نفت بالای ۱۰۰ دلار؛ بازگشت تاریخ یا آغاز یک بحران جدید؟

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ بازار نفت دوباره وارد محدوده‌ای شده که برای بسیاری از تحلیلگران آشناست، اما این بار تفاوت‌هایی دارد که نمی‌شود نادیده گرفت. عبور قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار، اگرچه در تاریخ بازار انرژی مسبوق به سابقه است، اما جنس این رشد با بسیاری از دوره‌های قبلی متفاوت به نظر می‌رسد.

در یک نگاه تاریخی، بازار نفت همواره تحت تأثیر چرخه‌های مشخصی حرکت کرده است. در سال ۲۰۰۸، قیمت‌ها تا نزدیکی ۱۴۷ دلار افزایش یافتند؛ جهشی که بیش از هر چیز ناشی از رشد پرشتاب تقاضای جهانی، به‌ویژه از سوی اقتصاد‌های نوظهور بود. اما همان بازار، تنها چند ماه بعد و با وقوع بحران مالی جهانی، سقوطی سنگین را تجربه کرد. این الگو یعنی صعود ناشی از تقاضا و سقوط به‌دنبال رکود، سال‌ها به‌عنوان یک چارچوب تحلیلی غالب شناخته می‌شد.

در ادامه، دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ را می‌توان دوره‌ای از ثبات نسبی دانست؛ جایی که قیمت‌ها عمدتاً در بازه ۹۰ تا ۱۱۰ دلار نوسان داشتند. اما این تعادل نیز با ورود بازیگر جدیدی به‌هم خورد: انقلاب نفت شیل در ایالات متحده. از سال ۲۰۱۴ به بعد، افزایش شدید عرضه باعث شد قیمت‌ها تا محدوده ۳۰ دلار سقوط کنند و بازار وارد فاز مازاد عرضه شود.

شوک بعدی در سال ۲۰۲۰ و با همه‌گیری کووید-۱۹ رخ داد؛ رویدادی که نه‌تنها تقاضای جهانی را به‌شدت کاهش داد، بلکه برای نخستین‌بار در تاریخ، قیمت نفت WTI (نفت خام) را برای مدتی وارد محدوده منفی کرد. این اتفاق نشان داد که بازار نفت تا چه اندازه می‌تواند در برابر شوک‌های غیرمنتظره آسیب‌پذیر باشد.

بازگشت قیمت‌ها در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، به‌ویژه تحت تأثیر جنگ اوکراین، بار دیگر نفت را به کانال ۱۰۰ دلار رساند. اما حتی در آن مقطع نیز، بخش قابل‌توجهی از رشد قیمت‌ها ناشی از «پریمیوم ریسک» بود؛ یعنی ترس بازار از اختلال در عرضه، نه لزوماً وقوع واقعی آن.

حالا در سال ۲۰۲۶، بازار با وضعیتی مواجه است که در برخی ابعاد به سال ۲۰۲۲ شباهت دارد، اما از جهاتی فراتر از آن است. قیمت نفت WTI در محدوده ۱۰۰ تا ۱۰۷ دلار و برنت در بازه ۱۱۰ تا ۱۲۰ دلار نوسان می‌کند. محرک اصلی این رشد، تشدید تنش‌های نظامی در تنگه هرمز است؛ گلوگاهی که حدود یک‌سوم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کند.

آنچه وضعیت فعلی را متمایز می‌کند، صرفاً افزایش ریسک نیست، بلکه بالا رفتن احتمال «اختلال واقعی در عرضه» است. در حالی‌که در بسیاری از بحران‌های گذشته، بازار بیشتر به سناریو‌های بدبینانه واکنش نشان می‌داد، اکنون نشانه‌هایی از اختلال عملی در مسیر‌های انتقال انرژی دیده می‌شود. این تغییر، ماهیت تحلیل بازار را نیز دگرگون کرده است. در واقع، بازار نفت در شرایط فعلی بیش از آن‌که تابع متغیر‌های کلاسیک مانند رشد اقتصادی یا سطح ذخایر باشد، تحت سلطه متغیر‌های ژئوپلیتیک قرار گرفته است.

با این حال، آینده قیمت‌ها به‌شدت به مسیر تحولات سیاسی وابسته است. در سناریوی کاهش تنش‌های نظامی بین ایران و آمریکا و برقراری عبور و مرور در تنگه هرمز، می‌توان انتظار داشت قیمت‌ها به محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار بازگردند؛ سطحی که با فاندامنتال‌های فعلی بازار همخوانی بیشتری دارد. اما در سناریوی تشدید بحران، به‌ویژه اگر اختلال در عرضه تداوم پیدا کند، ورود نفت به سطوح بالاتر از ۱۵۰ دلار نیز دور از ذهن نخواهد بود.

اگرچه عبور نفت از مرز ۱۰۰ دلار اتفاق جدیدی نیست، اما آنچه امروز شاهد آن هستیم، ترکیبی از ریسک ژئوپلیتیک بالا و تهدید واقعی برای عرضه جهانی است؛ وضعیتی که می‌تواند در صورت تداوم، نه‌تنها بازار انرژی، بلکه کل اقتصاد جهانی را وارد فاز جدیدی از بی‌ثباتی کند.