قاتل امید جهان کیست؟

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، امید جهان، خواننده ۴۴ ساله موسیقی پاپ، هنگام اجرای برنامه در شهر بم دچار عارضه قلبی شد. او پس از انتقال به بیمارستان، یک روز بعد بر اثر حمله قلبی درگذشت.

پدر امید جهان، محمود جهان، خواننده پرآوازه موسیقی بندری نیز در سال ۱۳۹۶ به شکلی مشابه، بر اثر عارضه قلبی درگذشت. این تکرار نشان می‌دهد که زمینه‌های ژنتیکی بیماری‌های قلبی می‌تواند در خانواده‌ها پنهان بماند؛ مسأله‌ای که اگر به موقع شناسایی و کنترل شود، می‌تواند از چنین تراژدی‌هایی پیشگیری کند.

بیماری‌های قلبی با زمینه ژنتیکی گروه مهمی از اختلالات پنهان قلبی هستند که می‌توانند بدون علامت مشخص تا سال‌ها باقی بمانند در حالی که ممکن است نخستین تظاهر آنها گاهی منجر به مرگ ناگهانی قلبی شود.

در این میان، کاردیومیوپاتی‌ها از علل شایع مرگ ناگهانی در جوانان و ورزشکاران محسوب می‌شوند و اغلب به‌دلیل تغییرات ژنی در پروتئین‌های ساختمانی قلب ایجاد می‌شوند. همانطور که در گزارشی از بی بی سی آمده است: «بیماران مبتلا به عارضه موسوم به کاردیومیوپاتی که بر ماهیچه قلب اثر می‌گذارد ممکن است تا زمانی که گرفتار ایست قلبی می‌شوند هیچ نشانه‌ای از بیماری بروز ندهند.»

سندروم‌های برهم‌زننده ریتم قلبی مانند Long QT syndrome، Brugada syndrome و CPVT نیز می‌توانند منجر به آریتمی‌های تهدیدکننده حیات شوند، حتی در افرادی که هیچ‌گونه علامت قبلی نداشته‌اند. دکتر حسین فرشیدی، متخصص قلب و عروق، در این باره گفت: «آریتمی ممکن است ابتدا به صورت یک مکث کوتاه در ضربان قلب باشد که به ندرت متوجه آن می‌شوید، اما در مواقعی که این بی‌نظمی شدیدتر شود یا مدت زمان طولانی‌تری ادامه یابد، ممکن است مشکلات جدی‌تری ایجاد کند.»

علاوه بر این، نقایص مادرزادی قلب که در بدو تولد ممکن است خفیف یا بدون علامت باشند، در صورت‌عدم تشخیص می‌توانند بعد‌ها به مشکلات جدی منجر شوند. نکته این است که تشخیص این بیماری مراحل قابل توجهی دارد. دکتر ریاض غیرتمند، متخصص قلب و عروق در اینباره گفت: «در حال حاضر بعضی از تست‌های ورزشی می‌تواند وجود برخی از این بیماری‌هارا (مثل تنگی دریچه‌ی میترال یا تنگی دریچه‌ی آئورت) مشخص کند؛ اما شناخت نواقصی مثل بیماری‌های مادرزادی قلبی یا نقص دیواره بین دو دهلیز با تست ورزشی ممکن نیست و باید اکو انجام شود.»

در این میان برخی بیماری‌های دریچه‌ای و اختلالات بافت همبند نیز ریشه ژنتیکی دارند و با پیشرفت آهسته می‌توانند نارسایی قلبی را به دنبال داشته باشند. این بیماری ژنتیکی، بافت‌های حمایتی بدن، از جمله دریچه‌های قلب را تحت تأثیر قرار داده و می‌توانند منجر به مشکلات جدی قلبی شوند.

در نهایت، آئورت‌پاتی‌های ارثی همچون سندروم مارفان و اهلرز-دانلوس با افزایش خطر آنوریسم یا پارگی آئورت همراه هستند که می‌تواند کشنده باشد. شناسایی به‌موقع این اختلالات از طریق بررسی دقیق تاریخچه خانوادگی، معاینات دوره‌ای قلبی و در موارد لازم آزمایش‌های ژنتیکی، نقش کلیدی در پیشگیری از بروز حوادث ناگهانی دارد و می‌تواند جان بسیاری را نجات دهد.

بهترین زمان برای آزمایش‌های قلبی ژنتیکی

اگر یکی از اعضای درجه یک خانواده (پدر، مادر، خواهر، برادر) به‌طور ناگهانی بر اثر ایست قلبی فوت کرده یا مبتلا به کاردیومیوپاتی یا بیماری قلبی ژنتیکی شناخته‌شده‌ای بوده است، احتمال وجود زمینه ژنتیکی در فرد افزایش می‌یابد. در چنین مواردی، غربالگری برای سایر اعضای خانواده توصیه می‌شود. نکته این است که به گفته پزشکان احتمال بروز مشکلات ژنتیکی قلب در ترکیب با سبک زندگی ناسالم بسیار افزایش می‌یابد؛ بنابراین در صورت وجود سابقه خانوادگی مثبت یا علائم بالینی مشکوک، انجام آزمایش ژنتیکی برای شناسایی جهش‌های مرتبط با بیماری‌های قلبی ژنتیکی توصیه می‌شود. این آزمایش‌ها می‌توانند به شناسایی دقیق‌تر خطرات کمک کنند.

دکتر خلیل فروزان نیا، فوق تخصص جراحی قلب و عروق، در مورد زمان آزمایش‌های قلبی گفت: «متخصص قلب معاینه فیزیکی را انجام می‌دهد، سابقه پزشکی شخصی و خانوادگی شما را دریافت و بررسی می‌کند و همچنین از شما می‌پرسد که چه زمانی علائم رخ می‌دهد. متخصص قلب و عروق همچنین آزمایش ژنتیکی راتعیین می‌کند. این آزمایش به درک خطرات فعلی و آینده برای ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی کمک می‌کند. پس از آن، پزشک ممکن است آزمایش‌های تشخیصی را توصیه کند.»

با این وصف ممکن است این پرسش به وجود آید که دقیقا چه زمانی بهتر است هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کنیم؟ دکتر محمود هادی زاده در اینباره گفت: «اگر اقوام درجه یک (پدر، مادر، خواهر، برادر) سابقه بیماری قلبی زودرس دارند، اگر علائم مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تپش قلب نامنظم دارید یا اگر جوان هستید و در خانواده‌تان مرگ ناگهانی قلبی رخ داده است» به اقدامات و بررسی پزشکی نیاز دارید.

چرا بیماری‌های قلبی ژنتیکی پیگیری نمی‌شوند؟

یکی از اصلی‌ترین علل که سبب می‌شود افراد بدون علامت، عارضه‌های قلبی ژنتیکی را جدی نگیرند، عدم آگاهی است. درواقع بسیاری از آنان تصور می‌کنند تنها در صورتی می‌توانند به بیماری مشابه افراد درجه یک خانواده خود مبتلا باشند که در بدن خود علائمی مشاهده کنند.