انسجام اجتماعی و یک ضرورت ملی؛ تفرقه افکنی ممنوع حتی شما!

به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجو، تأکید رهبر انقلاب بر حفظ انسجام اجتماعی، بار دیگر توجه‌ها را به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های کشور جلب کرده است؛ سرمایه‌ای که مردم ایران در مقاطع مختلف و به‌ویژه در شرایط سخت، بار‌ها اهمیت آن را نشان داده‌اند.

رهبر انقلاب در پیام اخیر خود به مناسبت هفته دولت، با تأکید بر اهمیت این موضوع تصریح کردند: بنده قاطعانه اعلام می‌کنم که ارتکاب هر آنچه به‌ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.

ایشان همچنین نسبت به عواملی که می‌تواند این انسجام را تحت تأثیر قرار دهد هشدار دادند و فرمودند: هر سخن ناامیدکننده و تضعیف‌کننده انگیزه‌های ملی و عمومی و هرگونه دوگانه‌سازی موهوم مانند "جنگ یا مذاکره"، "وفاق یا تندروی" و "سازش یا جنگ‌طلبی" می‌تواند به جامعه آسیب بزند.

این تأکید را می‌توان در کنار تجربه ماه‌های گذشته بررسی کرد؛ روز‌هایی که جامعه ایران با فشار‌های مختلف روبه‌رو بود، اما در بزنگاه‌های حساس، انسجام و همراهی مردم به یکی از نقاط قوت کشور تبدیل شد.

مردم؛ نقطه اتکای کشور در روز‌های سخت

نگاهی به تاریخ معاصر ایران نشان می‌دهد که مردم در بحران‌ها صرفاً تماشاگر نبوده‌اند. از سال‌های دفاع مقدس گرفته تا مقاطع مختلفی که کشور با فشار خارجی و تهدید‌های امنیتی مواجه شده، حضور و همراهی مردم نقش مهمی در عبور از شرایط دشوار داشته است.

البته این همراهی به معنای یکسان بودن دیدگاه‌ها نیست. جامعه ایران مانند هر جامعه دیگری، اختلاف سلیقه و نقد دارد و این اختلاف‌ها می‌تواند طبیعی و حتی ضروری باشد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که اختلاف نظر‌ها به شکاف اجتماعی تبدیل شود و سرمایه مشترک جامعه را هدف قرار دهد.

در روز‌های جنگ رمضان نیز مردم در شرایطی به میدان آمدند که دشمن تصور می‌کرد فشار و تهدید خارجی می‌تواند جامعه را دچار آشفتگی و شکاف کند. آنچه در آن روز‌ها اتفاق افتاد، نشان داد رفتار جامعه را نمی‌توان صرفاً بر اساس مشکلات موجود پیش‌بینی کرد.

مردم ممکن است نسبت به شرایط اقتصادی، مسائل اجتماعی یا عملکرد مسئولان نقد داشته باشند، اما وقتی پای کشور و امنیت آن در میان باشد، می‌توانند اولویت‌های دیگری را در نظر بگیرند و محاسبات بیرونی را تغییر دهند.

چرا انسجام برای دشمن اهمیت دارد؟

یکی از محاسبات دشمن در مواجهه با ایران، ایجاد شکاف در داخل کشور است. فشار اقتصادی و تحریم از یک سو و عملیات رسانه‌ای و روانی از سوی دیگر، می‌تواند با این هدف دنبال شود که نارضایتی‌های موجود به بی‌اعتمادی و در نهایت به تقابل اجتماعی تبدیل شود.

هر اندازه فاصله میان مردم بیشتر شود، هزینه فشار خارجی برای دشمن نیز کمتر خواهد شد. از همین رو، انسجام اجتماعی صرفاً یک موضوع فرهنگی یا اجتماعی نیست و در شرایط تهدید، بخشی از قدرت ملی کشور به شمار می‌رود.

دشمن زمانی می‌تواند از مشکلات داخلی نتیجه بگیرد که اختلاف‌ها را به شکاف تبدیل کند و فاصله میان جامعه و حاکمیت افزایش یابد. در مقابل، وقتی مردم در شرایط حساس اجازه نمی‌دهند اختلاف‌ها به دشمنی تبدیل شود، بخشی از این محاسبه از بین می‌رود.

به همین دلیل، جامعه‌ای که در روز‌های سخت می‌تواند حول منافع ملی دوباره کنار یکدیگر قرار بگیرد، به آسانی در چارچوب سناریو‌های طراحی‌شده بیرونی قرار نمی‌گیرد.

وقتی سخنان مسئولان به ناامیدی دامن می‌زند

در این میان، نحوه اظهار نظر کردن مسئولان درباره شرایط کشور اهمیت زیادی دارد. مردم مشکلات را می‌بینند و قرار نیست این مشکلات از آنها پنهان شود؛ اما میان بیان صریح واقعیت و ایجاد ناامیدی تفاوت وجود دارد.

مسئولان باید درباره مشکلات اقتصادی، معیشتی و اجتماعی با مردم صادق باشند، اما در کنار بیان مشکلات، باید از برنامه و راه‌حل نیز صحبت کنند. اگر فضای عمومی جامعه دائماً با اخبار منفی، بن‌بست و ناتوانی مواجه شود و کمتر از ظرفیت‌ها و مسیر‌های حل مسئله سخن گفته شود، طبیعی است که امید و انگیزه عمومی تحت تأثیر قرار گیرد.

از همین منظر، هشدار رهبر انقلاب درباره هر سخن ناامیدکننده و تضعیف‌کننده انگیزه‌های ملی و عمومی فقط متوجه رسانه‌ها و فعالان سیاسی نیست. مسئولانی که از تریبون‌های رسمی با مردم سخن می‌گویند نیز باید نسبت به آثار اجتماعی سخنان خود توجه داشته باشند.

دوقطبی‌سازی؛ اختلاف نظر یا ایجاد شکاف؟

موضوع دیگری که در پیام رهبر انقلاب مورد تأکید قرار گرفته، دوگانه‌سازی‌های موهوم است.

مسائل پیچیده کشور را نمی‌توان همیشه در قالب دو انتخاب مطلق تعریف کرد. وقتی یک موضوع به «جنگ یا مذاکره»، «وفاق یا تندروی» و «سازش یا جنگ‌طلبی» محدود می‌شود، فضای جامعه به‌جای گفت‌و‌گو درباره راه‌حل، به سمت صف‌بندی می‌رود.

اختلاف نظر در یک جامعه طبیعی است و حتی می‌تواند به اصلاح امور کمک کند، اما اختلاف نظر نباید به ابزاری برای قرار دادن بخش‌های مختلف جامعه در مقابل یکدیگر تبدیل شود.

دوقطبی‌سازی زمانی خطرناک می‌شود که به جای آنکه مسئله را حل کند، خودِ جامعه را به مسئله تبدیل کند.

واکنش مسئولان به پیام رهبر انقلاب

پیام رهبر انقلاب به مناسبت هفته دولت با واکنش مسئولان و نهاد‌های مختلف همراه شد. وجه مشترک این واکنش‌ها، تأکید بر وحدت ملی، پرهیز از اختلاف‌افکنی، جلوگیری از تضعیف امید عمومی و حفظ انسجام اجتماعی بود.

حجت‌الاسلام محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه، پیام رهبر انقلاب را نقشه‌راه همه کارگزاران و خدمتگزاران به نظام و مردم دانست و بر ضرورت تحکیم وحدت ملی و پرهیز از هر آنچه موجب انشقاق و افتراق می‌شود، تأکید کرد.

اژه‌ای همچنین با اشاره به ضرورت پرهیز از «ضعیف‌نمایی» و برجسته‌سازی کاستی‌ها گفت: نقاط ضعف باید دیده و برطرف شوند، اما نباید در شرایطی که دشمن در کمین است، با برجسته‌سازی ضعف‌ها برای او خوراک جنگ روانی فراهم کرد و موجب یأس و انفعال جبهه خودی شد.

هیئت دولت در بیانیه‌ای ضمن قدردانی از رهنمود‌های رهبر انقلاب، بر اجرای این توصیه‌ها تأکید کرد و مهم‌ترین اولویت‌های خود را بهبود معیشت و اقتصاد، رونق تولید داخلی، حفظ وحدت و انسجام ملی، تقویت علم و فناوری و پیگیری دیپلماسی عزتمندانه عنوان کرد.

دولت همچنین اعلام کرد با تمرکز بر مهار تورم، ایجاد اشتغال و حمایت از تولید، برای بهبود شرایط اقتصادی تلاش خواهد کرد و در عرصه اجتماعی نیز از دوگانه‌سازی و اقداماتی که موجب تضعیف انسجام و امید عمومی می‌شود، پرهیز خواهد کرد.

در حوزه سیاست خارجی نیز دولت بر تداوم دیپلماسی بر پایه «عزت، حکمت و مصلحت» و هماهنگی میان میدان دیپلماسی و میدان دفاع برای حفظ منافع و امنیت ملی تأکید کرد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز پیام رهبر انقلاب را «نصب‌العین» مسئولان کشور دانست و بر ضرورت پرهیز از دوگانه‌سازی‌های موهوم تأکید کرد. قالیباف همچنین گفت باید از دوگانه‌سازی‌های موهوم به هر شکلی پرهیز کرد و هر اقدامی که به انسجام اجتماعی آسیبی برساند، برای همهٔ ما حرام ملی و شرعی است.

سرلشکر محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در واکنش به پیام رهبر انقلاب، وحدت ملی و انسجام اجتماعی را از مؤلفه‌های بنیادی قدرت و امنیت ملی دانست.

مجموع این واکنش‌ها نشان می‌دهد که محور اصلی پیام رهبر انقلاب، یعنی حفاظت از انسجام اجتماعی و جلوگیری از هر اقدامی که به آن آسیب بزند، در میان مسئولان نیز به‌عنوان یک ضرورت جدی مورد توجه قرار گرفته است

جمع‌بندی

در نهایت، تأکید رهبر انقلاب بر اینکه «ارتکاب هر آنچه به‌ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است»، نشان می‌دهد که وحدت و انسجام مردم، از سرمایه‌های مهم کشور و از مؤلفه‌های اثرگذار در حفظ منافع و امنیت ملی است. این نگاه، بیش از هر چیز بر ضرورت تقویت نقاط مشترک و جلوگیری از تبدیل اختلاف‌نظر‌ها به شکاف‌های اجتماعی تأکید دارد.

در این میان، مسئولان نقش مهمی در تقویت این سرمایه دارند؛ چرا که نحوه تصمیم‌گیری، اظهارنظر و مواجهه آنها با مسائل مختلف می‌تواند بر امید و اعتماد عمومی اثرگذار باشد. نقد و اختلاف‌نظر نیز بخشی طبیعی از جامعه است، اما باید در مسیر گفت‌و‌گو، اصلاح امور و حل مسائل قرار گیرد و در نهایت به تقویت همبستگی ملی منجر شود.