گزارش|
دریاچه ارومیه هنوز تا احیا فاصله دارد / بارشهای خوب نباید بهانهای برای بازگشت به توسعههای ضد محیط زیستی شود + فیلم
افزایش بارشها، بالا آمدن تراز آب و بیشتر شدن وسعت پهنه آبی دریاچه ارومیه طی ماههای اخیر، موجی از اخبار امیدوارکننده را به راه انداخته است؛ اما آیا دریاچه ارومیه واقعاً احیا شده است؟ شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در گفتوگو با SNNTV صریحاً میگوید: هنوز فاصله زیادی تا احیای اکولوژیک دریاچه داریم.
به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو، دریاچه ارومیه دوباره آب گرفته است؛ خبری که در روزهای اخیر با تیترهایی درباره افزایش تراز آب و حتی شکسته شدن رکوردهای چند ساله منتشر شد و بار دیگر امیدها برای بازگشت این پهنه آبی را زنده کرد.
اما میان «پرآبتر شدن دریاچه» و «احیای دریاچه» فاصلهای جدی وجود دارد.
شینا انصاری در گفتوگو با SNNTV تأکید میکند که بارشهای خوب امسال در شمالغرب کشور و افزایش سطح آب دریاچه، به معنای پایان بحران نیست و دریاچه ارومیه همچنان تا تراز اکولوژیک فاصله دارد.
بحران ارومیه یکشبه ایجاد نشد
آنچه امروز به عنوان بحران دریاچه ارومیه شناخته میشود، حاصل یک اتفاق مقطعی نیست؛ بلکه نتیجه سالها تغییر در وضعیت حوزه آبریز دریاچه است.
به گفته انصاری، توسعه شتابزده در حوزه آبریز دریاچه، افزایش سطح زیرکشت، رشد تعداد چاههای غیرمجاز و کاهش حقابه دریاچه از مهمترین عواملی بودهاند که در طول زمان وضعیت این اکوسیستم را به نقطه بحرانی رساندهاند.
در کنار این عوامل، مداخلات انسانی و طرحهای عمرانی نیز بر شرایط طبیعی دریاچه اثر گذاشتهاند؛ مجموعهای از تغییرات که شاید در کوتاهمدت چندان محسوس نبود، اما در یک بازه چند دههای، توازن آبی دریاچه را به هم زد.
سرانجام در اوایل دهه ۱۳۹۰، شدت بحران به اندازهای رسید که دولت در سال ۱۳۹۲ ستاد احیای دریاچه ارومیه را تشکیل داد؛ ستادی با حضور دستگاههای مختلف که برای نجات این پهنه آبی، پروژههای متعددی را در دستور کار قرار داد.
۲۷ پروژه برای احیا؛ اما چرا کافی نبود؟
در چارچوب برنامههای ستاد احیای دریاچه ارومیه، حدود ۲۷ پروژه تعریف شد؛ پروژههایی که بخش قابلتوجهی از آنها ماهیت سختافزاری داشتند.
انتقال آب بینحوزهای و دیگر طرحهای عمرانی در مقاطعی توانستند اثرگذار باشند، اما مسئله اصلی همچنان پابرجا ماند: دریاچه هنوز به تراز اکولوژیک خود نرسیده است.
انصاری معتقد است در کنار اقدامات سختافزاری، اکنون باید توجه بیشتری به پروژههای نرمافزاری معطوف شود؛ از اصلاح الگوی کشت و کشاورزی پایدار گرفته تا آموزش و مشارکت جوامع محلی.
باران بیشتر، به معنای آب بیشتر برای توسعه نیست
اینجاست که افزایش بارشهای امسال اهمیت دوچندان پیدا میکند.
بارشهای مناسب در شمالغرب کشور موجب افزایش آب دریاچه شده و این اتفاق بدون تردید یک نشانه مثبت است؛ اما اگر همین افزایش آب بهاشتباه به عنوان «منابع آب جدید» تلقی شود، ممکن است دوباره همان چرخهای تکرار شود که در گذشته دریاچه را به بحران رساند.
هشدار انصاری نیز دقیقاً همین است: بارشهای خوب نباید بهانهای برای بازگشت به توسعه سطح زیرکشت و صنایع آببر باشد.
در واقع، اگر قرار باشد هر بار با افزایش بارندگی، برداشت از منابع آب نیز افزایش پیدا کند، یک دوره موقت پرآبی نمیتواند ضامن بقای دریاچه باشد.
در روزهایی که افزایش آب ارومیه برخی را به این تصور رسانده که بحران به پایان رسیده، وضعیت دریای خزر نیز تصویری متفاوت از شرایط منابع آبی کشور ارائه میکند.
کنعانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، اعلام کرده است که در دو دهه اخیر و همزمان با تغییرات اقلیمی، میزان تبخیر در دریای خزر ۱۵ درصد و دمای آب آن حدود یکونیم درجه افزایش یافته است.
گزارشهای جدید نیز از تشدید روند کاهش تراز آب خزر حکایت دارند؛ بهگونهای که بر اساس اظهارات اخیر مسئولان محیط زیست، کاهش تراز در سالهای اخیر شتاب گرفته و پیامدهای آن در مناطق ساحلی و تالابهای پیرامون خزر نیز قابل مشاهده است.
این وضعیت یک پیام مشترک دارد: آب را نمیتوان صرفاً با آنچه امروز در قاب دوربین دیده میشود سنجید.
ممکن است یک سال بارشها افزایش پیدا کند و سطح آب یک دریاچه بالا بیاید؛ اما اگر روندهای بلندمدت اقلیمی، میزان برداشت، مصرف آب و شرایط اکوسیستم اصلاح نشوند، بحران همچنان پابرجا خواهد بود.
احیای ارومیه فقط انتقال آب نیست
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که احیای دریاچه ارومیه صرفاً با اجرای پروژههای عمرانی و انتقال آب امکانپذیر نیست.
اگر قرار است دریاچه به شکل پایدار احیا شود، باید در همان حوزهای که بحران شکل گرفته نیز تغییر ایجاد شود.
کشاورزی پایدار، اصلاح الگوی کشت، کاهش مصرف آب، استفاده از فناوریهای هوشمند و ایجاد معیشتهای جایگزین، بخشی از راهکاری است که باید در کنار پروژههای سختافزاری دنبال شود.
انصاری همچنین بر اهمیت مشارکت جوامع محلی تأکید دارد؛ چراکه روستاییان و ذینفعان حوزه آبریز، بخش جداییناپذیر از هر برنامه بلندمدت برای حفاظت از دریاچه هستند.
مردم محلی؛ حلقهای که نمیتوان نادیده گرفت
نمیتوان برای احیای یک تالاب برنامهریزی کرد، اما کشاورزی، معیشت و زندگی کسانی را که در اطراف آن زندگی میکنند نادیده گرفت.
تا زمانی که ذینفعان اصلی در برنامههای حفاظت و احیا مشارکت نداشته باشند، اجرای سیاستهای محدودکننده مصرف آب نیز با دشواری روبهرو خواهد بود.
احیای دریاچه ارومیه بنابراین فقط یک پروژه محیط زیستی نیست؛ یک مسئله ملی است که همزمان به مدیریت آب، کشاورزی، اقتصاد محلی، توسعه منطقهای و تغییرات اقلیمی گره خورده است.
ارومیه هنوز احیا نشده است
افزایش تراز آب دریاچه ارومیه خبر خوبی است؛ اما خبر خوب را نباید با پایان بحران اشتباه گرفت.
دریاچه آب گرفته، اما هنوز به تراز اکولوژیک نرسیده است.
حتی گزارشهای رسمی منتشرشده در ماههای اخیر نیز نشان میدهند که با وجود افزایش محسوس تراز و وسعت پهنه آبی، فاصله دریاچه با شرایط مطلوب اکولوژیک همچنان قابل توجه است.
حالا مسئله اصلی این نیست که آیا امسال آب بیشتری وارد دریاچه شده یا نه؛ مسئله این است که آیا میتوان این وضعیت را پایدار کرد؟
بارش، فرصت ایجاد کرده است؛ اما احیا نیازمند سیاست درست است.
اگر قرار باشد پس از هر دوره پربارش، دوباره برداشت آب افزایش پیدا کند، سطح زیرکشت توسعه یابد و صنایع آببر گسترش پیدا کنند، ممکن است دریاچه بار دیگر به همان نقطهای بازگردد که سالها برای نجات آن هزینه شده است.
ارومیه امروز شاید پرآبتر از گذشته باشد؛ اما هنوز نمیتوان گفت احیا شده است؛ و شاید مهمترین درس این روزهای ارومیه همین باشد:
احیای یک اکوسیستم با یک فصل بارندگی اتفاق نمیافتد؛ احیا زمانی رخ میدهد که رابطه انسان، آب و طبیعت در یک مسیر پایدار قرار بگیرد.
لینک کپی شد
گزارش خطا
