گزارش|
هشدار انباشت ۱۰ میلیون مترمکعب لجن پرخطر در گلستان / آیا درآمدهای میلیوندلاری صنعت یُد هزینه نابودی تالاب اینچه را توجیه میکند؟
صنعت یُد طی دو دهه گذشته به یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی گلستان تبدیل شده است، اما هشدارهای اخیر درباره انباشت حدود ۱۰ میلیون مترمکعب لجن پرخطر در تالاب اینچه، این صنعت را با یکی از جدیترین چالشهای زیستمحیطی تاریخ استان روبهرو کرده است.
به گزارش گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، حدود ۲۰ سال از آغاز فعالیت صنعت استحصال یُد در شمال گلستان میگذرد؛ صنعتی که ایران را در زمره معدود تولیدکنندگان یُد جهان قرار داد و امروز به یکی از منابع مهم ارزآوری استان تبدیل شده است. ارزش افزوده بالا و درآمدهای میلیوندلاری این صنعت، سرمایهگذاران دیگری را نیز به گلستان کشاند؛ تا جایی که اکنون سه واحد تولیدی فعال و دهها مجوز اکتشاف و بهرهبرداری در این حوزه صادر شده است.
اما در کنار این فرصت اقتصادی، سالهاست پرسشی بزرگ ذهن مردم، کارشناسان و دستگاههای نظارتی را به خود مشغول کرده است؛ بهای زیستمحیطی این درآمدها را چه کسی پرداخت خواهد کرد؟
هشدارهای اخیر عبدالله آقاعلیخانی، مدیرکل بازرسی گلستان، بار دیگر این پرونده قدیمی را به صدر مطالبات عمومی بازگردانده است؛ هشدارهایی که از انباشت لایههایی از رسوبات و لجنهای شور و پرخطر در بستر تالاب اینچه حکایت دارد.
اگرچه تاکنون آمار رسمی درباره حجم این رسوبات منتشر نشده است، اما بر اساس اظهارات مدیرکل بازرسی گلستان، وسعت تالابی که روزگاری حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هکتار بود، اکنون به حدود ۹۰۰ تا یکهزار هکتار رسیده و در بخشهایی از آن، بین نیم تا یک متر رسوبات و لجنهای شور انباشته شده است.
یک برآورد ساده، ابعاد این نگرانی را آشکار میکند؛ اگر تنها وسعت ۹۰۰ هکتاری تالاب و ضخامت تقریبی یک متر رسوبات را مبنا قرار دهیم، حجم این رسوبات حدود ۹ میلیون مترمکعب خواهد بود. این رقم، تنها یک برآورد اولیه بر اساس اعداد اعلامشده است و تأیید یا رد آن، نیازمند مطالعات دقیق کارشناسی و اندازهگیریهای میدانی است. با این حال، در صورت تأیید، میتوان از آن بهعنوان یکی از بزرگترین انباشتهای پسماند صنعتی در شمال کشور یاد کرد.
اکنون این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است؛ آیا درآمدهای میلیوندلاری حاصل از استخراج یُد، میتواند توجیهی برای بر جای گذاشتن میلیونها مترمکعب رسوبات و لجنهای پرخطر برای آیندگان گلستان باشد؟
عبدالله آقاعلیخانی، مدیرکل بازرسی گلستان، در گفتوگو با خبرنگار دانشجو با اشاره به نتایج بررسیهای انجامشده درباره وضعیت تالاب اینچه گفت: بر اثر کمبود اطلاعات، ضعف مطالعات جامع و همچنین تساهل و کوتاهی برخی مدیران وقت در نظارت بر عملکرد واحدهای تولیدکننده یُد، اکنون در بخشهایی از این تالاب بین نیم تا یک متر رسوبات و لجنهای شور و پرخطر انباشته شده است.
وی افزود: این مسئله تنها یک موضوع محلی نیست، بلکه به دلیل گستردگی آثار احتمالی آن، میتواند به یکی از چالشهای مهم زیستمحیطی استان تبدیل شود و نیازمند تصمیمگیری مبتنی بر مطالعات علمی و کارشناسی دقیق است.
مدیرکل بازرسی گلستان ادامه داد: بر اساس اطلاعات موجود، وسعت این تالاب که در گذشته حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هکتار برآورد میشد، اکنون به حدود ۹۰۰ تا یکهزار هکتار رسیده است. بخشی از این تغییرات ناشی از عوامل طبیعی و بخشی نیز تحت تأثیر فعالیتهای انسانی و ورود پسابها به منطقه رخ داده است.
وی خاطرنشان کرد: افزایش وسعت تالاب در نگاه نخست ممکن است اتفاقی مثبت تلقی شود، اما زمانی که منشأ این گسترش و آثار جانبی آن مورد توجه قرار گیرد، ابعاد پیچیدهای از موضوع آشکار میشود که نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود.
این اظهارات، پرونده صنعت یُد را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ مرحلهای که دیگر صرفاً درباره فعالیت یک کارخانه یا پرداخت عوارض آلایندگی نیست، بلکه درباره آینده یک زیستبوم و سرنوشت میلیونها مترمکعب رسوبات انباشتهشده سخن گفته میشود.
خطر خشکشدن تالاب و شکلگیری کانونهای جدید گردوغبار
نگرانیها زمانی جدیتر میشود که احتمال خشکشدن تالاب مطرح میشود. آقاعلیخانی مدیرکل بازرسی گلستان در اینباره گفت: یکی از مهمترین دغدغهها این است که در صورت توقف کامل ورود پساب، بخشی از اراضی فعلی تالاب خشک شود. در چنین شرایطی، احتمال دارد صدها هکتار از زمینهایی که اکنون زیر آب قرار دارند، به بسترهای خشک و مستعد تولید گردوغبار تبدیل شوند.
وی افزود: در این اراضی، لایههایی از رسوبات شور و لجنهای انباشتهشده با ضخامت تقریبی نیم تا یک متر وجود دارد و در صورت خشکشدن، این رسوبات میتوانند با کوچکترین وزش باد در منطقه پراکنده شوند.
مدیرکل بازرسی گلستان هشدار داد: شکلگیری کانونهای جدید گردوغبار نهتنها برای ساکنان مناطق پیرامونی تالاب تهدیدآفرین خواهد بود، بلکه میتواند بخشهای وسیعی از استان را نیز تحت تأثیر قرار دهد و حتی آثار آن به زیستگاههای طبیعی و جنگلهای هیرکانی برسد. وی تأکید کرد: به همین دلیل معتقدیم ابتدا باید تمامی ابعاد موضوع بهصورت دقیق بررسی، آثار هر تصمیم مشخص و سپس درباره نحوه مدیریت آینده تالاب تصمیمگیری شود.
مزیت اقتصادی در برابر دغدغههای زیستمحیطی
همزمان با این هشدارها، صنعت یُد همچنان یکی از مهمترین مزیتهای اقتصادی گلستان محسوب میشود. فرهاد زارع، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت گلستان، گفت کارخانه «اکسیر یُد ایرانیان» بهعنوان سومین واحد استحصال یُد استان وارد چرخه تولید شده است. وی افزود: یُد یکی از مهمترین کالاهای صادراتی گلستان به شمار میرود و طی سالهای اخیر نقش مؤثری در ارزآوری و توسعه اقتصادی استان داشته است.
از سوی دیگر، ادارهکل حفاظت محیط زیست گلستان اعلام کرده است از مجموع ۱۶ مجوز صادرشده در حوزه یُد، دو واحد در حال تولید، چهار واحد در آستانه بهرهبرداری و ۱۰ واحد نیز دارای پروانه اکتشاف هستند و بر اساس مصوبه شورای برنامهریزی استان، تا تعیین تکلیف وضعیت موجود، مجوز جدیدی صادر نخواهد شد.
قدیر حسنزاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان، نیز گفت: تمامی واحدهای فعال موظف هستند پساب حاصل از فعالیت خود را به لایههای زیرزمینی تزریق کنند و هیچگونه رهاسازی پساب در سطح زمین مجاز نیست. وی افزود: این واحدها هر سه ماه یکبار پایش میشوند و در صورت احراز آلایندگی، برای دریافت عوارض به سازمان امور مالیاتی معرفی خواهند شد. با این حال، خود مسئولان محیط زیست نیز تأیید میکنند که شرکت کانسار خزر همچنان در فهرست صنایع آلاینده قرار دارد.
علی قائمی، رئیس اداره امور انسانی حفاظت محیط زیست گلستان، نیز پیشتر اعلام کرده بود این واحد از تابستان سال ۱۳۹۷ تاکنون بهطور مستمر در فهرست صنایع آلاینده قرار گرفته و هر فصل برای دریافت عوارض آلایندگی به سازمان امور مالیاتی معرفی شده است. همین موضوع، یکی از مهمترین پرسشهای افکار عمومی را شکل داده است؛ اگر یک واحد صنعتی حدود هشت سال بهطور مستمر آلاینده شناخته شده، چرا هنوز مشکل آن به شکل اساسی برطرف نشده است؟ آیا پرداخت عوارض آلایندگی، جایگزین رفع آلایندگی شده است؟
در کنار مسئولان، فعالان اجتماعی منطقه نیز خواستار شفافسازی بیشتر هستند. آنان معتقدند مردم شمال گلستان حق دارند بدانند هزینههای زیستمحیطی صنعتی که سالانه میلیونها دلار ارزآوری دارد، چگونه مدیریت میشود و چه برنامهای برای مدیریت این حجم عظیم از رسوبات انباشتهشده وجود دارد. از سوی دیگر، برخی مطالعات دانشگاهی نیز بر نقش پسابها در جلوگیری از خشکشدن تالاب اینچه تأکید کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد تصمیمگیری درباره آینده این تالاب، نیازمند بررسی همهجانبه، مستند و مبتنی بر مطالعات علمی است.
پروندهای که همچنان بلاتکلیف مانده است
با این حال، آقاعلیخانی مدیرکل بازرسی گلستان معتقد است تعیین تکلیف این پرونده نباید بیش از این به تأخیر بیفتد، وی اظهار کرد: سازمان بازرسی در این خصوص استعلامها و مکاتبات متعددی انجام داده و خواستار اعلام نظر کارشناسی دستگاههای متولی شده است، اما همچنان بخشی از پاسخهای مورد نیاز برای تصمیمگیری نهایی دریافت نشده است.
آقاعلیخانی ادامه داد: موضوع تالاب اینچه از جمله پروندههایی است که نمیتوان درباره آن تصمیمات شتابزده اتخاذ کرد؛ زیرا هر اقدام بدون بررسی دقیق ممکن است پیامدهای گستردهای برای محیط زیست منطقه به همراه داشته باشد. مدیرکل بازرسی گلستان همچنین گفت: در جریان این بررسیها، مواردی از قصور، ترک فعل و ضعف در انجام وظایف قانونی شناسایی شده که در چارچوب مقررات، برای رسیدگی به مراجع ذیصلاح ارجاع شده است.
وی تصریح کرد: تعدادی از مدیران و مسئولانی که در سالهای گذشته در حوزه نظارت بر فعالیت واحدهای تولید یُد و مدیریت پیامدهای زیستمحیطی آن مسئولیت داشتهاند، تحت پیگرد قرار گرفتهاند و پرونده آنان در مسیر رسیدگی قانونی قرار دارد.
اکنون، پس از گذشت حدود دو دهه از آغاز فعالیت صنعت یُد در گلستان، مسئله دیگر تنها تولید، اشتغال و صادرات نیست؛ بلکه سخن از میراثی است که برای نسلهای آینده بر جای خواهد ماند. اگر برآوردهای اولیه درباره انباشت حدود ۹ میلیون مترمکعب رسوبات و لجنهای پرخطر در تالاب اینچه با مطالعات تخصصی تأیید شود، این پرونده دیگر صرفاً یک اختلاف میان صنعت و محیط زیست نخواهد بود، بلکه به آزمونی برای حکمرانی، اجرای قانون، پاسخگویی دستگاههای مسئول و ایجاد توازن میان توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست تبدیل خواهد شد؛ آزمونی که نتیجه آن، آینده یکی از مهمترین زیستبومهای گلستان را رقم خواهد زد.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
