امام سجاد (ع) مسئله امامت، ولايت و حكومت را براي تنبه مردم مطرح مي‌كردند

گروه فرهنگي «خبرگزاری دانشجو»؛ برخی از مطالب امام سجاد علیه السلام در روش موعظه، خطاب به عموم مردم ‏است و برخی دیگر خطاب به شیعه؛ در آنجا كه مخاطب همه مردم هستند، اولاً ‏غالباً به آیات قرآن استناد می‏شود و ثانیاً صریحاً دستگاه حكومتی مورد عتاب و ‏انتقاد قرار نمی‏گیرد و صرفاً بیان اندیشه و ایدئولوژی اسلامی به صورت پند و ‏نصیحت است.

 

استناد به قرآن كریم از آن نظر ضروری بود كه عموم مردم، معرفت ‏كافی نسبت ‏به امام سجاد علیه السلام نداشتند و استدلال می‏طلبیدند، پرهیز از ‏انتقاد صریح نیز برای رعایت تقیه بود. ‏

 

حضرت زین‏العابدین علیه السلام سخن را با لحن موعظه به این صورت آغاز می‏كند كه ‏‏«ایها الناس اتقوا الله و اعلموا انكم الیه راجعون» تقوای خدا را پیشه كنید و بدانید كه به ‏سوی خدا برمی‏گردید، «الا و ان اول ما یسالانك عن ربك الذی كنت تعبده» بدان كه وقتی ‏نكیر و منكر به سراغ تو می‏آیند اولین چیزی كه آن دو می‏پرسند، از خدای توست كه او را ‏عبادت می‏كردی، «عن نبیك الذی ارسل الیك» از پیامبری كه به سوی تو فرستاده شده، ‏می‏پرسند، «و عن دینك الذی كنت تدین به» و از دینت می‏پرسند كه به آن معتقد بودی، «و ‏عن كتابك الذی كنت تتلوه» و از كتابت كه آن را تلاوت می‏كردی.

 

و آنگاه امام ‏سجاد علیه السلام به نكته اصلی و محوری می‏رسد «و عن امامك الذی كنت تتولا» و ‏از امامی كه تو ولایت آن را داری، می‏پرسند.» ‏

 

در زبان و بیان ائمه علیهم السلام مسئله امامت‏ یعنی مسئله حكومت و فرقی بین مسئله ‏امامت و مسئله ولایت نیست؛ امامی كه در اینجا ذكر می‏شود، یعنی جانشین پیامبر كه ‏هم متكفل ارشاد و هدایت دینی توست و هم متكفل هدایت و ارشاد امور زندگی در دنیا؛ ‏امام یعنی رهبر جامعه، پس اطاعت از امام هم در امور دنیوی و هم در ‏امور دینی واجب است. ‏

 

امام سجاد علیه السلام وقتی می‏فرماید: «از امامت از تو می‏پرسند»، یعنی به تو ‏می‏گویند كه آیا امام درستی انتخاب كردی؟ و آن كسی كه بر تو حكومت می‏كند و رهبر ‏جامعه است، آیا به راستی انتخاب كردی؟ آیا خدا به امامتش راضی است؟ ‏ايشان با این روش آرام و موعظه‏آمیز، مردم را درباره مسئله امامت، بیدار و حساس می‏كنند، در ‏حالی كه بنی‏امیه اساسا میل نداشت كه بحثی درباره امامت و حكومت مطرح ‏شود. ‏

 

دو نكته در موعظه‏های عمومی امام سجاد علیه السلام باید مورد توجه قرار گیرد، اينكه این بحث ها صرف آموزش نیست، ‏بلكه بیشتر از آن كه تعلیم باشد، تذكر و یادآوری است؛ ‏زیرا در آن زمان انحراف و تحریف در اصول دین واقع نشده بود، ولی مردم فراموش كرده ‏بودند و زندگی مادی، توحید و نبوت و معاد را از یادشان برده بود و دوم اينكه امام سجاد علیه السلام بر مسئله امامت تاكید خاص دارد.

 

بر اساس همان خط ‏مشی كلی و هدف نهایی كه قبلا ذكر شد (تشكیل حكومت اسلامی به روش اهل بیت ‏علیهم السلام) امام سجاد علیه السلام در موعظه‏های عمومی خود نیز مسئله ولایت و ‏امامت و حكومت را یادآوری می‏كردند؛ البته به صورتی كه حساسیت دشمن برانگیخته ‏نشود و در عین حال، مردم متنبه شوند. ‏

 

‏«موعظه‏های اختصاصی‏» امام سجاد علیه السلام آن مواعظی است كه خطاب به شیعه ‏صورت گرفته و كاملا مشخص است كه مخاطبان، از مخالفان دستگاه حاكم ‏هستند.

 

این موعظه‏های اختصاصی برای كادر سازی است تا در صورت ایجاد حكومت ‏اسلامی، مسئولیت‏های مهم را برعهده بگیرند؛‏ یك نمونه از این موعظه‏های اختصاصی در «تحف العقول‏» ذكر شده است؛ این موعظه ‏چنین آغاز می‏شود: «كفانا الله و ایاكم كید الظالمین و بغی الحاسدین و بطش الظالمین ‏ایها المؤمنون»، خود این خطاب نشان می‏دهد كه امام و مخاطبان، در این جهت ‏با هم ‏شریكند كه مورد خطر و تهدید دستگاه حاكم هستند.

 

«لایفتننكم الطواغیت و اتباعهم من ‏اهل الرغبة فی الدنیا المائلون الیها المفتونون بها المقبلون علیها... و ان الامور الواردة ‏علیكم فی كل یوم و لیلة من مظلمات الفتن و حوادث البدع و سنن الجور و بوائق الزمان و ‏هیبة السلطان و وسوسة الشیطان لتشبط القلوب عن نیتها» طاغوت‏ها و پیروان ‏دنیاپرست آنها، شما را فریب ندهند. این حوادثی كه در زندگی شب و روز برای شما - در ‏دوران خفقان و مبارزه - پیش می‏آید، دل ها را از نیت و جهتی كه دارند، بازمی‏دارد و از آن ‏انگیزه و نشاط لازم برای مبارزه می‏كاهد؛ «و تذهبها عن موجودالهدی و معرفة اهل الحق ‏و ایاكم و صحبة‏العاصین و معونة‏الظالمین‏» و هدایت موجود را از یاد می‏برد و شناخت اهل ‏حق را به فراموشی می‏سپارد.

 

سپس امام سجاد علیه السلام موعظه می‏كند و هشدار ‏می‏دهد كه از همنشینی با گنهكاران بپرهیزید و ظالمان را یاری نكنید؛ روشن است كه ‏امام علیه السلام عده‏ای از مؤمنین و هواداران را جمع كرده و با روش موعظه، آنها را ‏دلگرم و امیدوار می‏كند و از نزدیك شدن به دستگاه ستمگر زمان (عبدالملك بن مروان) ‏منع و نهی می نمايد و آنها را شاداب و با طراوت و سرزنده نگه می‏دارد برای روزی كه ‏وجودشان بتواند در راه حكومت اسلامی مؤثر واقع شود.‏ ‏ ‏‏

 

امام سجاد علیه السلام با یادآوری تجربه‏های گذشته پیروان اهل بیت علیهم ‏السلام (در قیام عاشورا، واقعه حره، شهادت حجربن عدی و رشید حجری و..). ‏می‏خواستند شیعه را در مبارزه ثابت قدم‏تر گردانند: «فقد لعمری استدبرتم من ‏الامورالماضیة فی الایام الخالیة من الفتن المتراكمة والانهماك فیها ما تستدلون به ‏علی تجنب الغواة و...» به جان خودم قسم! شما از جریان‏های گذشته در ‏دوران‏های پیشین كه پشت‏سر گذاشته‏اید، از فتنه‏های انباشته و متراكم و غرق ‏شدن در این فتنه‏ها تجربه‏هایی را می‏توانید كسب كنید و بر ‏اجتناب از گمراهان و اهل بدعت‏ها و مفسدان در زمین راه یابید.

 

 امام سجاد علیه السلام در اینجا به صراحت، مسئله امامت و ولایت را مطرح می‏كنند: ‏ ‏«فقدموا امرالله وطاعته و طاعة من اوجب الله طاعته و لا تقدموا الامور الواردة علیكم من ‏طاعة الطواغیت و فتنة زهرة الدنیا بین یدی امرالله و طاعته و طاعة اولی الامر منكم‏» ‏فرمان خدا و اطاعت او را مقدم بدارید و همچنین اطاعت كسی را كه خدا، اطاعت او را ‏واجب كرده است. اطاعت طاغوت‏ها - عبدالملك بن مروان‏ها - را بر اطاعت‏ خدا و اطاعت ‏رسول خدا و اطاعت اولوالامر واقعی مقدم نكنید. ‏

 

امام زین العابدین علیه السلام با این بیان، در حقیقت ‏برای نظام حكومتی مورد نظر خود ‏كه حكومت علوی و الهی و اسلامی بود، تبلیغ و فرهنگ سازی می‏كردند./انتهاي پيام/