گزارش|
از بیمارستان‌های بمباران‌شده تا خلبانان مفقود/ روایت هلال‌احمر از نقض حقوق بشر در جنگ ۴۰ روزه
حمله به مناطق مسکونی، مراکز درمانی و آموزشی و حتی آمبولانس‌ها و مراکز امدادی، بخشی از وقایعی است که در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه ثبت شده است. وقایعی که جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران علاوه بر امدادرسانی به آسیب‌دیدگان، مستندسازی و پیگیری بین‌المللی آنها را نیز در دستور کار قرار داده است.
به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون سه جنگ به کشور تحمیل شده است؛ جنگ‌هایی که در جریان آنها، حملات نظامی به مناطق مسکونی، بیمارستان‌ها، مراکز آموزشی و دیگر اماکن غیرنظامی، به شهادت و مجروح شدن شمار زیادی از غیرنظامیان منجر شده است.
اصغر جهانگیر، سخنگوی قوه قضائیه، پیش‌تر در نشست خبری خود درباره آمار شهدای جنگ تحمیلی اخیر گفته بود: «بر اساس آخرین آماری که روز گذشته از سازمان پزشکی قانونی دریافت کردم، تعداد شهدای جنگ تحمیلی اخیر به ۳ هزار و ۵۱۹ نفر رسیده است که از این تعداد، ۳ هزار و ۲ نفر مرد و ۵۱۷ نفر زن هستند.»
غیرنظامیان و مراکز درمانی؛ خطوط قرمز حملات
بر اساس اصول حقوق بشردوستانه بین‌المللی، طرف‌های درگیر در مخاصمات مسلحانه موظف‌اند میان اهداف نظامی و افراد و اماکن غیرنظامی تفکیک قائل شوند. مواد ۴۸، ۵۱ و ۵۲ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ کنوانسیون‌های ژنو نیز بر اصل تفکیک و ممنوعیت حملات مستقیم علیه غیرنظامیان و اموال غیرنظامی تأکید دارند.
بر همین اساس، منازل مسکونی، مدارس، دانشگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های غیرنظامی تا زمانی که کارکرد نظامی پیدا نکرده باشند، از حمایت حقوق بشردوستانه برخوردارند.
این حمایت در مورد بیمارستان‌ها و مراکز درمانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ماده ۱۸ کنوانسیون چهارم ژنو ۱۹۴۹ تصریح می‌کند بیمارستان‌های غیرنظامی که برای درمان مجروحان، بیماران، سالمندان و زنان باردار فعالیت می‌کنند، نباید هدف حمله قرار گیرند.
با وجود این قواعد، در جریان جنگ تحمیلی ۴۰ روزه، گزارش‌هایی از حمله به بیمارستان‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و منازل مسکونی منتشر شد.
در نخستین روز جنگ، مدرسه شجره طیبه در میناب هدف حمله موشکی قرار گرفت؛ حمله‌ای که بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، به شهادت ۱۶۸ نفر منجر شد.
همچنین بیمارستان‌های گاندی، خاتم‌الانبیا، شهید مطهری، ابوذر اهواز و امام علی (ع) اندیمشک از جمله مراکز درمانی بودند که هدف حمله قرار گرفتند. این حملات در شرایطی رخ داد که مراکز مذکور در حال خدمت‌رسانی به بیماران و غیرنظامیان بودند و در نتیجه آن تعدادی از بیماران و کادر درمان نیز مجروح شدند.
امداد زیر آتش؛ از آمبولانس‌ها تا مراکز هلال‌احمر
در جریان این حملات، نهاد‌های امدادی و خدمات‌رسان از جمله اورژانس، پلیس، هلال‌احمر و آتش‌نشانی بدون توقف به امدادرسانی و نجات جان غیرنظامیان ادامه دادند. جمعیت هلال‌احمر یکی از نهاد‌هایی بود که به‌طور شبانه‌روزی در عملیات امدادی و انتقال مجروحان حضور داشت.
حجت‌الاسلام طائب، رئیس سازمان بسیج مستضعفین، با اشاره به حملات انجام‌شده علیه مراکز امدادی گفته است: «دشمن ۵۶ مرکز هلال احمر و همچنین بیمارستان‌ها را بمباران کرد و در این راه شهدای زیادی تقدیم انقلاب شدند.»
وی همچنین با اشاره به هدف قرار گرفتن آمبولانس‌ها افزود: «آمبولانس‌های هلال احمر مورد هجوم دشمن قرار گرفتند؛ در کجای دنیا شنیده‌ایم که هواپیمای جنگی به‌جای اینکه دنبال پادگان بگردد، دنبال آمبولانس هلال احمر باشد و آن را هدف قرار دهد؟ اما متأسفانه این اتفاقات افتاد.»
رئیس سازمان بسیج مستضعفین در ادامه با تقدیر از عملکرد امدادگران گفت: «شما با تمام توان و ازخودگذشتگی، جان خود را در طبق اخلاص گذاشتید و در کنار مردم ایستادید تا استقامت را برای آنان تسهیل کنید.»
طائب خاطرنشان کرد: «این ملت استوار ایستاده است، اما زمانی که ببیند دستگاه‌های دیگر نیز در کنارش هستند، این مقاوم‌سازی کامل اتفاق می‌افتد و شما با حضور فعال خود، این حرکت را به بهترین شکل انجام دادید.»
مستندسازی حملات و نقض حقوق بشر
فعالیت جمعیت هلال‌احمر در جنگ ۴۰ روزه تنها به عملیات امدادی محدود نماند. این جمعیت همزمان با امدادرسانی به آسیب‌دیدگان، ثبت و مستندسازی موارد نقض حقوق بشردوستانه و حملات علیه غیرنظامیان را نیز در دستور کار قرار داد تا مستندات به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و دیگر مجامع بین‌المللی ارائه شود.
مستندسازی حمله به دبستان شجره طیبه، مناطق مسکونی شهر لامرد، منازل مسکونی، بیمارستان‌ها، مراکز آموزش عالی و ناو غیررزمی دنا از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده است.
طائب در همین رابطه گفته است: «امروز در شرایطی هستیم که انسداد خبری شدیدی نسبت به جبهه حق در دنیا وجود دارد و کمپانی‌های خبری اخبار غلط مخابره می‌کنند، اما شما در هلال احمر توانستید این انحصار را بشکنید.»
وی افزود: «شما هم عملیات‌های امدادی خوبی انجام دادید و هم روایت تجاوز و جنایات آمریکایی و اسرائیلی را به گوش جهانیان رساندید و هم قدرت و مظلومیت ملت‌های مقتدر را نشان دادید.»
رئیس سازمان بسیج مستضعفین همچنین گفت: «من فراموش نمی‌کنم روزی که شما در حمایت از ملت‌های غزه، لبنان و عراق وارد عملیات شدید و تصاویر آن را به جهان مخابره کردید.»
طائب خاطرنشان کرد: «شما در جنگ روایت به کمک ملت‌های مظلوم رفتید و این نقش بسیار عالی است که به فضل الهی توسط جمعیت هلال احمر انجام شد.»
نمایش مستندات حملات در مجامع بین‌المللی
پیرحسین کولیوند، رئیس جمعیت هلال‌احمر، نیز با اشاره به دیدار خود با ژان آرنو، فرستاده دبیرکل سازمان ملل، گفته است: «زمانی که آثار حملات آمریکا به ایران را به او نشان می‌دادم، به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفته بود و بدنش می‌لرزید.»
به گفته کولیوند، آرنو در این دیدار اظهار کرده بود که آمریکا تصور می‌کرد می‌تواند ظرف چهار روز کار ایران را تمام کند، اما ایستادگی مردم ایران معادلات را برهم زد.
رئیس جمعیت هلال‌احمر همچنین گفت در گفت‌و‌گو با فرستاده دبیرکل سازمان ملل تأکید کرده است: «از شما چیزی نمی‌خواهم؛ فقط به تکلیف و مسئولیتی که بر عهده دارید عمل کنید.»
وی در ادامه با اشاره به نمایش تصاویر و مستندات این حملات در مجمع جهانی صلیب سرخ گفت حاضران از مشاهده این تصاویر به‌شدت تحت تأثیر قرار گرفتند و برخی از آنان گریه کردند.
کولیوند همچنین نقل کرده است که رئیس صلیب سرخ آمریکا پس از مشاهده تصاویر به او گفته است: «واقعاً عذرخواهی می‌کنم؛ دولت ما این موارد را به ما نشان نمی‌دهد.»
وقتی مراسم عروسی به خون کشیده شد
عالیشوندی، معاون امور بین‌الملل و حقوق بشردوستانه جمعیت هلال‌احمر، نیز پیش‌تر در گفت‌و‌گو با SNNTV درباره حمله به یک مراسم عروسی در استان هرمزگان گفته بود: «حمله به مراسم عروسی در استان هرمزگان، موضوعی نیست که بتوان آن را در چارچوب قواعد و مقررات حقوق بین‌الملل بشردوستانه نادیده گرفت. حفاظت از جان و کرامت غیرنظامیان، یک اصل و قاعده الزام‌آور در حقوق بین‌الملل بشردوستانه است.»
وی ادامه داده بود: «جمعیت هلال احمر این موارد را با جدیت از طریق دیوان کیفری بین‌المللی و سایر مراجع بین‌المللی پیگیری خواهد کرد.»
مجموع مستندات جمع‌آوری‌شده درباره حمله به غیرنظامیان، مراکز درمانی، آموزشی و امدادی، اکنون یکی از محور‌های پیگیری حقوقی و بین‌المللی جمعیت هلال‌احمر است؛ مستنداتی که می‌تواند مبنایی برای بررسی مسئولیت عاملان و آمران این حملات در مراجع ذی‌صلاح بین‌المللی باشد.
سرنوشت چهار خلبان ایرانی همچنان مشخص نیست
پیگیری‌های جمعیت هلال‌احمر تنها به مستندسازی حملات محدود نشده است. بر اساس اطلاعات رسیده به ستاد کل نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اسارت چهار خلبان ایرانی در قطر، جمعیت هلال‌احمر وضعیت این چهار خلبان را از طریق کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و هلال‌احمر قطر پیگیری کرده است.
عالیشوندی در آخرین اظهارنظر خود درباره این موضوع گفته بود: «در خصوص چهار خلبان اسیر در قطر، پیگیری‌های جمعیت هلال احمر ایران از دفتر نمایندگی کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در تهران متأسفانه به نتیجه‌ای نرسیده است.»
بر اساس اخبار واصله به خبرنگار خبرگزاری دانشجو، وضعیت این چهار خلبان همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و مکاتبات محرمانه کمیته بین‌المللی صلیب سرخ با طرف قطری نیز تاکنون به نتیجه مشخصی نرسیده است.
در شرایطی که بخش مهمی از آثار انسانی جنگ در بیمارستان‌ها، مدارس، خانه‌های مسکونی و میان نیرو‌های امدادی برجای مانده، مستندسازی و پیگیری حقوقی این وقایع می‌تواند بخش دیگری از نبرد پس از پایان حملات نظامی باشد؛ نبردی برای ثبت آنچه بر غیرنظامیان گذشته و مطالبه پاسخگویی در مجامع بین‌المللی.
لینک کپی شد
گزارش خطا