اگر تهدید به انتشار عکس خصوصی شدیم، چه کنیم؟ / راهنمایی شکایت در مراجع قضایی و پلیس فتا

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجو، تهدید به انتشار تصاویر و فیلم‌های خصوصی یکی از شیوه‌های رایج اخاذی و فشار روانی در فضای مجازی است، تهدیدی که گاهی با درخواست پول، ارسال تصاویر بیشتر یا دسترسی غیرمجاز به حساب‌های کاربری همراه می‌شود، در چنین شرایطی، نخستین واکنش قربانی می‌تواند در سرنوشت پرونده و امکان شناسایی فرد تهدیدکننده نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. کارشناسان حقوقی تأکید می‌کنند که پرداخت وجه، ادامه مذاکره با فرد تهدیدکننده یا ارسال تصاویر بیشتر، نه‌تنها تضمینی برای جلوگیری از انتشار نیست، بلکه می‌تواند فرد قربانی را در معرض تهدید‌های بعدی قرار دهد.

مریم فاضلی، وکیل، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری دانشجو با اشاره به ابعاد کیفری این موضوع اظهار کرد: تهدید به انتشار تصاویر خصوصی می‌تواند عنوان کیفری مستقل داشته باشد؛ اگر تصاویر واقعاً منتشر یا در دسترس دیگران قرار گرفته باشد نیز موضوع می‌تواند مشمول جرم انتشار بدون رضایت قرار گیرد.

وی با اشاره به مقررات قانونی مرتبط افزود: طبق ماده ۷۴۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، انتشار تصویر خصوصی بدون رضایت، در صورت ورود ضرر یا هتک حیثیت، قابل مجازات است.

به گفته این وکیل، موضوع تنها به زمانی محدود نمی‌شود که تصویر یا فیلم خصوصی منتشر شده باشد، بلکه خود تهدید، در صورت وجود شرایط قانونی، می‌تواند مبنای پیگیری کیفری قرار گیرد، بنابراین فردی که با پیام، تماس تلفنی یا حساب کاربری ناشناس، دیگری را به انتشار تصاویر خصوصی تهدید می‌کند، لزوماً با این استدلال که، هنوز چیزی منتشر نکرده‌ام، از مسئولیت احتمالی کیفری خارج نمی‌شود.

در چنین پرونده‌هایی، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد؛ چراکه پیام‌ها ممکن است حذف شوند، حساب‌های کاربری تغییر کنند یا محتوای منتشرشده از یک صفحه به صفحات دیگری منتقل شود. به همین دلیل، نخستین اقدام باید حفظ ادله باشد.

حفظ ادله؛ اولین قدم برای ورود به مسیر قضایی

فاضلی درباره اقداماتی که قربانی باید بلافاصله انجام دهد، گفت: از پیام‌ها، شماره حساب، شناسه کاربری، لینک، تاریخ و ساعت تهدید اسکرین‌شات و نسخه پشتیبان تهیه کنید؛ چیزی را حذف یا دست‌کاری نکنید.

این توصیه از آن جهت اهمیت دارد که در پرونده‌های فضای مجازی، ادله الکترونیکی می‌تواند نقش مهمی در شناسایی متهم و اثبات نحوه وقوع جرم داشته باشد. پیام‌های تهدیدآمیز، شماره تلفن، شناسه حساب کاربری، آدرس صفحه، لینک محتوای منتشرشده، رسید‌های پرداخت، درخواست‌های مالی و حتی تاریخ و ساعت دقیق وقایع می‌تواند در روند تحقیقات مورد استفاده قرار گیرد.

در عین حال، قربانی نباید برای اثبات موضوع، تصاویر خصوصی خود را برای افراد مختلف ارسال کند، بهتر است مدارک در یک محل امن نگهداری و از آنها نسخه پشتیبان تهیه شود تا در صورت حذف پیام‌ها یا از دست رفتن اطلاعات، امکان ارائه مستندات وجود داشته باشد.

یکی از اشتباهات رایج در چنین پرونده‌هایی، ورود به مذاکره طولانی با تهدیدکننده است، فرد تهدیدکننده ممکن است پس از دریافت پول، مبلغ بیشتری درخواست کند یا مدعی شود که تصاویر بیشتری در اختیار دارد، به همین دلیل، پرداخت وجه یا ارسال تصاویر بیشتر، راه‌حل مطمئنی برای پایان دادن به تهدید نیست.

پس از حفظ ادله، ایمن‌سازی حساب‌ها نیز اهمیت دارد، اگر احتمال داده می‌شود فرد تهدیدکننده به حساب کاربری یا تلفن قربانی دسترسی پیدا کرده است، بهتر است از یک دستگاه امن، ابتدا رمز ایمیل اصلی و سپس رمز شبکه‌های اجتماعی و فضای ابری تغییر کند، فعال‌سازی ورود دومرحله‌ای و خارج کردن نشست‌ها و دستگاه‌های ناشناس نیز می‌تواند مانع ادامه دسترسی غیرمجاز شود.

در صورتی که هکر ابتدا به حساب یا گوشی فرد دسترسی پیدا کرده و سپس با استفاده از اطلاعات به‌دست‌آمده او را تهدید کرده باشد، پرونده ممکن است علاوه بر موضوع تهدید، از منظر دسترسی غیرمجاز به داده‌ها نیز قابل بررسی باشد.

فاضلی در توضیح این وضعیت گفت: اگر هکر به‌طور غیرمجاز به حساب یا گوشی شما دسترسی پیدا کرده و سپس تهدید به انتشار تصاویر کرده است، معمولاً باید موضوع را از دو جهت پیگیری کنید: دسترسی غیرمجاز به داده‌ها و تهدید به افشای اسرار؛ اگر تصاویر منتشر شده باشند، عنوان انتشار تصویر خصوصی بدون رضایت نیز مطرح می‌شود.»

بنابراین، قربانی نباید تصور کند که با حذف حساب کاربری یا تغییر شماره تلفن، پرونده به پایان می‌رسد، حفظ ادله و ثبت رسمی موضوع می‌تواند امکان بررسی فنی و قضایی را فراهم کند.

 از گزارش پلیس فتا تا ثبت شکایت در دفتر خدمات قضایی

پس از حفظ مدارک و ایمن‌سازی حساب‌ها، مرحله بعد گزارش موضوع به پلیس فتا و ثبت شکایت رسمی است، فاضلی در این باره گفت: موضوع را فوراً به پلیس فتا گزارش دهید و برای ثبت شکایت کیفری به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید.

در این مرحله، قربانی باید تمام اطلاعاتی را که در اختیار دارد همراه خود داشته باشد؛ از جمله مشخصات حساب یا شماره تلفن تهدیدکننده، پیام‌ها، تصاویر مربوط به گفت‌و‌گو، لینک‌ها، شماره حساب یا اطلاعات مربوط به درخواست وجه و زمان وقوع تهدید.

اگر تصاویر یا فیلم‌ها منتشر شده باشند، ثبت دقیق محل انتشار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، آدرس صفحه، لینک محتوا، نام کاربری منتشرکننده و زمان مشاهده باید تا حد امکان ثبت شود، همچنین بهتر است در صورت امکان از صفحه یا محتوای منتشرشده مستندات تهیه شود تا مرجع رسیدگی بتواند موضوع را سریع‌تر بررسی کند.

فاضلی درباره روند قضایی توضیح داد: برای شکایت رسمی، به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید، اگر احتمال انتشار فوری وجود دارد، در گزارش، فوریت حذف محتوا و شناسایی تهدیدکننده را مطرح کنید.

به گفته این وکیل، پس از ثبت شکایت، پرونده برای انجام تحقیقات مقدماتی به مرجع قضایی مربوط ارجاع می‌شود و در موضوعات فنی، پلیس فتا نیز می‌تواند در روند تحقیقات نقش داشته باشد.

فاضلی مراحل این روند را چنین تشریح کرد: با مدارک هویتی و ادله به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و شکایت کیفری ثبت کنید، پرونده معمولاً برای تحقیقات مقدماتی به دادسرا و در امور فنی به پلیس فتا ارجاع می‌شود.

در شرح شکایت نیز باید اتفاقات به ترتیب زمانی بیان شود، یعنی مشخص شود دسترسی غیرمجاز در چه زمانی اتفاق افتاده، تهدید چگونه انجام شده، چه چیزی از فرد درخواست شده، آیا درخواست وجه وجود داشته، حساب‌ها یا شماره‌های مورد استفاده چه بوده و آیا محتوای خصوصی منتشر شده است یا خیر.

پس از آغاز تحقیقات، ممکن است موضوعاتی مانند سوابق حساب کاربری، شماره تلفن، تراکنش‌های مالی، ادله دیجیتال و اطلاعات فنی مربوط به فعالیت مجرمانه مورد بررسی قرار گیرد، در صورت شناسایی متهم و وجود دلایل کافی، مراحل رسیدگی قضایی ادامه پیدا می‌کند.

این وکیل درباره ادامه مسیر نیز گفت: پس از تحقیقات، ممکن است متهم احضار یا شناسایی شود و ادله دیجیتال، سوابق حساب، شماره تلفن و تراکنش‌ها بررسی شود. در صورت وجود دلایل کافی، پرونده با تصمیم دادسرا به دادگاه ارسال می‌شود، البته نمی‌توان برای پایان رسیدگی چنین پرونده‌هایی یک زمان ثابت تعیین کرد، سرعت شناسایی فرد تهدیدکننده، میزان ادله، همکاری سرویس‌دهندگان، حوزه قضایی و اعتراض‌های احتمالی می‌تواند بر مدت رسیدگی تأثیر بگذارد.

در کنار این موارد، فرد قربانی باید در نظر داشته باشد که تا پیش از صدور حکم قطعی، فرد مورد شکایت مجرم شناخته نمی‌شود و عنوان کیفری نهایی و مجازات احتمالی نیز براساس محتوای پیام‌ها، نحوه دسترسی، میزان انتشار و سایر ادله پرونده تعیین خواهد شد.

از نظر قانونی نیز برای رفتار‌های مختلف، عناوین متفاوتی ممکن است مطرح شود مثل دسترسی غیرمجاز به سامانه‌ها یا داده‌های حفاظت‌شده، تهدید به افشای اسرار یا ورود ضرر شرفی، مالی یا جانی و همچنین انتشار بدون رضایت تصاویر و فیلم‌های خصوصی، هرکدام می‌توانند حسب شرایط پرونده، مبنای رسیدگی قرار گیرند.

بر اساس مقررات مورد اشاره، برای دسترسی غیرمجاز، ماده یک قانون جرایم رایانه‌ای قابل استناد است و برای تهدید به افشای اسرار یا ورود ضرر نیز ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی مطرح می‌شود، در موارد انتشار تصویر یا فیلم خصوصی بدون رضایت نیز مقررات مربوط به انتشار محتوای خصوصی در قانون جرایم رایانه‌ای قابل بررسی است.

نکته مهم این است که تحقق هر عنوان مجرمانه نیازمند بررسی شرایط قانونی و ادله پرونده است و نمی‌توان صرفاً براساس یک پیام یا ادعا، مجازات قطعی برای فردی تعیین کرد.

شکایت در صورت نبود اعضای خانواده

یکی از نگرانی‌های مهم قربانیان، به‌خصوص نوجوانان و جوانان، این است که آیا می‌توانند در صورت در دسترس نبودن اعضای خانواده از فرد تهدیدکننده شکایت کنند یا خیر به خصوص اگر سن کم تر از ۱۸ سال باشد. فاضلی در پاسخ به این دغدغه گفت: می‌توانید در صورت دوری و در دسترس نبودن اعضای خانواده موضوع را از طریق پلیس فتا و دفتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری کنید.

بنابراین، فردی که از خانواده دور است و سنش زیر ۱۸ سال است و میترسد، نباید به دلیل این نگرانی از مراجعه به مراجع قانونی صرف‌نظر کند، می‌توان هنگام مراجعه به پلیس فتا یا ثبت شکایت، صراحتاً نگرانی درباره افشای تصاویر و  نداشتن اطلاع خانواده را مطرح کرد و درباره حمایت و حفظ محرمانگی موضوع درخواست راهنمایی کرد.

فاضلی توصیه می‌کند: ابتدا از طریق سایت یا مراجعه حضوری پلیس فتا گزارش دهید و صریحاً بگویید که نگران افشای تصاویر هستید و درخواست حفظ محرمانگی و حمایت دارید، قربانی باید اطلاعات واقعی خود را ارائه کند و در صورت نگرانی درباره دسترسی دیگران به تلفن یا ایمیل، تا حد امکان از ابزار ارتباطی امن استفاده کند.

البته در افراد زیر ۱۸ سال، گاهی ممکن است حضور یا اطلاع سرپرست قانونی در برخی مراحل ضروری شود، از همین رو، در شرایطی که تهدید جدی وجود دارد، پنهان نگه داشتن موضوع می‌تواند خطر بیشتری ایجاد کند.

موضوع زمانی جدی‌تر می‌شود که تهدیدکننده علاوه بر انتشار تصاویر، قربانی را به آسیب جسمی تهدید کند یا اعلام کند که در حال مراجعه به محل سکونت یا کار اوست. در این شرایط، مسئله صرفاً یک پرونده فضای مجازی نیست و باید برای تأمین امنیت فوری اقدام شود، فاضلی در این خصوص هشدار داد: اگر تهدید به آسیب جسمی یا مراجعه فوری وجود دارد، علاوه بر پلیس فتا با ۱۱۰ تماس بگیرید.

در نهایت، مهم‌ترین توصیه حقوقی در چنین پرونده‌هایی این است که قربانی پیش از هر اقدامی، ادله را حفظ کند، از ادامه ارسال اطلاعات و تصاویر خصوصی خودداری کند، وجهی برای پایان دادن به تهدید نپردازد و موضوع را از مسیر رسمی پیگیری کند.

تهدیدکننده ممکن است تلاش کند با ایجاد ترس، قربانی را از مراجعه به پلیس یا دستگاه قضایی منصرف کند؛ اما سکوت یا پرداخت پول الزاماً به معنای پایان تهدید نیست، در مقابل، ثبت سریع موضوع می‌تواند زمینه حفظ ادله و انجام تحقیقات فنی را فراهم کند.

فاضلی با جمع‌بندی مراحل اقدام قضایی گفت: «امروز ابتدا ادله را در چند محل امن ذخیره کنید، حساب‌های خود را ایمن کنید، سپس گزارش پلیس فتا و شکایت رسمی را ثبت کنید، در صورت انتشار، نشانی دقیق صفحات و زمان مشاهده را نیز ضمیمه گزارش کنید.

به این ترتیب، مسیر برخورد با تهدید انتشار تصاویر خصوصی را می‌توان در چند مرحله خلاصه کرد: حفظ ادله، ایمن‌سازی حساب‌ها، گزارش فوری به پلیس فتا، ثبت شکایت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی و پیگیری پرونده در مراجع قضایی، اگر محتوای خصوصی منتشر شده باشد، ثبت دقیق لینک و محل انتشار نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

در چنین شرایطی، قربانی نباید تصور کند که به دلیل خصوصی بودن تصاویر یا ترس از واکنش خانواده، راه قانونی برای دفاع از خود ندارد، قانون برای برخی از این رفتار‌ها عناوین کیفری پیش‌بینی کرده است و تشخیص عنوان دقیق جرم و مجازات نیز پس از بررسی محتوا، نحوه وقوع، ادله و شرایط پرونده توسط مراجع قضایی انجام می‌شود.