هفدهمین نشست نقد كتاب فارس برگزار شد

به گزارش گروه فرهنگی «خبرگزاری دانشجو»، در هفدهمین نشست كتاب فارس، دو مجموعه شعر «تو سیب و گندم، تو خود حوا» و «تو بودی و خورشید نبود»، اثر محمد مرادی با حضور دكتر فرزانه معینی، دكتر فرشید سادات شریفی و مجتبی صادقی استادان دانشگاه شیراز نقد و بررسی شد.

 

فرزانه معینی، در ارتباط با نام مجموعه‌ شعرهای مرادی گفت: فكر می‌كنم انتخاب نام‌های بلند برای مجموعه شعرها یك سبك كاری مخصوص محمد مرادی باشد كه ما این نمونه كار را در سینما با آقای رسول صدرعاملی دیده‌ایم كه همه فیلم‌هایش، عناوینی بلند دارند.

 

وی به زبان شعری محمد مرادی در این دو مجموعه پرداخت و افزود: در این دو مجموعه شعر ما با انواع قالب‌های شعری سر و كار داریم و از رباعی گرفته تا شعر نیمایی، شعر سپید و همین‌طور غزل. برای همین من با یك دسته‌بندی ابتدایی تمركزم را بر روی غزل‌ها می‌گذارم و درباره زبان غزل‌ها صحبت می‌كنم.

 

این استاد دانشگاه بیان کرد: برای این كه بدانیم زبان غزل‌های مرادی چگونه است ابتدا باید به مجموعه رفتارهای شاعر با واژه‌ها توجه كنیم چون اصلی‌ترین عنصر زبان، واژه است و در مجموعه‌های آقای مرادی بسامد واژه‌های مرتبط با زندگی روزمره و واژه‌های محاوره‌ای بسیار بالاست، واژه ‌هایی كه اغلب رنگ و بوی شاعرانه هم ندارند اما شاعر تلاش كرده به آنها رنگ و بوی شاعرانه بدهد كه گاهی موفق بوده و گاهی خیر.

 

معینی گفت: به عنوان مثال یك نمونه از این واژه‌ها « رای اعتماد » است كه در یك شعر آیینی از ان استفاده به‌جایی شده است كه از نمونه كلمات محاوره‌ای می‌توان به مثلاً «روالش نیست» یا « امان بریده» یا « زمان بازنشستی» اشاره كرد.

 

وی در ادامه بحث بسامد واژه‌ها اضافه كرد: از دیگر كلماتی كه بسامد بالایی در اشعار مرادی دارند، كلمات قرآنی و دینی است كه در اسم كتاب‌هایش هم مشهود است كلمات « سیب و گندم» یا «حوا» و یا «بود و نبود» و در كتاب واژه‌هایی چون « بهشت، جهنم، چشمه كوثر، دست سلیمانی» را می‌بینیم و این كلمات نه تنها در اشعار آیینی كه در اشعار دیگر هم آمده‌اند و شاعر همچنین با استفاده از آیه‌های قرآنی و دعاها و مناجات‌ها در اشعارش رنگ و بوی دینی به اشعارش بخشیده است.

 

این استاد دانشگاه استفاده از ضمیر و تركیب‌های دوبخشی بی‌فاصله و بافاصله را از دیگر ویژگی‌های شعر مرادی دانست و گفت: این شاعر شیفته وار از ساخت قیدی دوتایی استفاده می‌كند كه نمونه آن تركیب‌های بی‌فاصله « شرحه شرحه»، «نیزه نیزه»، «مولیان مولیان» و « غنچه غنچه» است و در صورتی كه بین بخش قیدی و بخشی كه در ادامه می‌آید تناسبی برقرار باشد، این تركیب هنری و دلنشین می‌شود.

 

معینی در انتها اشعار كتاب‌های مرادی را به چهار دسته تقسیم كرد و افزود: یك بخش از اشعار مرادی، اشعار مرتبط با ادبیات دفاع مقدس است كه همانند شاعران دیگر هم‌نسل او واژه‌های «شهید، پلاك، پوتین و مادر» در اشعارش دیده می‌شود اما بیشترین دغدغه مرادی در این اشعار مادران شهید، بسیجیان نوجوانی كه به جبهه رفته‌اند و لحظه‌های متفاوت از شنیدن خبر شهادت تا عزاداری‌های مرتبط با آن است.

 

وی بیان كرد: دسته دوم اشعار مرادی، شعرهای آیینی است كه به كربلا، حماسه‌های امام حسین (ع)، علی‌اكبر و دیگر قهرمانان كربلا می‌پردازد و یك ویژگی مهم اشعار آیینی مرادی پرداختن به شخصیت سایر ائمه است كه كمتر به ایشان پرداخته شده است و همچنین سومین گروه اشعار مرادی غزل‌های اجتماعی است كه بارزترین ویژگی آن پرداختن به مساله فقر و در پی آن معضلاتی است كه ناشی از فقر حاصل شده‌اند.

 

معینی گفت: نهایت این كه اشعار عاشقانه مرادی كه گاهی با اشعار اجتماعی ادغام می‌شود و به عشق‌های خیابانی هم می‌پردازد. دومین منتقد این جلسه مجتبی صادقی، شاعر معاصر بود كه با اشاره‌ای به نام مجموعه شعر «تو سیب و گندم تو خود حوا» و همچنین طرح جلد كتاب گفت: اگرچه طرح جلد بسیار زیباست اما نام كتاب خوب نیست و یك بخش از این اسم بایستی حذف شود.

 

وی با اشاره به زبان شعری شاعر نیز افزود: هایدگر بحثی دارد با این موضوع كه زبان شاكله هستی است و البته برای شاعر مهم است و در دروند شعری‌اش باید به زبان خاص خود برسد و در دو مجموعه شعر محمد مرادی و البته با اشاره به مجموعه قطورتر او « تو سیب و گندم، تو خود حوا» كه نزدیك به دویست صفحه دارد زبان مرادی بسیار آشفته است.

 

صادقی گفت: در بعضی جاها به خصوص در اشعار آیینی بسیار قوی و تاثیرگذار و در اشعار دیگر سست است كه به نظر من این به خاطر آن است كه مرادی گزیده ‌كار نكره و تمام اشعارش را یك‌جا به چاپ رسانده است و چاپ كردن یك مجموعه قطور در جایی كه اشعار یك‌دست نیستند نمی‌تواند حسن به حساب بیاید.

 

این شاعر معاصر در ادامه به تصویرسازی در مجموعه « تو سیب و گندم ...» پرداخت و اضافه كرد: مرادی با كمك تركیب‌سازی دست به تصویرسازی در اشعارش زده است كه این تركیب‌ها سه دسته‌اند دسته‌ای كلیشه‌ای هستند مثل « عبور سرخ» « دشت لاله» یا « مادر دهر» كه پیش از این شاعران بسیاری از آن استفاده كرده‌اند.

 

وی ادامه داد: دسته دوم تركیب‌هایی است كه در شعر حل نشده و به اصطلاح نچسب هستند، تركیب « جام‌جم و شرق» كه اشاره به دو روزنامه دارد و در شعری آیینی از آن استفاده كرده و خوب استفاده نشده‌اند و تركیب‌های دسته سوم كه بسیار زیبا و به‌جا بوده‌اند مانند « رای اعتماد» كه خیلی خوب در شعر جا گرفته است.

 

صادقی گفت: اگر این تركیب‌های قدرتمند نبود، می‌توانستیم استفاده از تركیب‌های كلیشه یا ضعیف را به حساب ناتوانی شاعر بگذاریم درحالی كه ما با شاعری توانمند طرف هستیم و چه خوب بود كه مرادی به این موضوع توجه بیشتری می‌كرد.

 

وی در انتها به شاه‌بیت‌های تاثیرگذار مجموعه « تو سیب و گندم..» اشاره كرد و تاكید كرد: این مجموعه سرشار از شاه‌بیت‌های زیباست كه ارزش مجموعه را بالا می‌برد و به عقیده من كتاب را قابل توجه می‌نماید.

 

سومین منتقد اشعار مرادی، دكتر سید فرشید سادات‌شریفی بود كه مخصوصاً به شعر «تو سیب و گندم تو خود حوا» پرداخت. وی گفت: این مجموعه شعر، نامش را از آن وام گرفته ولی خود شعر در مجموعه حاضر نیست.

 

وی گفت: اگرچه این شعر قبلاً در یكی از مجموعه‌های مرادی چاپ شده بود ولی به دلایل ناگفتنی ناشر كتاب یعنی سوره مهر آن را از مجموعه حذف كرده است كه اتفاقی است كه برای بسیاری از داستان‌ها و شعرها در مجموعه‌های دیگر هم می‌افتد و جای تامل دارد.