ناترازی ۴۵۰ میلیون مترمکعبی در دخل و خرج آبی کشور/ معضلی که با هر بارش تمام نمی‌شود

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ چند روزی است که بارش برف و باران، میزبان کشورمان شده است. اما نکته تلخ این است که در زورآزمایی کمبود منابع آبی و میزان بارندگی‌های اخیر، همچنان کمبود منابع آبی برنده میدان است. بارش‌های روز‌های گذشته قابل توجه بودند ولی ناکام از برطرف کردن تنش آبی کشور هستند.

این گفته به گواه شاخص بارش‌های سال آبی اخیر و میزان پرشدگی سد‌های کشور است. میزان کل آب ورودی کشور از ابتدای سال آبی تا تاریخ ۲۷ دی‌ماه، ۶.۰۷ میلیارد متر مکعب است که در مقایسه با سال آبی گذشته، دچار کاهش ۱۰ درصدی شده است. میزان آب خروجی نیز در سال جاری ۶.۵۲ میلیارد متر مکعب است که در اینا هم شاهد اختلاف ۲۵ درصدی هستیم. از همین دو عدد میزان آب ورودی و خروجی، مشخص می‌شود که در حوزه منابع آبی نیز مانند سایر حوزه‌ها، درگیر ناترازی هستیم. تفاضل میزان آب وارد شده و خارج شده حکایت از یکسان نبودن دخل و خرج آبی و اختلاف ۴۵۰ میلیون متر مکعبی دارد. به بیانی دیگر چیزی حدود دو برابر حجم سد کرج بیشتر از آبی وارد شده، مورد استفاده قرار گرفته و خارج شده است.

افزون بر این حجم آب موجود در مخازن تنها ۱۸.۱۸ میلیارد متر مکعب است که حاکی از کاهش ۱۹ درصدی نسبت به سال گذشته و پربودن تنها ۳۵ درصد از سد‌های کشور است. حال با نگاهی جزئی‌تر به بررسی پرشدگی سد‌ها می‌پردازیم. در حوزه آبریز تهران و البرز تمامی سد‌ها به جز سد طالقان، در وضعیت بحرانی قرار دارند. میزان پرشدگی سد لار ۱ درصد، امیرکبیر ۴ درصد و لتیان ۷ درصد است. این یعنی دو سدی که سال‌های گذشته سهم قابل توجهی در تامین آب تهران و البرز داشتند، اکنون تقریبا خالی است و به حجم مرده خود رسیده است.

بحرانی بودن حجم سد‌ها تنها محدود به تهران نیست و دست‌کم ۱۷ سد در وضعیت هشدار قرار دارند. نکته قابل توجه این است که استان‌های شمالی که بیشترین میزان بارش را در میان سایر نقاط کشور را دارند نیز درگیر این موضوع هستند. برای مثال پرشدگی سد سفیدرود استان گیلان ۸ درصد و مجموع سد‌های استان گلستان، تنها ۱ درصد است.

از طرف دیگر میزان بارش‌های جوی هم بر کمبود منابع آبی و لزوم مدیریت آن صحه می‌گذارد. میزان بارندگی در استان تهران از ابتدای سال آبی، ۲۶ میلیمتر است که کاهش ۵۶ درصدی نسبت به پارسال داشته است. استان البرز ۴۰ درصد، قزوین ۴۸ درصد، مرکزی ۸ درصد و همدان ۲۶ درصد بارش کمتری در مقایسه با سال آبی سپری شده داشته‌اند. 

در این‌مورد صادق ضیائیان، رئیس مرکز پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو گفت: «آخرین آمار‌ها نشان می‌دهد که بارش‌ها در سراسر کشور یکسان نبوده است. میانگین بارش کشور از اول مهر تاکنون ۸۸ و نیم میلی‌متر بوده است، در حالی که میانگین بلندمدت آن ۹۴.۴ میلی‌متر است.»

او ادامه داد: «این یعنی حدود ۶ درصد کم‌بارشی در کشور داریم و بخش‌های زیادی از استان‌ها با کم‌بارشی مواجه هستند. البته برخی استان‌ها مانند هرمزگان، کرمان، خراسان جنوبی و کردستان پربارش بوده‌اند و بارش‌های بیشتری نسبت به میانگین بلندمدت داشته‌اند، اما سایر استان‌ها کم‌بارش بوده‌اند. استان‌هایی همچون کهگیلویه و بویراحمد، گیلان، لرستان، چهارمحال و بختیاری، البرز، مازندران، تهران، مرکزی، همدان و... بیشترین کم‌بارشی را نسبت به سایر استان‌ها داشته‌اند. استان تهران نیز حدود ۷۰ میلی‌متر کم‌بارشی دارد که این عدد قابل توجه است و بعید به نظر می‌رسد که در طول فصل زمستان جبران شود.»

این آمار گرچه نشان از کم‌شدن بارش‌ها و ذخایر آبی کشور دارد ولی بیش از هر چیز لزوم تغییر سیاست‌های مدیریتی در حوزه آب را یادآور می‌شود. گرچه حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد کشورمان دارای آب و هوای گرم و خشک است ولی نیاکانمان با ابتکاراتی مانند قنات، منابع آبی را مدیریت می‌کردند. در سال‌های اخیر، اما نگاه مهندسی محور، جایگزین نگاه سرمایه‌محور به آب شد که موجب تقلیل مدیریت منابع آبی به ابرپروژه‌های بتنی شد. عده‌ای از کارشناسان و اندیشمندان این حوزه معتقد‌اند که وزارت نیرو به جای مدیریت صحیح آب، مبدل به پیمانکاری بزرگ در حوزه سازه‌های آبی شده است و سایر جنبه‌های آن مانند ملاحظات زیست محیطی، کشاورزی و جامعه شناختی آب را نادیده انگاشته است.

حال باید دید این آمار‌های آبی، باعث تغییر نگاه مدیران حوزه آب و مدیریت یکپارچه خواهد شد یا صرفا تبدیل به راه فراری برای عدم پرداختن به ضعف‌های مدیریتی می‌شود.