معمای بی‌جواب گاز گلستان؛ مردم به بخاری نفتی و کرسی ذغالی برمی‌گردند؟

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، ۳۱ مردادماه، درست در روزهایی که گلستان درگیر قطعی‌های برق و مشکلات تأمین آب بود، سیدمهدی مهیایی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری گلستان، جمله‌ای گفت که خیلی زود در فضای عمومی استان پیچید؛ قطعاً ۶۰ تا ۹۰ روز در استان گلستان دچار قطع گاز خواهیم شد.

همین یک جمله کافی بود تا نگرانی درباره زمستان، از یک بحث تخصصی در جلسات انرژی به خانه‌های مردم برسد. آن روز اما توضیح دقیقی درباره اینکه منظور از قطع گاز چیست، کدام مشترکان در معرض محدودیت قرار می‌گیرند و این بازه ۶۰ تا ۹۰ روزه بر چه مبنایی اعلام شده است، ارائه نشد.

اهمیت این حرف زمانی بیشتر شد که سابقه زمستان ۱۳۸۶ دوباره در ذهن بسیاری از گلستانی‌ها زنده شد؛ زمستانی که قطع گاز فقط یک احتمال نبود و در برخی شهرهای شمالی، از جمله گرگان، جریان گاز برای چند روز قطع شد. گزارش‌های آن زمان از قطع گاز شهرهای مختلف گلستان، مازندران و سمنان حکایت داشت و گرگان نیز در میان شهرهای درگیر قرار داشت.

سال‌ها از آن زمستان گذشته، اما خاطره آن هنوز در میان مردم شمال کشور باقی است؛ به‌ویژه در استانی مانند گلستان که به دلیل قرار گرفتن در انتهای شبکه انتقال، در زمان افزایش شدید مصرف، با حساسیت بیشتری نسبت به افت فشار روبه‌رو می‌شود. همین سابقه باعث شده هر خبر درباره احتمال محدودیت گاز، خیلی زود از جلسات اداری خارج و به دغدغه خانوارها تبدیل شود.

زمستان امسال؛ قطع گاز یا محدودیت؟

با گذشت چند هفته از اظهارات مردادماه، ادبیات مسئولان درباره گاز تغییر کرده است. دیگر کمتر کسی از قطع ۶۰ تا ۹۰ روزه سخن می‌گوید و بیشتر صحبت‌ها درباره ناترازی، افت فشار، مدیریت مصرف و آماده‌سازی سوخت جایگزین است.

علی‌اصغر طهماسبی، استاندار گلستان، در جلسه کارگروه مدیریت بهینه‌سازی مصرف سوخت استان با جدی دانستن هشدارهای مربوط به زمستان اظهار کرد: پس از حمله رژیم صهیونیستی به زیرساخت‌های کشور در ۲۷ اسفند سال گذشته، چهار فاز تولید و استحصال گاز از مدار خارج شد و اگرچه بخشی از ظرفیت‌های از دست‌رفته با تلاش مجموعه صنعت گاز و وزارت نفت به مدار بازگشته، اما بخشی از این محدودیت‌ها همچنان وجود دارد.

استاندار گلستان افزود: این مسئله به‌ویژه برای استان‌های شمالی از جمله گلستان، مازندران و خراسان شمالی اهمیت بیشتری دارد و به همین دلیل از خردادماه، جلسات مستمر برای بررسی ناترازی گاز و آمادگی برای زمستان در استان برگزار شده است.

طهماسبی ادامه داد: انتظار مردم این است که مسئولان تمام ظرفیت خود را برای عبور از زمستان به کار بگیرند و اجازه ندهند ناترازی انرژی موجب اختلال در بخش خانگی، صنایع کوچک، کسب‌وکارها و فعالیت‌های تولیدی شود.

این اظهارات نشان می‌دهد اصل نگرانی درباره تأمین انرژی زمستانی از دستور کار مدیریت استان خارج نشده است؛ با این حال، هنوز برای مردم روشن نیست که اگر شرایط شبکه از حد تحمل عبور کند، نخستین محدودیت‌ها دقیقاً متوجه چه بخش‌هایی خواهد شد.

شرکت ملی گاز؛ ۷۸ اقدام برای عبور از زمستان

سعید توکلی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز در سفر به گلستان از تدوین برنامه‌ای گسترده برای عبور از زمستان خبر داد و گفت: برای عبور از ناترازی گاز در زمستان، ۷۸ اقدام در دستور کار قرار گرفته است.

توکلی با اشاره به آسیب واردشده به زیرساخت‌های گازی کشور افزود: در کمتر از سه دقیقه حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور تحت تأثیر قرار گرفت و از مدار خارج شد.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ادامه داد: با وجود آسیب‌های جدی واردشده به تأسیسات، شبکه انتقال و نیروگاهی کشور پایدار ماند و این موضوع حاصل بررسی نقاط ضعف و اجرای اقدامات اصلاحی پس از جنگ ۱۲ روزه بود.

اما بخش مهم‌تر سخنان او برای مردم گلستان، تأکید بر اولویت تأمین گاز خانگی است؛ موضوعی که نشان می‌دهد در صورت تشدید ناترازی، مدیریت مصرف در بخش‌های دیگر شبکه باید پیش از رسیدن محدودیت به خانه‌ها انجام شود.

در چنین شرایطی، سؤال اصلی دیگر فقط این نیست که گاز قطع می‌شود یا نه. سؤال مهم‌تر این است که اگر گاز کم بیاید، محدودیت از کجا شروع خواهد شد و تا چه اندازه می‌تواند بر صنایع، مرغداری‌ها، کشاورزی و نیروگاه‌ها اثر بگذارد.

برق هم در انتظار گاز است

این نگرانی وقتی جدی‌تر می‌شود که بدانیم بخش مهمی از برق گلستان نیز به نیروگاه علی‌آباد کتول وابسته است.

سیدمهدی موسوی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گلستان، درباره شرایط زمستان گفت: در حال حاضر شبکه‌های استان را برای زمستان آماده می‌کنیم اما باید تمام تلاشمان را به کار بگیریم که با ناترازی مواجه نشویم؛ چراکه در صورت بروز ناترازی در زمستان قطعاً با مشکل مواجه خواهیم شد.

وی افزود: بار مصرف برق استان در تابستان به حدود یک هزار و ۸۰۰ تا یک هزار و ۹۰۰ مگاوات می‌رسد و در جلسات تمام تلاش ما این است که برای شرایط زمستان سناریوهای مختلف را بررسی کنیم.

موسوی با اشاره به وابستگی شبکه برق استان به منابع مختلف ادامه داد: اگر گاز نیروگاه علی‌آباد نرسد و این نیروگاه از مدار خارج شود باید از سایر منابع برای تأمین برق استفاده کنیم. بخشی از برق از مازندران و ترکمنستان تأمین می‌شود اما منبع اصلی تأمین برق استان نیروگاه علی‌آباد است.

وی افزود: حدود ۱۷۰ مگاوات از مازندران و حدود ۲۰۰ مگاوات از ترکمنستان تأمین می‌شود و تلاش داریم در صورت امکان ظرفیت تأمین برق از ترکمنستان افزایش پیدا کند.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق گلستان خاطرنشان کرد: فکر نمی‌کنم افزایش این ظرفیت برای زمستان امسال محقق شود و باید همه سناریوهای موجود را در نظر بگیریم.

این اظهارات یک نکته مهم را روشن می‌کند؛ جایگزین کردن گاز با برق برای گرمایش خانه‌ها، راه‌حل ساده‌ای نیست. اگر گاز به هر دلیل از شبکه خانگی محدود شود، افزایش استفاده از بخاری‌های برقی می‌تواند خود به بحران تازه‌ای در شبکه برق تبدیل شود.

در واقع مسئله گاز گلستان را نمی‌توان جدا از برق استان دید. خانواری که برای عبور از محدودیت احتمالی گاز به بخاری برقی پناه ببرد، همزمان مصرف برق را افزایش می‌دهد؛ در حالی که خود شبکه برق نیز برای زمستان با سناریوهای ناترازی مواجه است. به همین دلیل، نگرانی از گاز فقط نگرانی بابت سرد ماندن خانه‌ها نیست و می‌تواند زنجیره‌ای از فشار بر دیگر بخش‌های انرژی استان ایجاد کند.

بازار بخاری برقی داغ شد

بازار اما منتظر اعلام رسمی سناریوی زمستان نمانده است. از اواسط تابستان، همزمان با بالا گرفتن بحث احتمال کمبود گاز، تقاضا برای بخاری‌های برقی در بازار گلستان افزایش پیدا کرد. فروشندگان لوازم گرمایشی می‌گویند بخاری‌هایی که در ماه‌های گرم سال معمولاً مشتری چندانی نداشتند، زودتر از همیشه مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در بازار، روایت فروشندگان از افزایش قابل توجه قیمت برخی مدل‌های بخاری برقی حکایت دارد؛ به‌گونه‌ای که قیمت بعضی مدل‌ها نسبت به اواسط تابستان تا حدود دو برابر افزایش یافته است.

بررسی قیمت‌های منتشرشده در بازار کشور نیز نشان می‌دهد با نزدیک شدن به مهرماه، بخاری‌های برقی از حدود شش تا هفت میلیون تومان آغاز می‌شوند و برخی مدل‌های پرقدرت و مجهز قیمت‌های بسیار بالاتری دارند.

اما اتفاق قابل توجه‌تر در بازار گلستان، تغییر سلیقه خریداران است. بخشی از مردم که تا چند هفته قبل تنها به دنبال خرید بخاری برقی بودند، حالا سراغ بخاری نفتی رفته‌اند. برخی نیز به فکر بیرون آوردن کرسی‌های قدیمی از انبارها و خانه‌های روستایی افتاده‌اند؛ وسیله‌ای که سال‌ها بود از بسیاری از خانه‌ها کنار گذاشته شده بود.

حتی کپسول‌های گاز مایع و LPG نیز مشتری بیشتری پیدا کرده‌اند. افزایش تقاضا برای این سوخت، بازار عرضه آن را نیز تحت تأثیر قرار داده و در برخی نقاط گلایه‌هایی درباره فروش خارج از شبکه و شکل‌گیری بازار سیاه مطرح شده است.

این رفتار مردم، فارغ از اینکه در نهایت گاز قطع شود یا نشود، یک پیام روشن دارد؛ بخشی از جامعه احتمال محدودیت انرژی را جدی گرفته و از همین حالا به دنبال راهی برای گرم ماندن در زمستان است.

تغییر رفتار بازار در این مقطع از سال نیز قابل توجه است. هنوز فصل اصلی مصرف سوخت و وسایل گرمایشی آغاز نشده، اما بخشی از تقاضا زودتر از موعد شکل گرفته است. این یعنی نگرانی از ناترازی فقط در جلسات مدیران باقی نمانده و به تصمیم خرید خانوارها رسیده است؛ تصمیم‌هایی که خود می‌تواند بر قیمت و دسترسی به وسایل گرمایشی اثر بگذارد.

تولیدکننده‌ای که نمی‌تواند منتظر بماند

ماجرا برای واحدهای تولیدی حتی حساس‌تر است. در گلستان بخشی از واحدهای کشاورزی، مرغداری‌ها و صنایع کوچک برای ادامه فعالیت به سوخت جایگزین نیاز دارند. مسئله فقط تهیه یک بخاری برای یک خانه نیست؛ در یک مرغداری، گلخانه یا واحد تولیدی، قطع انرژی می‌تواند به تولید و سرمایه صاحب واحد آسیب بزند.

به استناد سخنان عبدالعلی کیان‌مهر، روند تجهیز واحدهای تولیدی به سوخت دوم هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد. درباره مرغداری‌ها نیز اعلام شده که تنها بخشی از واحدها به سوخت جایگزین مجهز شده‌اند و ذخایر موجود در برخی واحدها برای مدت طولانی کافی نیست.

معاون اقتصادی استاندار گلستان نیز تأکید کرده است که محدودیت انرژی نباید به تعطیلی واحدهای تولیدی و آسیب به اشتغال منجر شود. همین موضوع باعث شده تأمین و ذخیره سوخت دوم در هفته‌های باقی‌مانده تا شروع فصل سرد به یکی از اولویت‌های مدیریت استان تبدیل شود.

با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد داشتن برنامه روی کاغذ کافی نیست. در زمستان ۱۳۹۸ نیز شرکت گاز گلستان برای جلوگیری از افت فشار بخش خانگی، گاز ادارات و ۶۰ واحد صنعتی را برای حدود پنج تا شش روز قطع کرد؛ اقدامی که نشان می‌دهد مدیریت محدودیت گاز در گلستان پیش از این نیز سابقه داشته است.

در سال ۱۳۹۵ نیز گاز ادارات استان برای چند روز با هدف جلوگیری از افت فشار بخش خانگی قطع شد و شرکت گاز اعلام کرد در صورت تداوم سرما، افت یا حتی قطع فشار جریان گاز دور از انتظار نیست.

این سوابق، نگرانی امروز را برای مردم ملموس‌تر می‌کند؛ زیرا گلستان پیش از این هم روزهایی را پشت سر گذاشته که مدیریت گاز به قطع مصرف برخی مشترکان منجر شده است.

در چنین شرایطی، سوخت دوم برای واحدهای تولیدی فقط یک گزینه احتیاطی نیست؛ برای برخی واحدها بخشی از برنامه تداوم تولید در روزهای سرد محسوب می‌شود. هرچه فاصله میان ظرفیت سوخت جایگزین و میزان نیاز واحدها بیشتر باشد، احتمال آسیب‌پذیری تولید نیز افزایش خواهد یافت.

سؤال هنوز همان سؤال مردادماه است

اکنون در ابتدای پاییز، دستگاه‌های مختلف از آمادگی برای زمستان سخن می‌گویند. استانداری از جلسات مستمر و پیگیری در سطح ملی می‌گوید، شرکت ملی گاز از ۷۸ اقدام برای عبور از ناترازی خبر می‌دهد و شرکت برق نیز سناریوهای مختلف را برای شرایط سخت بررسی می‌کند.

از طرف دیگر، بازار پیشاپیش واکنش نشان داده است؛ قیمت بخاری‌های برقی بالا رفته، بخاری نفتی دوباره مشتری پیدا کرده، کرسی‌های قدیمی از انبارها بیرون آمده و تقاضا برای کپسول‌های گاز مایع افزایش یافته است.

با این همه، هنوز یک سؤال اساسی بی‌پاسخ مانده است؛ همان سؤالی که از ۳۱ مرداد و جمله قطعاً ۶۰ تا ۹۰ روز شروع شد: اگر زمستان امسال با کمبود گاز مواجه شویم، دقیقاً چه اتفاقی برای گلستان خواهد افتاد؟

آیا گاز مشترکان خانگی همچنان خط قرمز باقی می‌ماند؟ محدودیت به صنایع و واحدهای تولیدی منتقل می‌شود؟ نیروگاه علی‌آباد تا چه اندازه سوخت خواهد داشت؟ برق وارداتی تا چه حد می‌تواند کمبود احتمالی را جبران کند؟ و اگر مردم برای گرمایش به برق پناه ببرند، شبکه برق استان توان تحمل این بار را خواهد داشت؟

گلستان هنوز پاسخ صریح و یکپارچه‌ای برای این پرسش‌ها نگرفته است. آنچه فعلاً روشن است، این است که مسئولان ناترازی گاز را جدی گرفته‌اند و برای آن ده‌ها اقدام تعریف کرده‌اند؛ اما مردم هم بیکار ننشسته‌اند و از همین حالا در بازار به دنبال راه جایگزین می‌گردند.

زمستان هنوز نرسیده، اما بازار گرمایشی گلستان زودتر از فصل سرما وارد زمستان شده است؛ بخاری برقی گران شده، نفتی‌ها دوباره دیده می‌شوند و کرسی‌هایی که سال‌ها گوشه خانه‌ها خاک می‌خوردند، بار دیگر به فکر خانواده‌ها برگشته‌اند؛ نشانه‌ای ملموس از نگرانی جامعه نسبت به زمستانی که هنوز سناریوی نهایی آن برای مردم روشن نشده است.