کرسی‌های آزاداندیشی؛ تضارب آرا و فرصت حقیقت‌جویی

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»، منصور حیدری؛ اجرای کرسی های آزاد اندیشی نهادینه سازی آزادی بیان و تضارب آرا با رعایت اخلاق و منطق گفت‌وگو، ایجاد فرصت قانونی و عادلانه برای عرضه آزادانه آراست.

دیدگاه ها و سوالات پیرامون موضوعات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و آگاهی از نظریات دیگران، تقویت روحیه حقیقت جویی، آزادگی و قانون گرایی، ساماندهی مباحث و گفت و گو با سابقه علمی و بالاخره ایجاد فضای مناسب برای طرح و بیان اندیشه های نو، تفکر خلاق و فرهنگ نو آوری اعلام داشته است.

برای تحقق آزادی بیان در جامعه موانعی موجود است، از جمله این موانع فقدان هنجارهای لازم در همه سطوح و لایه های اجتماعی و...، ناپایداري هنجارهای لازم در جامعه و ضعف ساختارها و نهادهای ضامن آزادی بیان است. 

حال ببینیم الزامات آزادی بیان کدام است؟ 1- بدون نیاز به مقدمه باید گفت كه «حق خطا کردن» و «گفتار نادرست» از لوازم حق آزادی بیان است؛ اگر منظور از آزادی بیان، بیان کلام درست باشد این به معنای نفی آزادی بیان خواهد بود؛ چرا كه هدف از ایجاد کرسی های آزاد اندیشی، تضارب آرا و ایجاد فرصت گفت و گو و حقیقت جویی است.

آزادی بیان یعنی اینکه هر کس آنچه را درست می داند، بگوید هر چند در واقع بنظر دیگران نظر او اشتباه باشد، این اشتباه احتمالی را با نقد می توان برطرف کرد؛ چرا كه که گفته شده است «اضربوابعض الرای ببعض یتولد منه الصواب».

چطور می شود به آزادی عقیده معتقد بود، اما از بیان آزاد همان عقیده جلوگیری کرد؟ حتی در قانون نیز نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی جرم شناخته شده است، به این معنا که اگر کسی در بیان آرا و نظرات خود سخنی ناراست گفت که سهوا و غیر عمدی بر خلاف واقع باشد، نباید به خاطر وقوع کذب سهوی او را مجازات کرد و یا به خاطر وقوع کذب یا احتمال وقوع، جلوی آزادی بیان را گرفت؛ چرا كه صرف نشر اکاذیب جرم نیست، مگر آنکه مسبوق به قصد باشد و قصد تشویش اذهان عمومی با ملاک های معتبر نزد مراجع قانونی احراز شود.

بصیرت و آگاهی تشخیص بین خوب و بد نیست؛ چرا كه این کار از همگان بر می آید، بلکه بصیرت انتخاب بین خوب و خوبتر است و این جز در سایه آزادی بیان، کامل نخواهد بود.

در آیین نامه کرسی های آزاد اندیشی در دانشگاه ها در ذیل عنوان «الزامات ارائه دیدگاه در کرسی» سه موضوع بیان شده است: ۱- ارائه مطالب در چارچوب منافع ملی و مصالح عمومی 2- تاکید بر طرح موضوعات با ملاحظه وحدت و همدلی قومیت ها و مذاهب 3- رعایت مبانی، آداب و اصول اخلاقی اسلامی با تاکید بر حفظ صداقت و ارائه اطلاعات مستند.

با عنایت به موارد سه گانه فوق لازم است تا همگان خصوصا دانشگاهیان تعریف جامع و کامل و البته علمی از منافع ملی و مصالح عمومی داشته باشند و ملاحظات علمی و عملی نسبت به راهکارهای حفظ وحدت و همدلی بین قومیت ها و مذاهب کشور خود را بشناسند تا بتوانند از عوامل صدمه و آسیب به آن جلوگیری کنند.

همچنین با بهره گیری از اخلاق اسلامی در گفت و گو، آراء و نظرات خود را با صداقت بیان کنند؛ به عبارت دیگر شاید آرا و نظرات آنها درست نباشد و یا حتی احتمال کذب سهوی و غیر عمدی داشته باشند، اما در بیان آرا خود صادق باشند.

از طرف دیگر باید مبنا و معیار «اطلاعات مستند» به طور شفاف بیان شود؛ به عبارت دیگر منظور از اطلاعات مستند چیست؟ آیا استناد به کتاب ها، روزنامه ها، نشریات و سایت های خبری و اطلاع رسانی و مطالب و محتوای آنها مطلوب و مستند است؟ یا برای استناد به اطلاعات بسیار زیاد و در دسترس سایت ها و … معیار دیگری مورد نیاز و لازم و ضروری است؟

توضیح و تبیین هر کدام از سه محور مورد اشاره در بحث «الزامات ارائه دیدگاه در کرسی» فرصت مناسب و کافی و البته جداگانه دیگری را می طلبد. نکته آخر اینکه در صورتی که در بیان آراء و نظرات دانشگاهیان در کرسی های آزاداندیشی سهوا و یا عمدا خطا و اشتباهی بروز کند؛ در آیین نامه کرسی ها هیچ گونه اشاره ای به نحوه برخورد انضباطی یا قانونی با آن نشده است، بنابراين بنظر می رسد این موضوع در صورت وقوع تابع عمومات و قوانین عمومی جزایی کشور است و با وجود شاکیان حرفه ای در عرصه اندیشه و فکر که قبلا شاهد محاکمات متعدد مشابهی بوده ایم، هر چند به برائت صاحبان اندیشه و فکر منجر شده است، اما همین سابقه شکایت های بی اساس خود موجب تشویش ها و نگرانی های اصحاب اندیشه و فکر خواهد شد.

بنابراین لازم است برای نهادینه شدن حقیقی آزادی بیان از رهبر انقلاب اسلامی بخواهیم تا برای دانشگاهیان هم همانند حوزویان دادگاه ویژه ای تاسیس شود تا به تخلفات احتمالی در این کرسی ها به طور ویژه و با حضور قضاتی از دانشگاهیان و طبق آیین نامه ای خاص رسیدگی شود.

این پیش بینی می تواند موجب ایجاد اعتماد عمومی در بین علاقه مندان به رونق گرفتن کرسی های آزاد اندیشی شده و آزادی بیان را پایدار سازد، در غیر این صورت عدم استقبال عمومی در دانشگاه ها از موضوع مهم کرسی های آزاد اندیشی، نقد و مناظره امری غیر منتظره نخواهد بود.