­آورد. به عنوان مثال گفته می شود ایمیل ملی و بعد دستور می­دهیم که همه از ایمیل­های ملی استفاده کنند که این اقدامات ابتدا باید فرهنگ سازی شود.
 
«خبرگزاری دانشجو»- آیا اصلاا ملی کردن همه چیز درست است؟
 
نقی­زاده: خوب است ایمیل ملی داشته باشیم اما می­گویند ایمیل شما چقدر ظرفیت دارد. شما می­گویید ایمیل را ثبت­نام کنید. اما دیگر چنین چیزی که شما بخواهید به پست بروید و ایمیل ثبت­نام کنید منسوخ است. یا اینکه شما چه امکاناتی در ایمیل می­دهید؟ امکانات خودتان را با Yahoo و Google مقایسه کنید. نباید دستورالعمل را خراب کنیم که اگر یک بار دیگر دستورالعمل دادیم کسی آن را اجرا نمی­کند.
 
«خبرگزاری دانشجو»- من احساس می­کنم که در اقدامات ما دید سنتی مدرنیته وجود دارد؛ یعنی می­خواهیم یک تکنولوژی را ملی­گرایی کنند اما اصرارمان بر این است که مثلاا در ازای ایمیلی که می­خواهیم به شما بدهیم یک پرونده­ای هرچند مختصر باید از شما داشته باشیم که اگر در آینده از ایمیل شما سوءاستفاده شد، قابل پیگیری باشد. مسئله ی قابل پیگیری بودن و نظارت داشتن خوب است ولی در هیچ جای دنیا به این صورت انجام نمی­شود.
 
نقی­زاده: این را قبول دارم اما مطمئنا روال از این پیشرفته­تر انجام می­شود. دلیل این امر سطحی نگری است که متاسفانه در حوزه ی ICT کشور وجود دارد. Yahoo و Google سیستم­های بسیار پیشرفته­ای برای رصد دارند و هرچه بخواهند می توانند به اطلاعات دست یابند ولی این کار را با برنامه­ریزی انجام می­دهند. اولاا قرار نیست چنین کاری را برای همه انجام بدهند و دوما برنامه­ریزی دارند.
بخشی از این مشکل مربوط به سیاست‌گذارها می­شود و بخش دیگر مربوط به متخصص­ها که هنوز به این حوزه­ها وارد نشده اند.
 
دید فنی تنها را حل مشکلات نیست/ تقویت دید مدیریتی
 
در انتها چون حوزه ی ICT ما بیشتر فنی باقی مانده و کمتر کسی است که بتواند به این موارد فکر بکند و درک کند که این مسئله جدی­تر است. ما باید در حوزه­های آموزشی به سمتی حرکت کنیم که رشته­های مدیریتی مرتبط با حوزه‌ی IT گسترش یابد. باید بدانیم که رفع این مشکلات همتی همگانی و مدیریت خوب مسئولین را طلب می کند. مسئله دیگر این است ما یک آینده­نگاری واقعی از حوزة ICT کشور نداریم. بنده نام آن را «آینده­نگاری عملیاتی» می­گذارم که همه ی کشورهای پیشرفته دارند.
 
تکنولوژی دو بعد دارد: بعد نرم و بعد سخت. شاید شما تصمیم بگیرید به‌طورکلی تکنولوژی سخت خود را از خارج وارد کنید. ما حتما مجبور نیستیم سخت­افزار موردنیاز خود را تولید نماییم. مثلاا شاید ما اصلاا نمی­خواهیم موبایل تولید کنیم، می خواهیم آن را وارد کرده و سپس در زمینه ی خدمات موبایل کار کنیم و بعد به همه ی دنیا نرم­افزار موبایل صادر نماییم.
 
ما که نمی­توانیم هم‌زمان در 10 حوزه کار کنیم، چون بالاخره ظرفیت ما هم محدود است، حتی امریکا هم نمی­تواند در همه‌ی این حوزه­ها کار کند، همه اروپا با هم نمی­تواند در همه‌ی این حوزه­ها کار کند و به همین دلیل بازیگران جدیدی مثل چین اضافه شدند، چون هر کشوری ظرفیت محدودی دارد.
 
پروژه ی «آینده نگاری» مهمترین برنامه اصناف مختلف ICT
 
به همت پژوهشکده ی مطالعات فناوری ریاست جمهوری با همکاری مجامع سیاست‌گذاری و شرکت های فعال حوزه ی ICT پروژه ملی تحت عنوان «آینده­نگاری فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران» تعریف و آغاز شده است.
 
کار و بحث اصلی این پروژه این است که ببینند در آینده حوزه‌ی ICT کشور و یا جهان به کدام سمت می­رود و اولویت­های ما چیست و باید در حوزه­های مختلف چه کاری انجام دهیم. انشاءالله قرار است تا شهریور ماه اولویت­ها مشخص شود و سپس فرایند اصلی شروع خواهد شد که قرار است همه‌ی ذینفعان حوزه‌ ی ICT کشور درگیر این پروژه بشوند تا در مورد آینده پیش­بینی و تصمیم­گیری صورت بگیرد تا بتوان براساس آن حرکت کرد.
 
چنین پروژه­هایی سابقه ی زیادی دارند، به‌عنوان مثال در ژاپن 50 سال است که چنین کاری در تمامی تکنولوژی­ها و نه فقط در ICT انجام می­شود. عمل امروز ما متعلق به تصمیم دیروز ماست که درست نیست.
 
اگر ما در این فضا به سمت آینده­نگاری حوزه‌ی ICT به شکل واقعا حرفه­ای عمل کنیم و این پروژه خوب پیش برود، من مطمئن هستم که انشاءالله طی سال­های آینده در فرآیندی قرار می­گیریم که توسعه ی تکنولوژی به معنای واقعی در حوزه های مختلف ICT تحقق پیدا کند. در هر صورت شبکه ی اجتماعی چیزی نبود که ما نتوانیم آن را پنج سال پیش، پیش­بینی کنیم.
 
خدمات پر سود در زندگی مجازی (Virtual Life)
 
حتی ما الان یک­سری مفاهیم جدید تحت عنوان Virtual life (زندگی مجازی) داریم. شما می­دانید که مثلاا در فضای مجازی مبلمان می­فروشند، نه مبلمان فیزیکی، بلکه مبلمان برای فضای مجازی شما، که این جزء یکی از بخش­های پردرآمد شبکه های اجتماعی است، خب این مسئله را چگونه باید توجیه نمود؟!
 
الان من این کارکردها را برای شما می­گویم شما ببینید ما در آینده به چه سمتی حرکت می­کنیم. در نظر بگیرید که 7-8 ساعت از شبانه­روز را در فضای مجازی به سر ببرید و دائما با ایمیل و شبکه اجتماعی کار کنید و این فضای مجازی بخشی از زندگی شما بشود.
 
برای این مسئله که سطح جهانی به سمت فردگرایی حرکت می­کند باید فکری صورت گیرد و شما در بیرون و فضای جمع نیستید و فضای مجازی برای شما ارزش بیشتری پیدا می­کند. بعد می­بینید که کارکرد همان مبل در فضای مجازی هم معنا پیدا می­شود. چگونه؟ الان سایت­هایی هستند که چنین چیزی را می­فروشند و یا طراحی مبلمان برای شبکه اجتماعی­تان را بر عهده می گیرند. بنابراین جریان بسیار متفاوت می­شود و بعد اگر وارد صفحه شخصی فردی می شوید و می­بینید مبلمان دارد می­گویید او جزء افراد پولدار است.
 
بنابراین کارکردهای اجتماعی وارد فضای مجازی هم می­شود. اینها چیزهایی است که نیاز به پیش­بینی دارد. اگر یک بازی در خارج طراحی می­شود که در ایران همه می­روند و عضو آن می­شوند و برای خارج از کشور پول می­فرستند (همانطور که اخیرا دیدید) همه از کارکردهای اجتماعی این مسائل است.
 
دکتر نقی زاده
 
پیش بینی آینده عامل موفقیت امروز
 
اگر الان شما پیش­بینی کردید، بعدا شما می­توانید خارجی­ها را بیاورید و کاری کنید که از فرهنگ شما استفاده کنند و اگر شما این کار را انجام ندادید ایرانی­ها می­روند و از فرهنگ آنها استفاده می­نمایند. این مسئله بسیار شفاف است.
 
انشاءالله پروژه «آینده­نگاری» انجام شود و خوب پیش برود و مشارکت سیاست‌گذاران و پژوهش‌گران و شرکت­ها و همه ی اعضای جامعه را در پی داشته باشد.
 
«خبرگزاری دانشجو»- این پروژه چند ساله است؟
نقی­زاده: قرار است حوزه‌ی هدف­گذاری طبق چیزی که من اطلاع دارم تا پایان شهریورماه تمام شود و بعد خود پروژه هم بین 5/1 تا 2 سال طول می­کشد.
 
«خبرگزاری دانشجو»- این پروژه زیر نظر چه مرجعی است؟
نقی­زاده: پژوهشکده مطالعات فناوری ریاست جمهوری.
 
«خبرگزاری دانشجو»- ضمانت اجرایی آن چیست؟
نقی­زاده: ضمانت اجرایی آن اجماع است. چیزی که فعلاا بنده اطلاع دارم نهادهای سیاست‌گذاری و شرکت­های خصوصی، به آن وارد شده­اند و تضمین آن خود این‌ها هستند. وقتی شرکت­های خصوصی می­بینند همه ی جامعه اجماع دارند و همه ی متخصصان معتقدند این برنامه خوب است، پس حتما خوب است و همه خودشان می­روند در این زمینه کار می­کنند.
 
بنابراین آن اجماعی که وجود دارد محل اجراست، مگر ما الان سند کم داریم؟! مگر سندهای مصوب ما اجرا شده است؟! بنابراین چیزی که روی آن اجماع باشد اجرا می­شود و چیزی که روی آن اجماع صورت نگیرد به مرحله ی اجرا هم نمی­رسد. این اجماع نیاز به بخش خصوصی، بخش دولتی، پژوهشگران، صنفی­ها و ... دارد، به عبارتی همه ی جامعه باید در آن درگیر شوند و زمانی‌که همه ی جامعه درگیر شدند می­توانیم انتظار داشته باشیم خروجی کار قابل اجرا باشد.
 
اما اگر سیاست‌گذاران بدون در نظر گرفتن بخش خصوصی قانون بنویسند هرگز اجرا نمی­شود چون بخش خصوصی بدون اینکه با سیاست‌گذار هماهنگ باشد کار خودش را انجام می­دهد. پس این یک بحث جدی است که ما باید در حوزه ی ICT داشته باشیم، همچنین بحث نظام صنفی هم خیلی مهم است و دانشگاهیان ما باید به این سمت حرکت کنند.
 
«خبرگزاری دانشجو»- آیا طی این روند تدبیراتی برای رشته­ها و واحدهای درسی بخش دانشگاهی در نظر گرفته شده است؟
 
نقی­زاده: من اطلاعی ندارم و در این زمینه باید آقای دکتر اخوان و همکاران ایشان و وزارت ICT پاسخگو باشند، ولی واقعیت این است که حتما نیاز داریم. نقطه قوت ما فقط منابع انسانی ماست و واقعا ما در زمینه منابع انسانی حوزةه ی ICT پیشرو هستیم، ولی باید لینک مناسب نیروی انسانی و مطالب آموزشی به آنان با نیازهای جامعه ی ما همخوانی داشته باشد. 
 
ضعف سیاست گذاری بیشتر از ضعف نیروی انسانی است
 
اما در مجموع ضعف نیروی انسانی ما به اندازه ی ضعف سیاست‌گذاری ما در حوزه ی ارتباط بین صنعت و دانشگاه که بسیار شدید است، نمی­باشد. انشاءالله آن هم با سیاست­های جامع حل می شود و البته احتیاج به مراجع بالادستی دارد که با همه ی بخش­ها در ارتباطند.
 
یعنی در اینجا شرکت­های موبایل، سیاستگذار، پژوهشگر و ... باید باشند و بعد وقتی اینها با هم هماهنگ شدند، موج ایجاد می کنند، اما در غیر اینصورت خیلی سخت است که موجی بدون حضور بازیگران اصلی ما شکل بگیرد و اگر هم شکل بگیرد موج­های ناقصی است که می­آیند و خیلی زود هم می­روند.
 
در مجموع صنعت ICT کشور با همه ی پیشرفت­هایی که کرده است، دارای نقاط ضعفی است اما ظرفیت­های خیلی بالایی نیز دارد. ما بازار بسیار گسترده­ای داریم و خیلی از مشکلات کشورمان از جمله ترافیک را می­توانیم از طریق ICT حل کنیم.
 
یکی از راه­های فرار، چالش­هایی است که در عرصه ی ارتباطات بین­المللی برای ما ایجاد شده است، حوزه ی ICT است. ما دارای فضا و ظرفیت نیروی هستیم که باید از آن به شکل بهینه استفاده نماییم و نه اینکه ما دانشجو تربیت کنیم و کشورهای خارجی استفاده آن را ببرند. انشاءالله با درایت­هایی که در وزارت ICT و شورای‌عالی مجازی روی مقوله ی ICT کشور انجام می­شود این انتظار وجود دارد که ما در آینده وضعیت بهتری داشته باشیم.
 
همچنین باید در نظر داشت آن تکنولوژی برای ما خوب است که متناسب با ماست و این تکنولوژی می­تواند بالا، پایین یا متوسط باشد. یکی از پروفسورهای دانشگاه کبک میهمان ما بود و من با ایشان در مورد سطح تکنولوژی صحبت می­کردم، ایشان می­گفتند من اصلاا این واژه­ها را در کانادا نمی بینم و این چیزها فقط مختص کشور شماست در آنجا کسی چنین تفکیک­هایی را برای تکنولوژی انجام نمی دهد و هرکس به اندازه نیازش از تکنولوژی استفاده می کند نه اینکه همه به سطح بالایی از تکنولوژی دسترسی داشته باشند، بلکه باید از تکنولوژی متناسب استفاده کنند.
ارسال نظر
captcha
*شرایط و مقررات*
خبرگزاری دانشجو نظراتی را که حاوی توهین است منتشر نمی کند.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.
پربازدیدترین آخرین اخبار