شهپاد آمریکایی چیست و چگونه در تنگه هرمز شناسایی و هدف قرار می‌گیرد؟

به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری دانشجو ؛ صبح امروز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از هدف قرار دادن یک فروند شهپاد آمریکایی در تنگه هرمز خبر داد؛ شناوری بدون سرنشین که قرار است بخشی از مأموریت‌های دریایی آمریکا را بدون حضور نیروی انسانی انجام دهد.

اما شهپاد چیست، چه تجهیزاتی در اختیار دارد و چگونه می‌تواند در آب‌های راهبردی تنگه هرمز فعالیت کند؟ مهم‌تر از آن، چگونه این شناور شناسایی و هدف قرار می‌گیرد؟ در این گزارش، از نزدیک با شهپاد‌های آمریکایی، قابلیت‌های آنها و سازوکار شناسایی و مقابله با این شناور‌های بدون سرنشین آشنا می‌شویم.

در جنگ رمضان آمریکایی‌ها از ابزار‌ها و تجهیزات مختلفی برای مقابله با ایران استفاده کرده‌اند؛ ارتش آمریکا که یکی از قدرتمندترین ارتش‌های جهان به شمار می‌رود، در جریان این جنگ با هزینه‌های سنگینی مواجه شده و حالا در کنار تجهیزات متعارف، به دنبال استفاده از ابزار‌هایی است که بتوانند با هزینه‌ای منطقی‌تر، بیشترین اثرگذاری را در میدان نبرد داشته باشند.

شهپاد چیست؟

تجهیزاتی که اگرچه ساخت و به‌کارگیری آنها برای ارتش آمریکا میلیون‌ها دلار خرج برداشته، اما به واسطه ویژگی‌های فنی، امکان کنترل از راه دور و حذف حضور مستقیم نیروی انسانی، می‌توانند هزینه‌های انسانی عملیات را کاهش دهند و در عین حال امکان اجرای مأموریت‌های مختلف را در اختیار ارتش آمریکا قرار دهند.

شهپادی که امروز توسط غیورمردان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شناسایی و هدف قرار گرفت، یکی از همین ابزارهاست؛ شناوری که با وجود ابعاد نسبتاً کوچک، از قابلیت‌های قابل توجهی برخوردار است و می‌تواند مأموریت‌های مختلفی را در آب‌های منطقه انجام دهد. در ادامه، با این ابزار دریایی، ویژگی‌ها و قابلیت‌های آن بیشتر آشنا می‌شویم.

شهپاد یک قایق بدون سرنشین برای مأموریت‌های خاص

شهپاد مخفف شناور هدایت‌پذیر از راه دور، یک نوع شناور است که در سطح دریا و زیر آن فعالیت می‌کند. انواع و مدل‌های مختلفی دارد که می‌تواند در حوزه‌های مختلف به کار گرفته شود. این فناوری به جنگ‌های دریایی که میدان‌های پیچیده‌ای هستند و اغلب با تلفات زیادی همراه می‌شوند، ابزار کاربردی است.

این دریانورد‌های کوچک قابلیت این را دارند که از صد‌ها کیلومتر دورتر به واسطه یک کنترل هدایت شوند، مجهز به ویژگی‌های دقیق و تجهیزات مختلفی باشند و بدون حضور مستقیم نیروی انسانی در منطقه مأموریت، اطلاعات مورد نیاز را جمع‌آوری و منتقل کنند.

شهپاد مخفف شناور هدایت‌پذیر از راه دور، یک نوع شناور است که در سطح دریا و زیر آن فعالیت می‌کند. انواع و مدل‌های مختلفی دارد که می‌تواند در حوزه‌های مختلف به کار گرفته شود.

البته همه شهپاد‌ها صرفاً از راه دور هدایت نمی‌شوند؛ برخی از آنها قابلیت حرکت خودکار یا نیمه‌خودکار نیز دارند و می‌توانند با استفاده از حسگرها، دوربین‌ها، سامانه‌های ارتباطی و تجهیزات ناوبری، محیط اطراف خود را پایش کنند.

 در نسل‌های جدیدتر، هوش مصنوعی نیز به این مجموعه اضافه شده است تا حجم بالای داده‌های دریافتی را سریع‌تر پردازش و در شناسایی و طبقه‌بندی اهداف و شناور‌های اطراف کمک کند. نیروی دریایی آمریکا نیز سال‌هاست روی ترکیب شهپاد‌ها و هوش مصنوعی کار می‌کند؛ به‌طوری که ناوگان پنجم آمریکا در سال ۲۰۲۱ «تَسک فورس ۵۹» را با مأموریت ادغام سامانه‌های بدون سرنشین و هوش مصنوعی در عملیات دریایی ایجاد کرد.

چرا شکار کردن شهپاد‌ها سخت است؟

شهپاد‌ها به دلیل ویژگی‌های ظاهری و نوع انرژی مورد استفاده، قابلیت‌هایی دارند که می‌تواند شناسایی آنها را دشوارتر کند و در برخی مدل‌ها، تا حدی ویژگی‌های رادارگریزی ایجاد کند. نخستین ویژگی، ابعاد کوچک این شناورهاست.

برخی شهپاد‌ها تنها چند متر طول دارند؛ برای نمونه، شهپاد آمریکایی Saildrone Explorer حدود ۷ متر طول دارد؛ ابعادی که در مقایسه با بسیاری از شناور‌های نظامی سرنشین‌دار، بسیار کوچک‌تر است.

برخی شهپاد‌ها تنها چند متر طول دارند؛ برای نمونه، شهپاد آمریکایی Saildrone Explorer حدود ۷ متر طول دارد؛ ابعادی که در مقایسه با بسیاری از شناور‌های نظامی سرنشین‌دار، بسیار کوچک‌تر است.

همین ابعاد کوچک در یک محیط دریایی شلوغ اهمیت پیدا می‌کند. تصور کنید یک شناور چندمتری در میان ده‌ها کشتی تجاری، قایق و شناور دیگر در حال حرکت باشد؛ در چنین شرایطی، سامانه‌های مراقبت دریایی باید یک هدف کوچک را از میان مجموعه‌ای از اهداف مختلف شناسایی و تفکیک کنند. بنابراین، کوچک بودن شهپاد می‌تواند فرایند کشف و شناسایی آن را پیچیده‌تر کند؛ به‌ویژه زمانی که در کنار ترافیک عادی دریایی فعالیت داشته باشد.

اما اندازه کوچک تنها ویژگی این شناور‌ها نیست. برخی شهپاد‌ها برای حرکت و تأمین انرژی تجهیزات خود از منابع طبیعی استفاده می‌کنند. برای مثال، Saildrone Explorer برای حرکت از انرژی باد استفاده می‌کند و تجهیزات و حسگر‌های آن با انرژی خورشیدی تغذیه می‌شوند. به این ترتیب، این شناور‌ها می‌توانند برای مدت طولانی در دریا باقی بمانند، بدون آنکه مانند یک شناور موتوری بزرگ، دائماً به سوخت‌گیری یا حضور خدمه نیاز داشته باشند

.

این تفاوت در منبع انرژی، روی چیزی که در اصطلاح فنی به آن «امضای صوتی و حرارتی» گفته می‌شود نیز اثر می‌گذارد. یک ناو یا شناور جنگی بزرگ برای حرکت و تأمین انرژی تجهیزات خود به موتور‌های قدرتمند و سامانه‌های متعدد نیاز دارد؛ بنابراین گرما، صدا و ارتعاش بیشتری ایجاد می‌کند و نشانه‌های بیشتری برای سامانه‌های مختلف شناسایی به جا می‌گذارد.

 اما یک شهپاد کوچک، به‌ویژه در مدل‌هایی که برای حرکت اصلی خود از باد استفاده می‌کنند، فاقد چنین موتور پیشران متعارفی است و در نتیجه می‌تواند امضای صوتی و حرارتی متفاوت و در برخی شرایط محدودتری داشته باشد.

یک شهپاد کوچک، به‌ویژه در مدل‌هایی که برای حرکت اصلی خود از باد استفاده می‌کنند، فاقد چنین موتور پیشران متعارفی است و در نتیجه می‌تواند امضای صوتی و حرارتی متفاوت و در برخی شرایط محدودتری داشته باشد.

در نتیجه، مقایسه یک شهپاد کوچک با یک ناو یا شناور جنگی بزرگ از نظر آشکارپذیری، نشان می‌دهد که هدف قرار دادن و شناسایی این دو لزوماً شرایط یکسانی ندارد. شناور‌های بزرگ به دلیل ابعاد، موتور، تجهیزات و میزان انرژی مصرفی، معمولاً نشانه‌های بیشتری برای شناسایی ایجاد می‌کنند؛ اما شهپاد‌های کوچک‌تر می‌توانند با سطح مقطع کمتر، ارتفاع پایین‌تر و در برخی مدل‌ها با امضای صوتی و حرارتی محدودتر، هدف دشوارتری برای برخی سامانه‌های کشف باشند.

سپاه پاسداران چگونه شهپاد امریکایی را شکار کرد؟

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با هوشیاری و قدرت موشکی و پهپادی و استفاده از سامانه‌های راداری دقیق دریایی طی یک عملیات شگفت انگیز توانست این دریانورد کوچک را شناسایی و آن را هدف قرار دهداما این نخستین مواجهه نیرو‌های ایرانی با شهپاد‌های آمریکایی نبود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیش از این نیز در سال ۱۴۰۱ با چند فروند شهپاد آمریکایی از نوع Saildrone Explorer مواجه شده بود.

 شناور‌هایی که در محدوده فعالیت نیرو‌های ایرانی در حال نجام مأموریت و جمع‌آوری اطلاعات و اقدامات مشکوک در حیطه فعالیت ایران بودند که توسط نیرو‌های ایرانی شناسایی و جلب شدند و ازاد شدند آن مواجهه‌های قبلی، یک تجربه عملی از نحوه فعالیت، حضور و رفتار این شناور‌های بدون سرنشین در اختیار نیرو‌های ایرانی قرار دادو همین موضوع باعث شد تا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با سهولت بیشتری ان‌ها را هدف قرار بدهند

شهپاد‌های مین روب هم نتوانست تنگه را باز کندیکی از ویژگی‌های خاصی که آمریکایی‌ها برای استفاده از این ابزار در جنگ با ایران روی آن حساب کرده بودند، قابلیت مین‌روبی برخی از این شهپاد‌ها بود.

 آمریکا تصور می‌کرد می‌تواند با استفاده از این شناور‌های بدون سرنشین و تجهیزات مجهز به سامانه‌های شناسایی و کشف مین، بخشی از مسیر تنگه هرمز را پاک‌سازی و زمینه را برای باز شدن مسیر عبور کشتی‌ها فراهم کند.

اما این برنامه نیز با موفقیت همراه نشد و هدف قرار گرفتن شهپاد آمریکایی در تنگه هرمز نشان داد که حتی استفاده از شناور‌های بدون سرنشین و تجهیزات مین‌روبی نیز نتوانسته است آمریکا را به هدف خود برای باز کردن مسیر تنگه برساند

شهپاد یکی از ابزار‌هایی بود که آمریکایی‌ها برای غافلگیری ایران و انجام مأموریت‌های مختلف در منطقه از آن استفاده کردند؛ ابزاری که در کنار دیگر تجهیزات آمریکایی می‌توانست خطر جدی برای ایران داشته باشد و آمریکایی‌ها تصور می‌کردند با استفاده از این ابزار می‌توانند بخشی از مأموریت‌های خود را بدون حضور مستقیم نیروهایشان انجام دهند و حتی با استفاده از قابلیت مین‌روبی آن، مسیر تنگه هرمز را باز کنند اما این ابزار هم با هوشیاری، دقت و سرعت عمل نیرو‌های مسلح شناسایی ومنهدم شدند.