انتقاد رئیس دانشگاه شریف از قطع ارتباط وزارتخانه‌های نفت و صنایع با اين دانشگاه

چندي پيش دكتر رضا روستا آزاد، رئيس دانشگاه صنعتي شريف مهمان «خبرگزاري دانشجو» بود. در گفت و گويي تفضيلي با وي  مهمترين فعاليت هاي دانشگاه در خصوص جذب نخبگان، قردادهاي صنعتي و ويژگي دوره دكتري 2+2  و راهكارهاي شناسايي نخبگان تشريح شد. متن كامل اين گفت وگو را بخوانيد:

«خبرگزاری دانشجو»: به نظر شما راهکارهای جذب نخبگان و استعدادهای برتر در دانشگاه های کشور چیست و دانشگاه شریف چه برنامه هایی در این زمینه دارد؟

با توجه به اینکه بالاترین لذت برای نخبگان، عملیاتی کردن فکر، اندیشه و ایده خود است، لذا فراهم کردن شرایط و امکانات لازم برای تحقق این امر یکی از مهمترین راه های جذب نخبگان است؛ همچنین ایجاد شرکت های دانش بنیان برای فعالیت دانشجویان در مجموعه های مبتنی بر علم، راه اندازی پارک های علم و فناوری در کنار دانشگاه ها و فرهنگسازی این جریان در جامعه که «تخصیص اعتبار برای حوزه های پژوهشی سرمایه گذاری است نه هزینه»، از دیگر راهکارهای جذب نخبگان است.

در دانشگاه شریف نیز علاوه بر این اقدامات، برنامه های دیگری همچون برنامه دکتری پیوسته و دکتری 2+2 و همچنین ترویج ازدواج های دانشجویی برای جذب نخبگان و استعدادهای برتر مورد توجه قرار گرفته است.

«خبرگزاری دانشجو»: جزئیات برنامه های دکتری پیوسته و 2+2 چیست؟

در ایران دانشجو برای ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر مرتب باید از آزمون های مختلف عبور کند که این امتحانات بسیار خسته کننده بوده و زمان های مفید دانشجو را می گیرد که این زمان می تواند صرف تحقیقات و پژوهش شود؛ بر این اساس برنامه دکتری پیوسته در این دانشگاه ارائه شده که براساس آن دانشجو می تواند بدون آزمون وارد مقاطع بالاتر شود.

البته برنامه پذیرش بدون کنکور استعدادهای درخشان نیز برای همین اساس ارائه شده است، اما با این طرح تنها 10 تا 20 درصد دانشجویان بدون کنکور وارد دانشگاه می شوند و بقیه باید دوباره در آزمون ها شرکت کنند كه بر این اساس برنامه دکتری پیوسته می تواند بسیار مفید باشد.

همچنین با توجه به اينكه برگزاري دوره هاي تحصيلات تكميلي به طور مشترك با كشورهاي ديگر فوايد زيادي به همراه دارد، در اين راستا دانشگاه شريف برنامه دكتري 2+2 را در دستور كار دارد که بر اساس این طرح، دانشجو سال اول دوره دكتري را در اين دانشگاه گذرانده و دو سال ديگر را در دانشگاهي معتبر در يكي از كشورهاي خارجي طي مي كند؛ البته در اين مدت يك استاد راهنما در ايران و يك استاد راهنما در آن كشور مشاوره هاي لازم را به فرد ارائه مي كنند.

طرح دكتري 2+2 طرح در حقيقت يك فرصت مطالعاتي دو ساله براي دانشجو است که در رشد و پيشرفت وی بسيار موثر خواهد بود.

گفتنی است، طبق برنامه ريزي صورت گرفته ايجاد ارتباط با دانشگاه هاي معتبر نيوزلند، استراليا، ژاپن، كانادا، مالزي و سنگاپور براي اجراي اين طرح در دستور كار قرار دارد و اجرای این برنامه از مهر ماه سال جاري بين اين دانشگاه و يكي از دانشگاه‌هاي معتبر مالزي آغاز خواهد شد.

«خبرگزاري دانشجو»: با توجه به اهميت تبديل علم به ثروت، ارزيابي شما از اين روند در جامعه امروز چيست؟

پژوهش انواع مختلفي چون بنيادي، كاربردي و توسعه اي دارد و نكته مهم قبل از انجام هر پژوهشي اين است كه ديد كاربردي داشته باشد؛ علاوه بر اين، اجراي طرح هاي تحقيقاتي نيز خود نوعي پژوهش است و امروز در جامعه ما تحقيقات بنيادي تا حدودي انجام شده، اما پژوهش هاي توسعه اي و پژوهش براي اجراي طرح هاي مختلف هنوز به درستي جا نيفتاده كه بايد در اين خصوص فرهنگ سازي شود.

«خبرگزاري دانشجو»: به نظر شما راهكارهاي تبديل علم به ثروت و كاربردي كردن پژوهش ها چيست؟

تشويق پژوهشگران براي انجام كارهاي پژوهشي به صورت گروهي يكي از مهمترين اقدامات در اين زمينه است؛ چرا كه هيچ پروژه و كار تحقيقاتي بزرگي به تنهايي قابل انجام نيست و تبديل علم به ثروت توسط يك نفر محقق نمي شود.

همچنين در چارت تشكيلاتي دانشگاه ها و مراكز رشد بايد حوزه هاي مختلف بازرگاني، تامين مالي، پرسنلي و گروه هاي ديگر مشاركت و همكاري لازم را در حوزه های پژوهشی داشته باشند.

«خبرگزاري دانشجو»: در اين خصوص چه اقداماتي در دانشگاه صنعتي شريف صورت گرفته است؟

از امسال آيين نامه جديد مديريتي به دانشگاه ابلاغ شده است كه بر اساس آن معاونت پژوهشي و معاونت تحصيلات تكميلي در تمامي دانشكده ها ادغام شده و تمامي دانشكده ها به جاي چهار معاونت سه معاونت خواهند داشت كه اين امر در دانشگاه شريف نيز اجرا خواهد شد.

«خبرگزاري دانشجو»: ادغام اين معاونت ها چه فوايدي در حوزه هاي پژوهشي و تبديل علم به ثروت خواهد داشت؟

يكي از مهمترين مسائل براي كاربردي كردن پژوهش ها، ارائه پايان نامه ها در راستاي نيازهاي پژوهشي جامعه است كه در اين امر تا كنون موفق نبوده ايم؛ البته ادغام معاونت پژوهشي با تحصيلات تكميلي گامي موثر در اين زمينه خواهد بود؛ چرا كه سالانه حدود 1200 پايان نامه در اين دانشگاه ارائه مي شود كه هر يك از اين پايان نامه ها بايد يكي از نيازهاي كشور را رفع كند و اين ادغام فرصت مناسبي را فراهم مي كند كه پايان نامه ها غيرپژوهشي نباشند.

استفاده از نخبگان بهترین راه مدیریت نخبگان است

«خبرگزاري دانشجو»: امروز شاهد ارائه مقالات بسيار توسط استادان و دانشجويان و برگزاري نمايشگاه ها و همايش هاي مختلف هستيم كه بعضا دستاوردهاي تكراري در اين نمايشگاه ها ارائه مي شود، آيا ارائه صرف مقاله و برگزاري نمايشگاه هاي مختلف، جامعه علمي كشور را از فضاي كاربردي خارج نمي كند؟

برگزاري نمايشگاه ها و ارائه مقالات در صورتي كه به عنوان هدف نهايي تلقي شود، قطعا در مسير رشد و توسعه كشور مشكل آفرين خواهد بود، اما اگر گامي براي برداشتن گام هاي ديگر باشد، كاملا مطلوب خواهد بود.

بالاتر بودن آمار ارائه مقالات نسبت به استاندارد جهاني گامي موثر در راستاي پيشرفت كشور نخواهد بود و مهم اين است كه اين روند به درستي جهت دهي شود.

در دانشگاه شريف طبق سياستگذاري صورت گرفته، هر استاد مي تواند در سال دو مقاله ارائه كند و پس از آن بايد اهتمام ويژه نسبت به كاربردي كردن آنها و ارائه طرح هاي تحقيقاتي و فناوري داشته باشد كه اين امر نيز مديريت خاص خود را مي طلبد.

يكي از ساده ترين راه هاي تحقق اين امر شناسايي، حمايت و الگوسازي از افرادي است كه توانايي تبديل علم به ثروت را دارند؛ چرا كه استفاده از نخبگان بهترين راه مديريت نخبگان است.

«خبرگزاري دانشجو»: چگونه می توان اين نخبگان را شناسايي و از آنها الگوسازي كرد؟

بهترين راه براي شناسايي نخبگان، توجه به اين امر از دوره دبستان و مدارس است؛ به اين ترتيب مشاوران تحصيلي در مدارس بايد ضمن رصد فعاليت ها و توانايي هاي تمامي دانش آموزان، استعدادهاي برتر در تمامي زمينه ها را شناسايي كرده و پس از تشكيل پرونده تحصيلي براي آنها، حمايت هاي لازم را در سال هاي مختلف از اين افراد صورت دهند.

در حال حاضر در ايران اين امر در حوزه ادب محقق شده كه حضور اديبان برجسته حاكي از اين امر است، اما در حوزه هاي ديگر اين گونه عمل نشده است.

«خبرگزاري دانشجو»: با توجه به اينكه ارتباط دانشگاه با صنعت از مهمترين مسائل براي كاربردي كردن پژوهش ها و جهت دهي تحقيقات به سمت نيازهاي كشور است، ارزيابي شما از اين روند در كشور چيست؟

گسترش ارتباط با صنعت نيازمند اعتقادي راسخ به پژوهش در بين دانشگاهيان و صنعتگران است كه اين امر پس از انقلاب تا حدودي در كشور ايجاد شد، اما هنوز در حد قابل توجه و مطلوب محقق نشده است.

در ايران وزارتخانه هايي چون نفت و دفاع علاوه بر اينكه درآمدهاي بالا دارند، با نيازهاي اساسي كشور نيز درگير هستند، لذا نقش موثري در ارتباط با صنعت و دانشگاه در حوزه هاي مختلف دارند.

پس از انقلاب در حوزه ستادي وزارت نفت تا حدودي اقدامات و فعاليت هاي پژوهشي تعريف و اجرا شد، اما اين جريان در حوزه صفي و شركت هاي وابسته به اين وزارتخانه به درستي محقق نشده و ارتباط لازم در اين زمينه بين صف و ستاد به وجود نيامده است.

در وزارت دفاع كه حفظ عزت و امنيت ملي را به عهده دارد، هم در حوزه ستادي و هم در حوزه صفي ارتباط بسيار خوبي با دانشگاه ها صورت گرفت كه موفقيت هاي چشمگير اين وزارتخانه در حوزه هاي پژوهشي گوياي اين مطلب است.

در سال هاي اخير به منظور جهت دهي پژوهش ها به سمت نيازهاي كشور، نظام پژوهشي وزارت نفت مورد بازبيني و بازنگري قرار گرفت كه اين جريان باعث متوقف شدن كارهاي پژوهي و قطع ارتباط اين صنعت با دانشگاه شد؛ البته اين امر لطمه زيادي به اين فعاليت هاي پژوهشي دانشگاه وارد كرد.

«خبرگزاري دانشجو»: اين بازبيني از چه زماني آغاز شده و آيا پس از آن دوباره ارتباط لازم شكل گرفته است؟

از دو سال گذشته تا كنون به دلايلي تحت عنوان «بازخواني ارتباط علم و عمل» ارتباط وزارت نفت با دانشگاه قطع شده كه هنوز هم اين ارتباط برقرار نشده و اين امر حوزه پژوهشي را دچار اخلال كرده است.

البته در كنار وزارتخانه های نفت و دفاع، حوزه مخابرات نيز نقش جدي در حوزه پژوهشي دارد؛ چرا كه در اين حوزه تقاضا و بازار خوبي در جامعه موجود است و این حوزه نیز تا حدودی مورد توجه قرار گرفته است.

وزارت جهاد كشاورزي نيز حوزه هاي پژوهشي زيادي دارد، اما هيچ ارتباطي بين اين وزارتخانه و دانشگاه ها وجود ندارد.

همچنين در نتيجه ادغام نظام آموزشي با وزارت بهداشت، ارتباط بسيار خوبي در اين خصوص شكل گرفته است.

«خبرگزاري دانشجو»: در حال حاضر ميزان قراردادهاي ارتباط با صنعت اين دانشگاه چقدر است؟

در حال حاضر بهترين تعامل در حوزه هاي پژوهشي با وزارت دفاع بوده و قراردادهاي بسياري از اين جريان به امضا رسيده، اما اين ارتباط با وزارت نفت با ركود مواجه است؛ همچنين در خصوص تعاملات اين دانشگاه با وزارت صنايع، علاوه بر اينكه با ركود مواجه بوده، بلكه طرفين بسياري از تعهدات خود را نيز پرداخت نكرده اند.

نكته قابل توجه اين است، تحقيقات امري ارگانيك است نه مكانيكي و در سيستم ارگانيك مسائل بسياري براي تحقق امور نقش دارند؛ براي افزايش مشاركت دانشجويان در حوزه هاي پژوهشي بايد استادان از طريق ارتباط با صنايع پروژه هاي مختلف را به دانشجو سپرده و از اين طريق به آنها حقوق دهند تا اين افراد دغدغه اي براي امرار معاش نداشته و بر فعاليت هاي پژوهشي تمركز كنند.

در حال حاضر عمده اعتبارات پژوهشي دانشگاه ها از طريق ارتباط با صنعت محقق مي شوند؛ چرا كه سهم پژوهش هر دانشجو در دوره كارشناسي ارشد از بودجه هاي تحقيقاتي تنها 100 هزار تومان و براي دانشجوي دوره دكتري دو ميليون تومان است و عمده اعتبارات پژوهشي از طريق ارتباط با صنعت محقق مي شوند كه ركود در اين ارتباط بر فعاليت هاي پژوهشي ضربه مي زند.