هوش مصنوعی به نیازهای واقعی حمل‌ونقل و نظام بانکی متصل می‌شود

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی معاونت علمی، در این نشست با تشریح اهداف فراخوان و سازوکار حمایت از پروژه‌های کاربردی، اظهار کرد: هدف از برگزاری این نشست، ایجاد هم‌افزایی و هم‌اندیشی برای شناسایی و حل چالش‌های حوزه‌های حمل‌ونقل و پولی و بانکی با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و به‌ویژه شرکت‌های تخصصی فعال در حوزه هوش مصنوعی است.

عمادالدین فاطمی‌زاده با اشاره به تفاوت این فراخوان با فراخوان‌های متعارف علمی و فناورانه افزود: در این فراخوان، صرف ارائه یک ایده یا تشکیل یک تیم فناور برای اجرای پروژه کافی نیست و لازم است دو تیم تخصصی و مکمل در هر پروژه حضور داشته باشند؛ یک تیم که در زمینه توسعه فناوری هوش مصنوعی تخصص دارد و یک تیم که دانش و تجربه تخصصی حوزه کاربردی پروژه را در اختیار دارد.

وی ادامه داد: این مدل با هدف تکمیل زنجیره تخصص و نزدیک کردن راهکار‌های فناورانه به نیاز واقعی صنعت طراحی شده است تا خروجی پروژه‌ها صرفاً در سطح پژوهش و توسعه باقی نماند و امکان استفاده عملیاتی و تجاری‌سازی آنها فراهم شود.

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی با اشاره به زمان‌بندی فراخوان گفت: مهلت شرکت در این فراخوان یک ماه در نظر گرفته شده و این مهلت تا ۲۰ مردادماه ادامه دارد. در این مدت، شرکت‌ها و مجموعه‌های تخصصی می‌توانند با تشکیل تیم‌های مشترک، نیاز‌های مشخص‌شده را بررسی و پیشنهاد‌های خود را در چارچوب تعیین‌شده ارائه کنند.

فاطمی زاده افزود: این نشست با همکاری سازمان نظام صنفی رایانه‌ای برگزار شده و نمایندگانی از حوزه‌های حمل‌ونقل، شهرسازی، بانک مرکزی، شبکه شتاب، بانک‌ها در آن حضور دارند. حضور بهره‌برداران و مجموعه‌های تخصصی این حوزه‌ها از آن جهت اهمیت دارد که پروژه‌ها باید از ابتدا بر مبنای یک نیاز واقعی و با شناخت دقیق مسئله تعریف شوند.

اتصال زیست‌بوم دانش‌بنیان به صنعت و بازار

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، شبکه‌سازی میان شرکت‌ها و ایجاد ارتباط مستقیم میان توسعه‌دهندگان فناوری و بهره‌برداران را از اهداف اصلی این نشست دانست و گفت: هدف نهایی، تدوین محور‌های کاری، شناسایی و مشخص شدن بهره‌برداران نهایی طرح‌ها و ایجاد بستری مناسب برای معرفی مجموعه‌های توانمند به یکدیگر و شکل‌گیری همکاری‌های مشترک است.

فاطمی‌زاده، با اشاره به سیاست معاونت علمی در زمینه اتصال زیست‌بوم دانش‌بنیان به صنعت و بازار تصریح کرد: هدف از انتشار فراخوان‌ها و برگزاری نشست‌های تخصصی، صرفاً حمایت مالی از چند پروژه فناورانه نیست، بلکه تلاش می‌شود زنجیره‌ای شکل بگیرد که از شناسایی مسئله واقعی آغاز شود، با مشارکت شرکت‌های تخصصی به توسعه راهکار برسد و در نهایت با حضور بهره‌بردار مشخص، به استفاده واقعی و تجاری‌سازی منتهی شود.

تجربه فراخوان‌های پیشین و طراحی رویکرد جدید در حوزه سلامت

وی ضمن ارائه توضیحاتی درباره روند انتشار فراخوان‌های حوزه هوش مصنوعی و سیاست‌های حمایتی معاونت علمی، عنوان کرد: پیش از این، فراخوان‌هایی در حوزه‌های آب و انرژی و همچنین امداد و نجات در سطح کشور منتشر شده بود و مجموعه‌های فناور برای ارائه راهکار‌های هوش مصنوعی در این حوزه‌ها فراخوانده شدند.

فاطمی زاده ادامه داد: همچنین با توجه به شرایط خاص کشور، انتشار فراخوان حوزه سلامت با تأخیر مواجه شده است؛ با این حال، مقرر شده است فراخوان جدید این حوزه در کمتر از یک ماه آینده با فرمت و رویکردی متفاوت منتشر شود.

به گفته وی، بر اساس این رویکرد جدید، رایزنی‌هایی با نهاد‌ها و بنیاد‌های مختلف انجام شده است تا این مجموعه‌ها علاوه بر مشارکت در تأمین مالی پروژه‌ها، در مرحله بهره‌برداری از محصولات و راهکار‌های توسعه‌یافته نیز نقش فعال داشته باشند. این سازوکار می‌تواند به کاهش فاصله میان توسعه فناوری و استفاده عملیاتی از آن کمک کند.

حمایت‌های مالی مرحله‌ای از پروژه‌های منتخب

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، درباره نحوه حمایت مالی از پروژه‌های منتخب عنوان کرد: بر اساس سازوکار پیش‌بینی‌شده، حمایت‌ها و تسهیلات مالی به صورت یک‌جا پرداخت نمی‌شود، بلکه پروژه‌ها در قالب فاز‌های مشخص اجرایی پیش می‌روند و منابع مالی متناسب با پیشرفت کار و پس از تأیید تعهدات و دستاورد‌های هر مرحله، توسط ناظران و کارگروه‌های تخصصی در اختیار مجریان قرار می‌گیرد.

وی از دیگر الزامات اصلی فراخوان، محدودیت زمانی اجرای پروژه‌ها دانست و گفت: بر اساس ضوابط تعیین‌شده، پروژه‌های مورد حمایت باید حداکثر طی ۱۲ ماه به پایان برسند. تعیین سقف زمانی مشخص برای پروژه‌ها با هدف جلوگیری از طولانی شدن فرآیند توسعه، افزایش تمرکز تیم‌های اجرایی و تسریع در انتقال دستاورد‌های فناورانه به محیط واقعی کسب‌وکار در نظر گرفته شده است.

فاطمی زاده تاکید کرد: تمامی طرح‌های پیشنهادی باید از ابتدا دارای بهره‌بردار یا مشتری نهایی مشخص و قطعی باشند. بر این اساس، طرح‌هایی که صرفاً ماهیت تحقیقاتی داشته و فاقد بهره‌بردار مشخص در صنعت هستند، در اولویت این فراخوان‌ها قرار نخواهند گرفت.

تأکید بر توسعه متن‌باز و تقویت زیست‌بوم فناوری

وی با بیان این‌که سیاست‌محوری در این پروژه‌ها، حرکت به سمت توسعه متن‌باز است، ادامه داد: این رویکرد با هدف کمک به رشد، توسعه و ارتقای زیست‌بوم فناوری کشور دنبال می‌شود و می‌تواند زمینه استفاده مجدد از دستاورد‌های فناورانه و توسعه راهکار‌های مکمل را فراهم کند. با این حال، در پروژه‌هایی که از ابتدا دارای بهره‌بردار مشخص و مستقل هستند، الزام به متن‌باز بودن کامل دستاورد‌ها وجود ندارد و در چنین مواردی خروجی پروژه می‌تواند متناسب با توافقات انجام‌شده در اختیار سازمان بهره‌بردار قرار گیرد.

الزام تشکیل تیم‌های مشترک میان شرکت‌های هوش مصنوعی و شرکت‌های تخصصی

وی، یکی از الزامات مهم این فراخوان را تکمیل زنجیره تخصص از طریق همکاری میان دو بازوی فناورانه و کاربردی دانست و گفت: بر این اساس، هر پروژه باید با مشارکت یک شرکت مسلط به توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی و یک شرکت یا مجموعه دارای تخصص در حوزه کاربردی مورد نظر، مانند بانکداری، حمل‌ونقل، سلامت یا سایر حوزه‌های تخصصی اجرا شود.

به گفته وی، در این مدل، شرکت هوش مصنوعی مسئولیت توسعه بخش فناورانه و هوشمند پروژه را برعهده دارد و مجموعه تخصصی حوزه کاربرد نیز دانش، داده، نیازمندی‌ها و شناخت محیط عملیاتی را در اختیار تیم توسعه‌دهنده قرار می‌دهد. این همکاری می‌تواند از شکل‌گیری راهکار‌هایی که از نظر فنی قابل اجرا هستند، اما با نیاز‌های واقعی صنعت انطباق ندارند، جلوگیری کند.

فاطمی‌زاده، درباره سازوکار آغاز همکاری میان شرکت‌ها نیز توضیح داد: برای ارائه پیشنهاد اولیه، نیازی به تشکیل کنسرسیوم رسمی یا انعقاد قرارداد‌های پیچیده میان مجموعه‌ها وجود ندارد و ارائه یک تفاهم‌نامه همکاری شفاف میان دو طرف که سهم تخصصی و مالی هر یک را مشخص کند، برای آغاز فرآیند کفایت می‌کند. بر اساس این سازوکار، پس از طی مراحل ارزیابی و انتخاب پروژه، قرارداد رسمی با یک شرکت به عنوان مجری اصلی منعقد خواهد شد و همکاری میان دو مجموعه بر اساس تفاهمات و تقسیم وظایف تعیین‌شده ادامه پیدا می‌کند.

هوش مصنوعی باید متناسب با مسئله واقعی انتخاب شود

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، از دیگر محور‌های مورد تأکید را ضرورت انتخاب فناوری متناسب با ماهیت مسئله دانست و گفت: بر این اساس، استفاده از هوش مصنوعی نباید صرفاً به بهره‌گیری از مدل‌های زبانی بزرگ یا LLM محدود شود و تیم‌های فناور باید متناسب با نیاز واقعی پروژه، مناسب‌ترین فناوری و روش هوشمند را انتخاب کنند.

فاطمی‌زاده تأکید کرد: استفاده از فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی زمانی ارزشمند است که بتواند یک مسئله واقعی را به شکل مؤثر، دقیق و اقتصادی حل کند. بنابراین، الزام به استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ برای همه پروژه‌ها وجود ندارد و فناوری مورد استفاده باید بر اساس ماهیت مسئله، داده‌های در دسترس، الزامات عملیاتی و توجیه فنی و اقتصادی پروژه انتخاب شود.

وی افزود: در مواردی که استفاده از مدل‌های زبانی در پروژه ضرورت داشته باشد، ترجیح بر آن است که از مدل‌های پایه به عنوان زیرساخت استفاده شود؛ با این حال، در پروژه‌هایی که نیازمند توسعه سریع‌تر هستند، تأمین API از طریق شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات نیز امکان‌پذیر خواهد بود.

مرزبندی پروژه‌های هوش مصنوعی با اتوماسیون‌های سنتی

فاطمی زاده، بر ضرورت تمایز میان پروژه‌های واقعی هوش مصنوعی و پروژه‌های مبتنی بر سیستم‌های سنتی تأکید کرد و گفت: طرح‌هایی که صرفاً بر اتوماسیون‌های کلاسیک، ثبت داده، ایجاد سامانه‌های ساده یا سنسورگذاری متعارف استوار باشند و هوش مصنوعی در آنها نقش محوری نداشته باشد، در چارچوب این فراخوان مورد تأیید قرار نخواهند گرفت.

به گفته وی، پروژه‌های پیشنهادی باید به گونه‌ای طراحی شوند که فناوری هوش مصنوعی در بخش اصلی فرآیند تصمیم‌گیری، تحلیل، یادگیری، پیش‌بینی، تشخیص یا ارائه راهکار هوشمند نقش مؤثر داشته باشد و خروجی پروژه بتواند ارزش افزوده مشخصی برای بهره‌بردار ایجاد کند.

رئیس دبیرخانه ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی عنوان کرد: صرف استفاده از واژه هوش مصنوعی در عنوان یا ساختار یک پروژه، معیار پذیرش آن نخواهد بود و راهکار پیشنهادی باید از نظر فنی و اقتصادی توجیه‌پذیر بوده و نقش واقعی و قابل اندازه‌گیری هوش مصنوعی در حل مسئله مشخص باشد.