تنگه هرمز، شاهراه انرژی جهانی و اهرم قدرت ایران/ درآمد ایران از تنگه هرمز چقدر می‌شود؟

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو؛ نیرو‌های مسلح ایران با نمایش قدرت خود در برابر تهدیدات صهیونیستی و آمریکایی، شب گذشته موفق شدند طرف‌های متجاوز را به پذیرش طرح ۱۰ بندی جمهوری اسلامی وادار کنند. تنگه هرمز همچنان به‌عنوان اهرمی نامتقارن، جایگاه راهبردی ایران را در منطقه تثبیت می‌کند.

تنگه هرمز، گذرگاهی باریک میان خلیج فارس و خلیج عمان، یکی از حیاتی‌ترین کانال‌های تجاری جهان به‌شمار می‌آید. این آبراه بار‌ها از سوی منابع بین‌المللی به‌عنوان شاهرگ انرژی و تجارت جهانی توصیف شده است، چون بخش قابل‌توجهی از نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند. نقش این تنگه تنها محدود به انرژی نیست؛ بلکه اختلال در آن می‌تواند به زنجیره‌های تولید، غذا، کود، تورم کالا‌ها و قیمت سوخت در جهان ضربه بزند.

در سال‌های اخیر، تنگه هرمز به‌طور میانه بیش از ۲۰ درصد از تجارت نفت دریایی جهانی و حدود ۲۰ درصد از صادرات LNG (گاز طبیعی مایع) را انتقال داده است؛ یعنی هر روز حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام از این گذرگاه عبور می‌کند و مقادیر قابل‌توجهی گاز نیز از طریق همین مسیر جابجا می‌شود.

در شرایط معیار، این تردد برای اقتصاد جهانی حیاتی است، چون کشور‌هایی مثل چین، هند، ژاپن و کره جنوبی بخش عمده انرژی مصرفی خود را از مسیر هرمز تأمین می‌کنند و هر اختلال در آن به‌طور مستقیم روی قیمت انرژی و ثبات اقتصاد‌های واردکننده اثر می‌گذارد.

برای درک اهمیت اقتصادی این مسیر، باید بدانیم در شرایط عادی و بدون اختلال‌های شدید چه تعداد کشتی از آن عبور می‌کند:

• روزانه: حدود ۸۰ تا ۱۳۰کشتی تجاری و نفتکش (شامل نفت، گاز، کالا‌های تجاری و انواع بار)
  
  
• ماهانه: معادل حدود ۴هزار کشتی
  
  
• سالانه: بیش از ۳۰،۰۰۰ فروند کشتی از این مسیر استفاده می‌کنند (بر اساس گزارش‌ها در سال ۲۰۲۳)
  
  

این کشتی‌ها حامل انرژی (نفت خام، فرآورده‌های نفتی، LNG)، مواد خام صنعتی، کالا‌های مصرفی و حتی مواد کشاورزی هستند؛ بنابراین، نقش تنگه هرمز در تجارت جهانی بسیار فراتر از حمل نفت است.

جنگ منظقه‌ای و تسلط نیروی دریایی سپاه پاسدران انقلاب اسلامی و عدم اجازه این ایشان به عبور و مرورکشتی‌های متعلق به دشمنان ایران یا همراهانشان در چهل رز گذشته بسیار گران تمام شد و باعث شد ترافیک کشتی‌ها در پشت تنگه هرمز بطور قابل‌توجهی ازافزایش یابد. بنا بر برخی گزارش‌ها تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز در بسیاری از روزها از انگشتان دست‌ها بالاتر نمی‌رفت که آنهم با پرچم کشورمان  یا متعلق به کشورهایی بوده که روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران داشته‌اند.

اختلال در مسیر هرمز تأثیر شدیدی روی بازار انرژی جهانی داشت. قیمت نفت خام در این دوره، در پی کاهش عرضه و نگرانی‌های بازار، تا بیش از ۱۱۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت و در برخی روز‌ها به نزدیکی ۱۲۰ دلار بر بشکه رسید؛ سطحی که نشان‌دهنده واکنش حساس بازار به خطرات عرضه بود. منابع بازار انرژی تأکید کرده‌اند بسته شدن یا حتی محدودیت شدید در عبور نفت از هرمز می‌تواند وابستگی سایر بازار‌ها را تشدید کند و قیمت سوخت را حتی در کشور‌های واردکننده مثل آمریکا و بخش‌هایی از آسیا به بالاترین میانگین سالانه برساند.

اختلال در تنگه هرمز و پیامد‌های اقتصادی جهانی

اختلال در مسیر هرمز باعث شده بازار‌های جهانی با پیامد‌هایی فراتر از نفت روبه‌رو شوند:

 انرژی و سوخت

اختلال در انتقال نفت و LNG باعث افزایش قیمت سوخت، به‌ویژه قیمت بنزین در آمریکا و گاز در اروپا و آسیا شده است. خطوط هوایی نیز به خاطر افزایش قیمت جت‌فویل و کاهش عرضه، مجبور به کاهش پرواز‌ها و افزایش هزینه‌های عملیاتی شده‌اند.

 کالا‌های کشاورزی و کود

اختلال در همزمانی نفت، گاز و حامل‌های انرژی باعث افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و مواد اولیه تولید کود شده که به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شده است. بخش قابل‌توجهی از کود و محصولات پتروشیمی از مسیر هرمز جابجا می‌شود و اختلال در آن باعث نگرانی‌های در مورد امنیت غذایی و تورم جهانی شده است.

 زنجیره‌های کالا و صنایع

اختلال در عبور محموله‌ها از هرمز نه‌تنها نفت و گاز را تحت‌تأثیر قرار داده، بلکه باعث افزایش هزینه حمل‌ونقل برای کالا‌های صنعتی، فلزات، الکترونیک و تجهیزات شده است. این یعنی مصرف‌کننده نهایی نیز در کشور‌های مختلف با افزایش قیمت‌ها مواجه شده است.



درآمد ایران از تنگه هرمز چقدر می‌شود؟

یک موضوع واقعی که در روزهای اخیر از سوی کارشناسان مورد بررسی قرار گرفته، امکان اخذ عوارض از کشتی‌ها برای عبور از تنگه هرمز است، موضوعی که در چارچوب مذاکرات آتش‌بس و سیاست‌های امنیتی نیز مطرح شد. گرچه اجماع بین‌المللی درباره مدل دقیق آن شکل نگرفته، اما برخی منابع  از دریافت ۲،۰۰۰،۰۰۰ دلار عوارض برای هر کشتی عبوری را گزارش می‌کنند تا نشان دهند جنبه اقتصادی این مسیر چقدر می‌تواند رقمی بزرگ داشته باشد و صاحبان کشتی یا کالاها هم  برای برخورداری از امنیت لازم و حفاظت توسط نیروهای مسلح کشورمان، کاملا راضی به پرداخت این عدد خواهند بود.

درآمد روزانه: ۱۰۰ کشتی × ۲،۰۰۰،۰۰۰ دلار = تقریبا ۲۰۰،۰۰۰،۰۰۰ دلار (دویست میلیون دلار)

درآمد ماهانه: حدود ۶،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ دلار (شش میلیارد دلار)

درآمد سالانه: حدود ۷۲،۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ دلار (هفتاد و دو میلیارد دلار)

این محاسبات فعلا فرضی و تخمینی است، اما نشان می‌دهد که حتی در شرایط عادی، عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز می‌تواند منبع درآمد بالقوه بسیار بزرگی برای ایران باشد؛ رقمی که در مقیاس اقتصاد‌های منطقه و جهان قابل‌توجه است. باید صبر کرد و دید  در روزهای آینده اظهارنظر رسمی مقامات کشورمان در خصوص تغییر رژیم حقوقی تنگه هرمز چه خواهد بود ولی آنچه واضح است دیگر شرایط  در تنگه هرمز به مانند قبل از جنگ تحمیلی سوم علیه کشور و ملت ایران برنخواهد گشت.

با توجه به نقش تعیین‌کننده تنگه هرمز در تجارت و انرژی جهانی، همچنین توان نیرو‌های مسلح ایران در کنترل این مسیر حیاتی، روشن است که آینده تحولات منطقه‌ای و اقتصاد جهانی تا حد زیادی با تحرکات ایران در این گذرگاه گره خورده است. هرگونه تغییر در وضعیت تنگه نه‌تنها اثر مستقیم بر بازار‌های نفت و انرژی دارد، بلکه می‌تواند زنجیره‌های تولید، امنیت غذایی و قیمت کالا‌ها را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، تنگه هرمز همچنان به‌عنوان نقطه‌ای استراتژیک و اهرمی راهبردی برای ایران باقی می‌ماند و آینده اقتصادی و امنیتی منطقه را رقم خواهد زد.