به بهداشتکاران دهان و دندان در مواجهه با سیل سالمندی جمعیت نیازمندیم

به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری دانشجو، بررسی روند تصمیم‌گیری سیاست‌گذاران و جهت‌گیری‌های اتخاذشده در نظام سلامت ایران طی سال‌های گذشته نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از توجه و منابع نظام سلامت، بیش از آنکه متوجه پیشگیری و غربالگری زودهنگام بیماری‌ها باشد، بیشتر صرف توسعه و گسترش خدمات درمانی شده است. این در حالی است که در بسیاری از حوزه‌ها، از جمله سلامت دهان و دندان، می‌توان با سرمایه‌گذاری به‌موقع در پیشگیری، غربالگری و ارائه خدمات پایه، از شکل‌گیری بخش قابل‌توجهی از بار بیماری و هزینه‌های درمان در سال‌های بعد جلوگیری کرد. نتیجه این رویکرد را می‌توان در وضعیت امروز سلامت دهان جامعه دید؛ آخرین پیمایش‌های شاخص بهداشت دهان و دندان نشان می‌دهد که این شاخص‌ها بدتر شده‌اند این نشان میدهد مداخله‌های ما متناسب با نیاز کشور نبوده است و در مواردی منتهی به دسترسی ناکافی خدمات پایه شده است؛ و در شرایطی که ساختار جمعیتی کشور نیز به‌سرعت در حال تغییر است، می‌تواند در سال‌های پیش‌رو فشار بیشتری بر نظام ارائه خدمات دندانپزشکی وارد کند.

وضعیت سلامت دهان در سنین پایین، نشان دهنده بخشی از نتایج این مسیر اشتباه است. بر اساس آمار موجود، تنها ۲۷.۴ درصد از کودکان در ۱۲سالگی فاقد پوسیدگی دندان هستند و این شاخص در فاصله‌ای کوتاه، یعنی تا ۱۵سالگی، به حدود ۰.۴ درصد کاهش پیدا می‌کند. فارغ از آنکه چه عواملی در این فاصله سنی به بروز پوسیدگی منجر می‌شوند، این ارقام این واقعیت مهم را نشان میدهد که پیشگیری و مراقبت مستمر از سلامت دهان هنوز نتوانسته جایگاه خود را در نظام ارائه خدمات سلامت پیدا کند.

این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تغییرات جمعیتی کشور را در کنار آن قرار دهیم. ایران در آستانه ورود به دوره‌ای قرار دارد که سهم سالمندان از جمعیت به شکل محسوسی افزایش خواهد یافت. با این تغییر علاوه بر افزایش تعداد افرادی که به خدمات سلامت نیاز دارند؛ نوع و حجم تقاضا برای خدمات نیز تغییر خواهد کرد. سالمندان، به‌ویژه در حوزه سلامت دهان و دندان، معمولاً به مراقبت‌های مستمرتر، خدمات پیشگیرانه و درمانی بیشتری نیاز دارند و بسیاری از خدمات آنان نیز به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای، از دست رفتن دندان‌ها و نیاز به درمان‌های پیچیده‌تر، زمان و منابع بیشتری از نظام سلامت طلب می‌کند. مسئله اینجاست که نظام دندانپزشکی کشور هنوز خود را برای این تغییر در مقیاس جمعیتی آماده نکرده است؛ در ساختار فعلی، هر سه سطح خدمات دندانپزشکی، از پیشگیری و خدمات پایه در سطح اول تا درمان‌های تخصصی در سطوح دوم و سوم، عمدتاً بر دوش دندانپزشکان است. تداوم این الگو با افزایش جمعیت سالمند، نه‌تنها ظرفیت نظام را محدود می‌کند، بلکه دسترسی به خدمات را به‌ویژه در مناطق محروم دشوارتر خواهد کرد.

راهکار مناسب برای خروج از این بحران و همچنین احیای سیاست گذاری‌های مبتنی بر پیشگیری، تربیت نیرو‌هایی حد واسط و تشکیل تیم دندان پزشکی به هدف جبران کمبود‌ها و محدودیت‌ها در مناطق محروم و توسعه خدمات پایه درمانی دندانپزشکی در شبکه بهداشت است. در واقع با تربیت بهداتشکار دهان و دندان که با زمان و هزینه آموزشی کمتر، بتوانند بخش مشخصی از خدمات پایه درمانی، پیشگیرانه، غربالگری و آموزش را بر عهده بگیرند میتوان قدمی مهم در راستای افزایش توان نظام سلامت در جهت رفع نیاز‌های مردم برداشت.

اکثر کشور‌هایی که موفق به بهبود شاخص DMFT در کشور خود شده‌اند به مانند انگلیس، نیوزلند و ... از نیروی حد واسط در حیطه دندان پزشکی بهره برده‌اند. در واقع این کشور‌ها با توسعه نیرو‌های حدواسط و تقسیم وظایف میان اعضای تیم دندانپزشکی، بخشی از خدمات پیشگیرانه را به این نیرو‌ها سپرده و ظرفیت دندانپزشکان برای ارائه خدمات تخصصی‌تر آزاد شده است. چنین الگویی در ایران نیز می‌تواند ضمن افزایش ظرفیت ارائه خدمات، از فشار کاری بر دندانپزشکان بکاهد، دسترسی به خدمات پایه درمانی و ترمیم و پیشگیرانه را به‌ویژه در مناطق محروم افزایش دهد و نظام دندانپزشکی را برای مواجهه با افزایش تقاضا در سال‌های پیش‌رو آماده‌تر کند.