اصلاح واحدهای پول ملی با تاکید بر سیاست صفرزدایی

گروه اقتصادي «خبرگزاري دانشجو»؛ کشورهای صربستان، زیمبابوه، برزیل، کنگو، آلمان، آرژانتین و پرو به ترتیب با حذف 28، 22، 19، 14، 13، 13، 12 صفر کشورهایی هستند که بیشترین تعداد صفر را از واحد پول ملی خود حذف کرده اند که در این بین برزیل با هشت بار اجرای این سیاست و صربستان با شش بار صفرزادیی در رتبه های اول و دوم قرار دارند.
 

آلمان اولین کشوری است که اقدام به حذف صفر از پول ملی خود کرد؛ این کشور پس از جنگ جهانی اول در شرایط ابر تورمی قرار گرفت؛ به گونه ای که قیمت ها ظرف چند دقیقه افزایش می یافت، لذا دولت آلمان در سال 1923به عنوان اولین کشور 12 صفر از واحد پول ملی خود را حذف کرد.
 

آخرین کشوری که این سیاست را در دستور کار خود قرار داده کشور زیمبابوه است که در فوریه سال 2009 میلادی 12 صفر از واحد پول ملی خود را کاهش داد و به جای اسکناس یک تریلیون دلاری، اسکناس 100 دلاری با همان ارزش را چاپ کرد.
 

با بررسی تاریخی صفرزدایی می توان دریافت این سیاست بیشتر در میان کشورهای در حال توسعه طرفدار دارد؛ به گونه ای که از 84 مورد اقدام به صفرزدایی در جهان 63 مرتبه (211 صفر) در کشورهای در حال توسعه یا نوظهور رخ داده است؛ سهم کشورهای توسعه یافته 12 مرتبه (36 صفر) و کشورهای تازه استقلال یافته نیز با 9 مرتبه (25 صفر) اجرای این سیاست، کمترین سهم را به خود اختصاص داده اند.

بر همین اساس و تعداد صفرهای حذف شده می توان گفت که متوسط تعداد صفرهای حذف شده در هر بار اجرای سیاست صفرزدایی در کشورهای در حال توسعه 3.3، در کشورهای توسعه یافته 3 و در کشورهای تازه استقلال یافته 2.8 است.

انواع سیاست های صفرزدایی

سیاست صفرزدایی را بر اساس حذف تعداد صفر در هر بار اجرای این سیاست به جسورانه، احتیاط آمیز و عادی تقسیم می کنند.

 

در سیاست جسورانه بیش از چهار صفر در هر بار اجرای این سیاست از واحد پول ملی حذف می شود كه کشورهای زیمبابوه، آلمان، آنگولا، گرجستان، ترکیه، مجارستان، اکراین، صربستان، کنگو، پرو، بولیوی، رومانی، چین، لهستان و تایوان اعمال کننده چنین سیاستی بوده اند.

سیاست احتیاط آمیز به سیاستی گفته می شود که در آن کمتر از چهار صفر طی دفعات متعدد از پول ملی حذف شود؛ کشورهای آرژانتین، برزیل، ویتنام و روسیه این سیاست را به اجرا درآورده اند.

در سیاست عادی صفرزدایی كه كمتر از سه بار در کشورها به اجرا درآمده، کمتر از چهار صفر از پول ملی حذف مي شود؛ کشورهای شیلی، اروگوئه، افغانستان، یونان، کرواسی، مکزیک و تونس از جمله کشورهای اجراکننده این سیاست به حساب می آیند.

کارکرد پول در اقتصاد

اقتصاددانان در مکاتب گوناگون اقتصادی برای پول کارکردهای متفاوتی را در نظر می گیرند، اما آنچه که امروزه تا حدودی به اجماع عمومی رسیده، سه کارکرد معیار سنجش ارزش، واسطه مبادله و ذخیره ارزش است.

اما می توان گفت در عمل، تاثیر پول در اقتصاد فراتر از حوزه این سه کارکرد است؛ به نحوی که عملکرد پول در اقتصاد می تواند بی ثباتی مالی اقتصادی را تشدید یا کنترل کند و یا اینکه پول می تواند به عنوان مکمل اقدامات حقیقی اصلاحی و ساختاری و توسعه ای در اقتصاد مطرح باشد.
 

از سوی دیگر پول می تواند به عنوان عامل پیچیده کننده و تشدید کننده ناکارایی های اقتصادی، عدم تعادل ها و بازتولید مشکلات در اقتصاد باشد؛ پس می توان گفت پول غیر از آن سه کارکردی که به صورت سنتی به آن نسبت می دهند، کارکردهای دیگری نیز دارد که در اقتصاد بسیار تاثیرگذار و پراهمیت است.

اصلاحات پولی در شرایط جهش قیمت‌ها یا تورم مستمر

افزایش قیمت ها می تواند به دو صورت جهش قیمتی و یا تورم مستمر صورت گیرد؛ در مورد اول قیمت ها با ثبات هستند، اما در یک مقطع از زمان با نوسان مواجه شده و قیمت ها افزایش می یابند و سپس دوباره ثبات به قیمت ها باز می گردد.

 

اما در حالت تورم مستمر افزایش قیمت ها در طول زمان به صورت مداوم ادامه دارد، لذا اصلاحات پولی به خاطر تورم مستمر و بی ثباتی مداوم پول ضرورت پیدا می کند.

کشورهایی که اصلاحات پولی را در شرایط جهش قیمت ها اجرا کرده اند، با مشکلات کمتری روبرو بودند و این سیاست براي آنها موثرتر بوده است؛ پرش قیمت ها پس از جنگ جهانی دوم گریبان بسیاری از کشور ها را گرفت و این کشورها را مجبور به اتخاذ سیاست های کنترل قیمت ها و اصلاح نظام پولی کرد.

اما در کشورهایی که تورم مستمر وجود دارد و نقدینگی ناپایدار است و به صورت فعال و منفعل سیلان دارد، اصلاحات پولی در عین حال که نیاز است، اما بسیار مشکل مي باشد و اجرای این سیاست و نتیجه بخش بودن آن با اما و اگرهای فراوانی روبرو است.

واحد شمارش پول
 

واحد شمارش پول به دلیل برخی مسائل و هزینه ها در اقتصاد اهمیت پیدا می کند، از جمله این مسائل و هزینه ها می توان به هزینه مسکوکات و چاپ اسکناس، هزینه های حسابداری و تناسب ارزش پول ملی با ارزش سایر کشورها اشاره کرد.

لذا با توجه به جایگاه پول در اقتصاد یک کشور دولت ها سعی می کنند با اتخاذ سیاست هایی ضمن حفظ ارزش پول، از بهترین کارکردهای پول ملی برای ثبات اقتصاد و رونق بخش های مختلف نیز بهره مند شوند؛ از این رو دولت ها هم برای کاهش برخی از هزینه ها و هم برای حفظ وجه پول ملی و هم برای ایجاد ثبات روانی در بین اقشار جامعه اقدام به اجرای سیاست حذف صفر می كنند.
 

بررسی تجارب متعدد حذف صفر پول ملی در کشورهای مختلف نشان می دهد که اصلاح پول عموما با هدف مبارزه با ابرتورم ها و ایجاد ثبات دائمی از طریق واحد پول ملی صورت گرفته است؛ در کنار این هدف اصلی می توان به برخی اهداف فرعی مانند کسب اعتبار داخلی و بین المللی، چرخه های انتخاباتی، ابعاد ایدئولوژیک و هویت ملی اشاره کرد.

حال این سوال مطح می شود که اتخاذ تصمیم حذف چهار صفر از واحد پول ملی ایران با چه هدفی و با چه برنامه ای صورت گرفته است؟