آیت‌الله اعرافی: جهان اسلام در نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است/ باید از ظرفیت جدید برای شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی استفاده کنیم

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو آیت‌الله علیرضا اعرافی رئیس حوزه‌های علمیه کشور در چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی که صبح امروز در مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی برگزار شد، با اشاره به نقش امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب در نظریه‌پردازی و معماری میدانی وحدت اسلامی اظهار کرد: این دو امام بزرگوار هم در میدان نظریه‌سازی و هم در عرصه عمل و معماری میدانی، پرچم‌دار و پیشگام بودند.

وی افزود: از ویژگی‌های امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب، تولید قدرت بر پایه قدرت نظریه‌پردازی و قدرت راهبری میدانی است؛ این تولید قدرت در عرصه‌های علم و فناوری، فرهنگ، نظامی و دفاعی، سیاسی و بین‌المللی نمود پیدا کرده است.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به جایگاه قم در شکل‌گیری اندیشه وحدت و تمدن نوین اسلامی گفت: قم در یک قرن اخیر کانون جوشان اندیشه اسلامی بوده و بزرگانی همچون آیت‌الله حائری، آیت‌الله بروجردی، علامه طباطبایی، شهید مطهری و شهید بهشتی، هر یک در زمینه تقریب، وحدت و هویت واحد امت اسلامی اندیشه‌هایی ارائه کرده‌اند.

اعرافی برگزاری کنفرانس وحدت اسلامی در قم را اقدامی مبارک دانست و تصریح کرد: بازگرداندن این حرکت به یک پایگاه جوشان وحدت، تقریب و اندیشه تمدنی اسلام، اقدامی ارزشمند است و باید از آن تقدیر کرد.

وی با تشریح دیدگاه انقلاب اسلامی درباره وحدت و تقریب مذاهب، گفت: در مسئله هویت واحد امت اسلامی و تقریب، نظریه‌های مختلفی قابل تصور است که باید مشخص شود گفتمان انقلاب اسلامی و اندیشه امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب کدام نظریه را می‌پذیرد و کدام را نفی می‌کند.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور نخستین نظریه را «ادغام و یکدست‌سازی مذاهب» عنوان کرد و گفت: این دیدگاه به دنبال ترکیب مذاهب و ایجاد یک مذهب واحد است، اما این نظریه قابل پذیرش نیست؛ چراکه در میان مذاهب اسلامی دیدگاه‌های متفاوتی در حوزه عقاید، کلام، اخلاق و فقه وجود دارد که قابل ترکیب و یکسان‌سازی نیست.

اعرافی نظریه دوم را «حذف تمایزات و بسنده کردن به مشترکات» دانست و افزود: این نظریه نیز نمی‌تواند مبنای وحدت قرار گیرد؛ زیرا حذف دیدگاه‌ها و تمایزات علمی نه ممکن است و نه صحیح و نمی‌توان با دستور، مباحث و براهین علمی مذاهب مختلف را از میان برداشت.

وی ادامه داد: نظریه سوم، نوعی پلورالیسم معرفتی است که حقانیت همه مذاهب را در مقام واقع می‌پذیرد، اما این دیدگاه نیز با مبانی معرفت‌شناختی و فلسفی اسلام سازگار نیست؛ زیرا نمی‌توان دیدگاه‌های متناقض را همزمان در مقام واقع صحیح دانست.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور نظریه چهارم را «پلورالیسم نجات» عنوان کرد و گفت: در این دیدگاه ممکن است پیرو یک مذهب به دلیل شرایطی که داشته، در مقام نجات و معذوریت قرار گیرد؛ این مسئله در حد و شرایط خود قابل پذیرش است، اما نمی‌توان آن را به معنای حقانیت همه مذاهب در مقام واقع دانست.

اعرافی با بیان اینکه گفتمان انقلاب اسلامی هیچ‌یک از چهار نظریه مذکور را مبنای وحدت قرار نمی‌دهد، بیان کرد: نظریه پنجم، نظریه «تدبیر و انسجام اسلامی» است که بر وجود مشترکات فراوان، عمیق و هویت‌ساز میان امت اسلامی استوار است.

وی افزود: این مشترکات صرفاً چند گزاره محدود و سطحی نیست، بلکه دارای عمق معرفتی و جلوه‌های هویتی و تمدنی است و می‌تواند یک هویت فکری، اجتماعی، سیاسی و تمدنی مشترک برای امت اسلامی ایجاد کند.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور تصریح کرد: در این نظریه، بحث‌های علمی و بیان تمایزات مذاهب در کرسی‌های علمی نفی نمی‌شود، اما این تمایزات نباید به هویت واحد و جریان یکپارچه امت اسلامی لطمه بزند.

اعرافی با اشاره به مرز‌های اعتقادی اسلام گفت: توحید، رسالت و معاد از اصول اساسی اسلام هستند و انکار ضروریاتی که به این اصول بازمی‌گردد، مرز روشنی است؛ عبور از این مرز‌ها همان افراط‌گرایی است که قابل پذیرش نیست.

وی بر ضرورت شکل‌گیری «فقه روابط اجتماعی میان مسلمانان» تأکید کرد و گفت: در روابط اجتماعی میان مسلمانان، مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌های فقهی و اخلاقی وجود دارد که می‌تواند زمینه‌ساز روابط به‌هم‌پیوسته اجتماعی و سیاسی میان امت اسلامی باشد.

اعرافی افزود: فقه و مذاهب اسلامی عمدتاً راه را برای تجلی اخوت اسلامی و معیار‌های تعامل، همزیستی و روابط برادرانه میان مسلمانان باز گذاشته‌اند و باید این مجموعه فقهی و اخلاقی تجمیع و پردازش شود.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور با بیان اینکه تقریب نباید صرفاً به روابط فردی و گروهی محدود شود، گفت: تقریب و وحدت اسلامی باید در عرصه‌های فرهنگی، علمی، اقتصادی و سیاسی نیز دنبال شود و در سطح کلان، جهان اسلام امروز نیازمند یک همگرایی تمدنی و فراراهبردی است.

وی با اشاره به شرایط تاریخی جهان اسلام اظهار کرد: امت اسلامی در دو قرن گذشته با عقب‌ماندگی، جنگ، اشغال و تفرقه مواجه بوده و اشغال فلسطین و سیطره استکبار و صهیونیسم، راه نفس کشیدن را بر کشور‌های اسلامی بسته است.

اعرافی ادامه داد: ما وارث یک غم تاریخی، درد‌های جانکاه، عقب‌ماندگی‌ها و تفرقه‌های گسترده هستیم، اما به برکت گفتمان انقلاب اسلامی و حرکتی که از ملت ایران آغاز شد، امت اسلام یک تکان تاریخی خورده است.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور با اشاره به تحولات اخیر منطقه گفت: در جنگ‌های اخیر و با شهادت شخصیت‌های بزرگ جبهه مقاومت، جهان جدیدی پدید آمده و معادلات عالم دچار تغییر شده است؛ امروز امت اسلام در یک نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است.

وی تصریح کرد: امت اسلامی، دولت‌ها، حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها در برابر نسل‌های آینده مسئول هستند و اگر از این ظرفیت جدید که به برکت خون شهدا، مقاومت ملت ایران، رهبری معظم انقلاب و نیرو‌های مسلح پدید آمده استفاده نکنیم، به تاریخ آینده خیانت کرده‌ایم.

اعرافی افزود: در مخیله جریان‌های سیاسی جهان نمی‌آمد که بتوان در برابر بزرگ‌ترین قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی عالم و دست‌نشاندگان آن در منطقه مقاومت کرد، اما ملت ایران و محور مقاومت به برکت خون شهدا و رهبری انقلاب، معادله جدیدی را رقم زدند.

وی با بیان اینکه این تحولات را باید یک مرحله جدید در تاریخ انقلاب اسلامی دانست، خاطرنشان کرد: انقلاب اسلامی مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته و امروز در یک مرحله جدید و متفاوت قرار داریم؛ این ظرفیت باید از سوی حوزه، دانشگاه، امت اسلامی، ملت‌ها و دولت‌های اسلامی به‌درستی درک و دنبال شود.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور با انتقاد از تکیه برخی دولت‌های منطقه بر دشمنان اسلام برای تأمین امنیت گفت: امنیتی که از بیرون منطقه و با اتکا به دشمنان تأمین شود، پایدار نیست. اگر امت اسلامی یک منظومه به‌هم‌پیوسته بر پایه گفتمان مقاومت و انقلاب اسلامی شکل داده بود، امروز رژیم صهیونیستی وجود نداشت و امت اسلام می‌توانست پیشگام علم و تمدن در جهان باشد.

اعرافی تأکید کرد: نگاه به مقاومت و تحولات منطقه نباید به معنای تضعیف وحدت اسلامی تلقی شود؛ بلکه این تحولات می‌تواند سرمایه‌ای برای شکل‌گیری وحدت تمدنی و سرنوشت‌ساز در جهان اسلام باشد.

وی گفت: تقریب اسلامی امروز وارد معادله جدیدی شده است؛ قلب‌های مسلمانان، جوانان و امت بیدار اسلامی به این مسیر تمایل دارند و آینده از آنِ تقریب، انسجام، وحدت و هویت واحد امت اسلامی خواهد بود.

رئیس حوزه‌های علمیه کشور در پایان بر ضرورت تولید دانش و نظریه در حوزه و دانشگاه تأکید کرد و گفت: باید در فلسفه تقریب، کلام تقریب، فقه تقریب، اخلاق تقریب و همچنین فلسفه، کلام و فقه امت واحده اسلامی گام‌های بزرگ‌تری برداریم و برای توسعه مباحث علمی و فکری در این حوزه تدابیر جدی‌تری بیندیشیم.