الاء صلاح کیست؟

به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری دانشجو، شش سال پس از سقوط عمرالبشیر، سودان بیش از هر زمان دیگری در بحران فرو رفته است. جنگ داخلی، مداخله خارجی و فروپاشی ساختار سیاسی، تصویری تلخ از کشوری به‌جا گذاشته که قرار بود پس از «انقلاب ۲۰۱۹» آزاد شود. اما واقعیت امروز سودان، نه آزادی است و نه عدالت. در این میان، نام «آلاء صلاح» دوباره بر سر زبان‌ها افتاده است؛ همان دختری که غرب او را با لباس سفیدش بر بالای خودرو، نماد رهایی از «استبداد دینی» معرفی کرد.

تصویر معروف او در سال ۲۰۱۹، که در آن برای جمعیتی از معترضان شعر می‌خواند، در چشم رسانه‌های غربی تجسم «زن آزاد سودانی» شد. اما در عمل، این تصویر نه راهی به دموکراسی گشود و نه صلحی برای مردم آورد. انقلاب سودان، با همه شعارهایش، در کم‌تر از چند سال به میدان رقابت نظامیان و بازیگران خارجی بدل شد. امروز همان مردمی که فریاد آزادی سر می‌دادند، زیر آتش درگیری‌ها گرفتارند و سودان عملاً به کشوری چندپاره تبدیل شده است.

در این میان، آلاء صلاح دیگر در خیابان‌های خارطوم نیست. او از سودان رفت، در دانشگاه سالفورد منچستر تحصیل کرد، مدرک کارشناسی ارشد معماری گرفت و در سال ۲۰۲۳ جایزه «هیلاری کلینتون برای پیشرفت زنان، صلح و امنیت» را دریافت کرد؛ جایزه‌ای که نماد حمایت غرب از چهره‌هایی است که در کشورهای بحران‌زده به‌عنوان «رهبران زن» معرفی می‌شوند. غربی‌ها همچنان برای او عنوان «نماد زن آزادی‌خواه سودانی» را تکرار می‌کنند، در حالی که سودان در آتش فتنه‌ای می‌سوزد که از دل همان جنبش‌ها زاده شد.

منتقدان می‌گویند غرب در ساختن قهرمان‌های رسانه‌ای تبحر دارد؛ چهره‌هایی که با یک عکس یا ویدیو به نماد آزادی و حقوق بشر بدل می‌شوند، اما به محض آن‌که پروژه سیاسی پایان یابد، یا به کشورهای امن پناه می‌برند یا از صحنه حذف می‌شوند. آلاء صلاح یکی از همین الگوهاست؛ زنی که بدون سابقه سیاسی مشخص، به‌یک‌باره به «چهره انقلاب» بدل شد و پس از مدتی از صحنه ناپدید گشت.

سودان تنها نمونه نیست. از آنگ سان سوچی در میانمار گرفته تا فعالان زن در خاورمیانه، بسیاری از این چهره‌ها ابتدا با حمایت رسانه‌های غربی به نماد «رهایی» تبدیل شدند و سپس یا از مسیر مردم جدا افتادند یا خود در ساختار قدرت مستحیل شدند. غرب از این الگو سود می‌برد: ساختن اسطوره‌هایی که نقششان بیشتر در تصویر است تا در تغییر.

آلاء صلاح می‌خواست سودان را از استبداد دینی برهاند، اما نتیجه آن جنبش، گسترش بی‌ثباتی و بازگشت نظامیان به صحنه بود. اکنون او در لندن زندگی می‌کند و از دور، در محافل دانشگاهی از حقوق زنان و توسعه سخن می‌گوید. اما در وطنش، میلیون‌ها زن سودانی میان فقر، خشونت و آوارگی روزگار می‌گذرانند.

داستان آلاء صلاح یادآور یک واقعیت تلخ است: گاهی آزادی‌ای که از دل رسانه و تصویر می‌آید، به جای رهایی، سرآغاز زنجیرهای تازه است.