بانک در بانکداری اسلامی می تواند به دنبال حداکثر کردن سود خود باشد

نظرپور استاد دانشگاه و کارشناس بانکداری اسلامی در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»، در ارتباط با عملکرد یک بانک در بانکداری اسلامی و اینکه آیا بانک در بانکداری اسلامی یک بنگاه اقتصادیست یا نه، گفت: تفاوتی بین بانکداری بدون ربا و بانکداری اسلامی وجود دارد. تمام تلاش بانکداری بدون ربا اینست که از عقودی استفاده کند که در ان ربا تحقق پیدا نکند و در واقع این عقود اعم از مبادله ای یا مشارکتی هم در مقام تجهیز و هم در مقام تخصیص منابع از ان استفاده شود.

وی گفت: بنابراین حساسیت  بانکداری بدون ربا بر این هست که این چهارچوب را ملاحضه کند البته هنگامی که از قرض استفاده می کند می تواند در مقام تجهیز و تخصیص منابع از قرض الحسنه استفاده کند.

این استاد دانشگاه افزود: اما هنگامی که سخن از بانکداری اسلامی به میان می آید چیزی فراتر از بانکداری بدون ربا مد نظر است و اینست که بانک به عنوان یک خرده نظام از نظام اقتصادی اسلام علاوه بر اینکه باید مراقب باشد که به ربا آلوده نشود و معامله باطل نیز استفاده نکند باید اهداف نظام اقتصادی اسلام را نیز مدنظر داشته باشد که عدالت، توزیع مناسب درامد، رشد اقتصادی و استقلال اقتصادی مهمترین این اهداف هستند که علاوه بر رعایت این موارد، ملاحضات اجتماعی برای یک بانک در بانکداری اسلامی نیز مدنظر قرار می گیرد.

نظرپور گفت: بنابراین یک بانک اسلامی می تواند یک بنگاه اقتصادی باشد که به دنبال حداکثر کردن سود خود است و از ابزارهای استفاده می کند که سود خود را حداکثر کند اما با یک قید، و آن اینکه بتواند اهداف نظام اقتصادی اسلام را نیز تامین کند.

وی افزود: البته این قید معنایش این نیست که اگر بانکی در بهترین شرایط سرمایه گذاری کرد و بهترین سود را بدست آورد این بانک از بانکداری اسلامی  فاصله گرفته است، بلکه بانکداری  اسلامی می تواند همزمان با اینکه می تواند از عقود درست استفاده می کند به دنبال حداکثر کردن سود خود نیز باشد. لذا هیچ منافاتی ندارد که بگوییم بانکداری اسلامی یک بنگاه اقتصادی است که به دنبال حداکثر کردن سود خود است با یک قید، وآن اینکه باید در صورتی که بانکداری بدون ربا می گوییم ربا نباشد و اگر بانکداری اسلامی می گویم معنایش اینست که اهداف نظام اقتصادی اسلام را مد نظر داشته باشد و یا اینکه حداقل در تعارض و در تعاند با آن نباشد.

استاد اقتصاد دانشگاه و پژوهشگر بانکداری اسلامی در ارتباط با عقود مشارکتی و شریک شدن بانک در سود و زیان این عقود و نحوه اجرای آن در بانکداری کنونی و بانکداری اسلامی گفت: واقعیت قضیه این است که هنگامی که این عقود رامشارکتی معنا می کنیم بانک باید در سود و زیان شریک باشد و فعالیت اقتصادی به گونه ای باشد که سود و زیان حاصل به یک نسبتی تقسیم شود.

نظرپور گفت: در عین حال هنگامی که در ارتباط با عقود مشارکتی صحبت می کنیم یک نرخی ممکن است مطرح شود، این نرخ، نرخ ورد افراد به این معامله است و گرنه این نرخ سود نمی تواند نرخ سود قطعی باشد و به تعبیری گفته می شود این نرخ، نرخ اللحساب است، که در پایان دوره باید مشخص شود، اما آنچه که امروز در بانکداری ما وجود دارد در بیشتر اوقات رعایت نمی شود یعنی سود و زیان گیرنده تسهیلات برای بانک مدنظر قرار نمی گیرد ولی طبق قانون اگر کسی که زیانی دیده است اثبات کند که زیان دیده، بانکداری اسلامی حتی طبق قوانین موجود لازم است که بپذیرد و در زیان شریک باشد، البته اگر بتواند اثبات کند.

وی گفت: البته بنده نیز معتقدم بسیاری از بانک ها در عقود مشارکتی به صورت صوری عمل می کنند و مشارکت به صورت واقعی نیست و اگر بخواهیم به بانکداری اسلامی نزدیک شویم مشارکت باید معنایش مشارکت واقعی درست و صحیح باشد.

این پژوهشگر بانکداری اسلامی در انتها در ارتباط با همایش متعدد که در حوزه بانکداری اسلامی برگزار می شود و نقش آن در اجرای این نوع بانکداری در ایران گفت: باید یک عزم جدی در این راستا به وجود بیاید. ما در ارتباط با فرهنگ سازی در سطح مسئولین و کارگزاران بانکی هنوز دچار مشکل هستیم، ما در فرهنگ سازی در سطح عموم مردم نیز دچار مشکل هستیم و حتی گاهی اوقات برخی از حرف ها از مقامات بالای رسمی کشور شنیده می شود که نشان می دهد آنها نیز به ضوابط بانکداری اسلامی مسلط نیستند و این معنایش این است که وقتی که چنین فضایی وجود داشته باشد ما به اهداف نرسیده ایم.

نظرپور گفت: ما نیاز داریم که در کنار این موارد یک عزم جدی وجود داشته باشد که بحث حرام و زشت بودن ربا خیلی روشن و مشخص شود و در کنار آن ما باید فرهنگ سازی کنیم و عقود سالم را به مردم معرفی کنیم و متناسب با آن عقود، عقود صوری که خیلی وقت ها شکل می گیرد نیز  باید به گونه ای اصلاح شود و نه اینکه خود بانک مشتریانش را به سمت آوردن فاکتورهای صوری سوق دهد.

وی گفت: احساس می شود یک عزم جدی در ارتباط با کارگزاران، مردم و سیستم بانکی و مجموعه رسانه ها وجود دارد که اگر این عزم محقق شود می توانیم امیدوار باشیم که بانکداری به معنای اسلامی تحقق پیدا کند و صرف برگزاری هر ساله یک همایش و نشستن در آن و انتظار برای همایش بعدی خیلی مفید واقع نمی شود.