برجک‌های رجایی‌شهر یکی‌یکی فرو می‌ریزند/پایان یک نماد قدیمی در کرج+ فیلم
زندان رجایی‌شهر کرج پس از دهه‌ها حضور در میان بافت شهری حالا دیگر زندان نیست زندانیانش منتقل شده‌اند، دیوارهای بلندش فرو ریخته و امروز یکی از برجک‌های نگهبانی آن نیز تخریب شد تا این مجموعه قدیمی آرام‌آرام جای خود را به یک فضای فرهنگی، آموزشی و شهری بدهد.
به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، سال‌ها کافی بود نام رجایی‌شهر در کرج به زبان بیاید تا تصویر دیوارهای بلند برجک‌های نگهبانی و مجموعه‌ای بزرگ در ذهن بسیاری از شهروندان شکل بگیرد؛ زندانی که دهه‌ها در یکی از نقاط شهری کرج قرار داشت و به یکی از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های این محدوده تبدیل شده بود.
زندان رجایی‌شهر دیگر زندان نیست، زندانیان آن منتقل شده‌اند، فعالیت ندامتگاهی مجموعه متوقف شده و در ادامه نیز دیوارهای پیرامونی آن تخریب شده است، امروز هم یکی از برجک‌های این مجموعه تخریب شد؛ اتفاقی که بیش از یک عملیات عمرانی، برای بسیاری از شهروندان کرجی معنای پایان یک دوره را دارد.
رجایی‌شهر فقط یک ساختمان یا مجموعه محصور در میان دیوارهای بلند نبود این زندان طی چند دهه بخشی از تاریخ معاصر کرج و خاطره شهری این منطقه بود. نسل‌هایی از شهروندان این شهر این مجموعه را در مسیر رفت‌وآمد‌های روزانه خود دیده‌اند خانواده‌هایی سال‌ها برای ملاقات با زندانیان به اینجا آمده‌اند و نیرو‌های بسیاری نیز بخشی از دوران خدمت و زندگی کاری خود را در این مجموعه گذرانده‌اند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، زندان رجایی‌شهر حدود ۶۰ هکتار وسعت داشت و دارای دو حلقه دیوار امنیتی، ۹ برجک نگهبانی و ۳۰ سالن بود مجموعه‌ای بزرگ که حضورش در بافت شهری کرج طی سال‌های گذشته همواره محل بحث و مطالبه برای انتقال آن به خارج از محدوده شهری بود.
پایان یک زندان در قلب کرج
فروردین‌ماه سال ۱۴۰۲ در جریان سفر رئیس قوه قضاییه به استان البرز موضوع ساماندهی زندان‌های مستقر در استان مطرح شد و بر انتقال زندان رجایی‌شهر به خارج از شهر تأکید شد.
این تصمیم در مدت کوتاهی وارد مرحله اجرا شد و در مردادماه همان سال، تمام زندانیان رجایی‌شهر از این مجموعه خارج و به ندامتگاه قزلحصار منتقل شدند. در نهایت، زندان رجایی‌شهر به طور کامل تخلیه و تعطیل شد.
تعطیلی رجایی‌شهر برای کرج اتفاق کوچکی نبود، این مجموعه سال‌ها در میان بافت شهری قرار داشت و به گفته مسئولان، مسائل مربوط به تردد خودرو‌های مرتبط با زندان، رفت‌وآمد خانواده زندانیان، مشکلات پیرامونی و برخی مسائل اجتماعی از جمله دلایلی بود که انتقال آن را به مطالبه‌ای جدی برای شهر تبدیل کرده بود.
اما تعطیلی زندان پایان داستان نبود تازه فصل جدیدی برای این زمین بزرگ در کرج آغاز شد.
پس از تخلیه کامل موضوع تغییر کاربری مجموعه مطرح شد در ابتدا طرح‌هایی برای استفاده فرهنگی، آموزشی و دانشگاهی از این فضا مورد توجه قرار گرفت.
استاندار البرز نیز اعلام کرده است که با هماهنگی قوه قضاییه، روند تغییر کاربری این مجموعه آغاز شده و قرار است فضای موجود از کاربری زندان خارج شود و به مجموعه‌ای با کاربری‌های فرهنگی، آموزشی، فضای سبز و پارک بانوان تبدیل شود،همچنین احداث فضا‌هایی مانند فرهنگسرا، تالار و گالری هنری در برنامه‌های اعلام‌شده برای این مجموعه قرار گرفته است.
در اسفندماه ۱۴۰۴ نیز تخریب دیوارهای پیرامونی زندان رجایی‌شهر آغاز شد؛ اقدامی که به گفته مسئولان استان، شروع عملی فرآیند تغییر کاربری مجموعه بود. استاندار البرز اعلام کرده بود که در طرح جدید، بخش‌هایی از مجموعه برای کاربری دانشگاهی و فرهنگی حفظ خواهد شد و در کنار آن، فضای سبز، پارک و فضا‌های فرهنگی و آموزشی نیز پیش‌بینی شده است.
در شهریورماه ۱۴۰۵ نیز عملیات تخریب دیوارهای مجموعه با جدیت بیشتری دنبال شد. رئیس سازمان زندان‌های کشور اعلام کرد که پس از تعطیلی زندان و انتقال زندانیان، جمع‌آوری دیوارهای پیرامونی برای تعیین تکلیف اراضی و فراهم شدن امکان اجرای طرح‌های جدید ضروری است.
برجک‌هایی که دیگر نگهبانی نمی‌دهند
حالا نوبت به یکی از شناخته‌شده‌ترین اجزای این زندان رسیده است؛ برجک‌های نگهبانی.
برجک‌هایی که سال‌ها نماد امنیت و مراقبت از مجموعه بودند، امروز دیگر کارکرد گذشته را ندارند. در سال ۱۴۰۲، زمانی که زندانیان منتقل شده بودند، هنوز سربازان آخرین پست‌های نگهبانی خود را روی برج‌ها و برجک‌های زندان انجام می‌دادند؛ اما حالا همان سازه‌ها یکی پس از دیگری در مسیر تخریب قرار گرفته‌اند.
تخریب یکی از برجک‌های رجایی‌شهر در امروز بیش از آنکه صرفاً فرو ریختن یک سازه باشد، تصویری روشن از تغییر چهره این بخش از کرج است تصویری که نشان می‌دهد یکی از قدیمی‌ترین نماد‌های این محدوده در حال محو شدن از سیمای شهری است.
سال‌ها دیوارهای بلند و برجک‌های رجایی‌شهر برای شهروندان یادآور زندان بودند. امروز همان دیوار‌ها و برجک‌ها در حال تبدیل شدن به بخشی از گذشته شهر هستند.
در مورد آینده این مجموعه یک نکته اهمیت ویژه‌ای دارد قرار نیست تمام آنچه از رجایی‌شهر باقی مانده صرفاً با خاک یکسان شود و از حافظه شهر پاک شود.
مسئولان البرز از حفظ ساختمان اصلی زندان و اختصاص بخش عمده‌ای از آن به کاربری دانشگاهی و فرهنگی سخن گفته‌اند. همچنین فرهنگسرا، تالار، گالری هنری و دیگر فضا‌های فرهنگی در طرح‌های اعلام‌شده برای آینده این محدوده قرار گرفته‌اند.
همین موضوع می‌تواند رجایی‌شهر را از یک زمین آزادشده به یک فضای شهری با هویت تبدیل کند؛ فضایی که گذشته آن فراموش نشود اما کارکردش برای آینده شهر تغییر کند.
رجایی‌شهر از نظر تاریخی و اجتماعی، بدون تردید بخشی از حافظه معاصر کرج محسوب می‌شود؛ مجموعه‌ای که طی دهه‌ها با زندگی شهری این منطقه گره خورده بود. البته استفاده از عنوان رسمی میراث فرهنگی برای آن، مستلزم ثبت یا تأیید این عنوان از سوی نهاد‌های میراث فرهنگی است اما حتی بدون این عنوان رسمی نیز نمی‌توان نقش آن را در تاریخ معاصر و حافظه جمعی شهر نادیده گرفت.
امروز که یکی از برجک‌های رجایی‌شهر فرو می‌ریزد، در واقع بخشی از یک تصویر قدیمی کرج نیز از میان می‌رود؛ تصویری که سال‌ها در ذهن شهروندان این شهر باقی مانده بود.
رجایی‌شهر روزگاری محل نگهداری هزاران زندانی بود و خانواده‌های بسیاری مسیر این مجموعه را برای ملاقات طی می‌کردند. روزی دیگر، آخرین زندانیان از آن خارج شدند و در‌های زندان برای همیشه بسته شد. پس از آن دیوار‌ها فرو ریختند و اکنون برجک‌ها نیز در حال محو شدن هستند.
اما پرسش اصلی برای کرج از اینجا آغاز می‌شود: قرار است جای این دیوار‌ها چه چیزی ساخته شود؟
اگر وعده‌های مطرح‌شده عملی شود، پاسخ قرار است مجموعه‌ای از فضا‌های فرهنگی، آموزشی، دانشگاهی، فضای سبز و امکانات شهری باشد؛ یعنی جایی که گذشته سنگین خود را پشت سر می‌گذارد و به فضایی برای استفاده عمومی شهر تبدیل می‌شود.
برای کرج این تغییر فقط جابه‌جایی یک کاربری نیست شهری که سال‌ها با دیوارهای بلند رجایی‌شهر همسایه بود، حالا شاهد فرو ریختن همان دیوار‌ها و برجک‌هایی است که زمانی یکی از نشانه‌های شناخته‌شده این محدوده بودند.
برجک امروز فرو ریخت اما داستان رجایی‌شهر هنوز تمام نشده است، آنچه اهمیت دارد این است که در آینده، از دل این زمین و ساختمان‌های باقی‌مانده چه چیزی برای شهر ساخته خواهد شد؛ فضایی که اگر با حفظ بخشی از هویت تاریخی مجموعه و با رویکرد فرهنگی و عمومی شکل بگیرد می‌تواند پایان عمر زندان رجایی‌شهر را به آغاز یک فصل تازه برای کرج تبدیل کند.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
