بانك مركزي نظاره‌گر پرواز دلار

گروه اقتصادي «خبرگزاري دانشجو»؛  كارشناسان، كاهش نرخ سود سپرده ها در ابتداي سال را شروع نوسان هاي شديد در قيمت ارز و سكه مي دانند و اعتقاد دارند كاهش سود سپرده ها سبب شده كه مردم نسبت به آينده پس اندازهاي خود نااميد شده و پول هاي خود را از بانك ها خارج كرده و به سمت بازارهاي مطمئن و پرسودي همچون بازار ارز و سكه روانه كنند.

اين دليل شايد شروع تلاطم ها در بازار ارز و سكه بود، اما به نوعي ضعيف ترين آنها نيز محسوب مي شد.

وزارت اقتصاد چندي پيش در گزارشي اعلام كرد كه ميزان نقدينگي موجود در كشور حدود 350 هزار ميليارد تومان است.

از سويي ديگر صاحبان اين حجم بالاي نقدينگي همواره به دنبال مكاني مناسب و امن براي كسب سود بوده و بازار ارز و طلا با توجه به سهولت نقد شوندگي بالا موردپسند اين افراد بود.

افزایش نرخ تورم، کاهش سود سپرده ها و جذاب نبودن بازارهایی نظیر مسکن، خودرو و تلفن همراه باعث شده تا بخشی از نقدینگی به سمت بازار ارز و طلا هدایت شود.

سياست چند نرخي بودن ارز كه در چند ماه گذشته از سوي بانك مركزي اعلام شده، يكي ديگر از دلايل ترغيب سفته بازان براي ورود به اين بازار بوده؛ به صورتي كه با خريد ارز از بانك و فروش آن در بازار از اين اختلاف قيمتي سود بالايي را كسب مي كردند.

گزارش خبرنگار اقتصادي «خبرگزاري دانشجو» حاكي از آن است كه دلالان با مراجعه به آژانس هاي مسافرتي، بليط هاي مسافران را در قبال مبلغي اندك چند ساعتي اجاره كرده و بعد از مراجعه به بانك ها، ميزان ارزي كه بانك مركزي براي مسافران خارج از كشور در نظر گرفته را با قيمت دولتي آن خريداري كرده و چند قدم آن طرف تر با نرخ آزاد كه ديروز اختلافي 400 توماني را با نرخ دولتي تجربه كرد، به فروش مي رسانند.

ميزان سود اين معامله بدون احتساب هزينه اجاره بليط هاي مسافرتي، حدود 800 هزار تومان است، بنابراين اين سود بالا در قبال چند ساعت دلالي براي بسياري از سفته بازان شيرين به نظر مي رسد و آنها را به اين سمت سوق مي دهد.

اين قضيه هنگامي تاسف بارتر مي شود كه متوجه مي شويم از اين بازار پرسود مردم عادي هيچ سهمي نداشته و اين سودهاي كلان به جيب عده اي قليل مي رود.

به گفته بيشتر كارشناسان، دلالان گرداننده اصلي بازار ارز هستند كه قدرت خود را همواره در اين چند هفته اخير به رخ بانك مركزي كشيده و در مقابل تمامي سياست هاي اين بانك مقاومت كرده و نرخ هاي مورد علاقه خود را به بازار تحميل مي كنند.

بازار ارز به عرصه کارزار و جنگي تبديل شده است که در يک سوي آن بانک مرکزي و در يک سوي آن دلالان خرد و کلان قرار گرفته‌اند و در اين ميان غلبه‌ گاه و بي‌گاه هر يک بر ديگري سودي به حال مردم نداشته است، بلکه آنان در گرماگرم اين رقابت داغ همواره بازنده ميدان بوده‌اند.

این در حالی است که بسیاری از کارشناسان اقتصادی ضمن انتقاد از سیاست های متفاوت و گاهی متناقض چند ماه اخیر بانك مركزي برای کنترل بازار ارز، انگشت انتقاد را به سمت دولت نشانه می روند.

منتقدان به سیاست های اقتصادی دولت معتقدند که دولت برای افزایش درآمد خود، اقدام به افزایش نرخ رسمی ارز کرده است تا با فروش ارزهای نفتی به قیمت بالاتر، درآمد ریالی خود را افزایش دهد تا نقدینگی مورد نیاز برای پرداخت نقدی طرح هدفمند کردن یارانه ها و جبران كسري بودجه را تامین کند.
 

بدون شک ساختار بازار ارز كشور به گونه ای است که دولت نقش مهم و مسلطی را بازی می‌کند.

از یک سو به واسطه درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت، دولت بزرگترین عرضه‌ کننده ارز در بازار و از سوی دیگر به عنوان یک وارد کننده اصلی، متقاضی عمده در بازار ارز است.

بدین ترتیب با توجه به نقش عمده دولت در بازار ارز، درآمدهای نفتی و سیاست‌ های ارزی دولت به عنوان دو عامل بسیار مهم، روند تغییرات نرخ ارز را رقم می‌زنند.

اين نقش پررنگ دولت در بازار ارز شائبه دخالت هاي عمدي دولت در بازار را تقويت مي كند.

در همين ارتباط موسی‌الرضا ثروتی، عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس می‌گوید: دولت احتمالاً از گرانی ارز ۱۵ هزار میلیارد تومان سود کرده است و قصد دارد کسری بودجه خود را از طریق سود ناشی از گرانی سکه و ارز تأمین کند.

در تمامي شرايط و با توجه به نرخ هاي كنوني ارز تنها چيزي كه واضح به نظر مي رسد، ضعف مديريتي بانك مركزي است.

براي اين ضعف دو حالت متصور مي شويم.

1- بانك مركزي به عنوان تنظيم كننده بازار نمي تواند از نوسانات نرخ دلار و ساير ارزها جلوگيري كند و در مقابل سفته بازان، منفعل عمل مي كند.

2- اين بانك تابع دستورات دولت بوده و نقش مستقل خود را به عنوان نقشي كلان در اقتصاد ايران فراموش كرده و براي تامين نقدينگي دولت، بازار ارز را به تلاطم در آورده و به دنبال سود است.