بدهي نفتي هند به ايران؛ پرداخت با روپيه يا واردات كالا !

گروه اقتصادي «خبرگزاري دانشجو» - شهرام خزايي؛  پس از آن كه بانك مركزي هند در دسامبر 2010 تحت فشار آمريكا پرداخت پول نفت وارداتي از ايران را از طريق مكانيزم اتحاديه تسويه حساب آسيا (ACU) متوقف كرد، هند و ايران براي تجارت نفت كه ارزش آن به 12 ميليارد دلار در سال مي‌رسد، هيچ گونه مكانيزم جايگزين مستقيم براي تسويه حساب نداشته‌اند.

در آبان ماه امسال مدير امور بين‌الملل شرکت ملي نفت با اشاره به سفر وزير دارايي هند به ايران از تسويه بدهي انباشته هندي‌ها بابت خريد نفت از ايران خبر داده بود و اين تصور مي‌رفت كه روند تسويه هزينه صادرات نفت ايران به هند به شكل عادي ادامه پيدا ‌كند؛ اين در حالي است كه انتشار خبر كنار كشيدن بانك ترك از تسويه بدهي نفتي هند به ايران، بار ديگر بر بدهي انباشته نفتي هند مي‌افزايد و دو طرف را به فكر روش‌هاي جايگزيني براي پرداخت اين هزينه مي‌اندازد.

حجم بالاي صادرات نفت ايران به هند و در نقطه مقابل واردات پايين ايران از اين کشور باعث شده تا پس از توقف مبادلات ارزي دو کشور در چارچوب اتحاديه پاياپاي آسيايي از سوي بانک مرکزي هند به دليل فشارهاي آمريکا و اتحاديه اروپا در راستاي تحريم‌هاي ارزي، ميزان بدهي‌هاي هند به ايران افزايش يابد.

 

دو کشور پس از آن بر سر انتقال پول نفت از طريق چندين بانك واسطه به توافق رسيده‌اند، اما همان‌طور که وزير دارايي هند نيز اشاره کرده، هنوز راهکاري بلندمدت براي مبادلات ارزي ايران و هند پيدا نشده است.

از سويي ديگر هند پيشنهاد پرداخت پول نفت ايران را به روپيه به شركت ملي نفت ايران داده و اعلام كرده است كه ايران مي تواند در ازاي پول نفت، كالاهاي غير استراتژيك وارد كند.

به موجب پيشنهاد هند، شرکت ملی نفت ايران حسابی را در بانک های هندی به روپیه باز خواهد کرد تا از پول واريزی در آن بتواند کالاهای غير استراتژيک مانند تجهيزات خطوط راه آهن را خريداری کند.

بر اساس طرح پيشنهادی هند، ايران نمی تواند از اين پول برای سرمايه گذاری در اين کشور، خريد سهام يا خرید شرکت های هندی استفاده کند.

فهرست کارهايی که ايران می تواند با اين پول انجام دهد يا نمی تواند، در دست تهيه است.

اين پيشنهاد هندي ها به نوعي تضعيف كردن جايگاه ايران در عرصه بين الملل به شمار مي رود؛ چرا كه وارد كردن كالاهاي غير استراتژيك به معني واردات كالاهايي كه بيشتر جنبه مصرفي دارند، نه سرمايه اي و اين يعني هند توليد كننده باشد و ايران مصرف كننده.

از سويي ديگر اين اقدام بانك مركزي هند هزينه بسياري براي كشور در بر خواهد داشت؛ وارد كردن كالاهاي غير استراتژيك به عنوان دريافت پول نفت مي تواند ضربه سنگيني به توليد كنندگان داخلي وارد كند؛ زيرا ايران در توليد بيشتر كاهاي غير استراتژيك داراي مزيت نسبي و گاه مطلق است، به اين معني كه خود توانايي توليد آن را دارد؛ كالاهايي همچون برنج، چاي، سنگ های قیمتی، لباس، كالاهای چرمی، مواد شیمیایی و  غيره از جمله مواد غير استراتژيك هستند.

عماد حسيني، سخنگوی کميسيون انرژی مجلس نيز گفته است که در صورت پرداخت بدهی های نفتی هند به ايران با روپيه، ۲۰ درصد از ذخاير دلاری فعلی کشور کاسته خواهد شد که اين مسئله بازار ارز کشور و کل سيستم بانکی را با چالش مواجه می کند.

وي با بيان اينكه ورود كالاهاي هندي، توليد كشور را با چالش مواجه خواهد كرد، افزوده است: ما تجربه ورود كالاهاي چيني و تاثيرش بر اقتصاد ملي را داريم، حال اگر قرار باشد به جاي پول نفت، كالاهاي هندي كه كيفيت پايين ترين هم دارند به كشور وارد شود، توليد در كشور لطمه خواهد خورد. 

   
حسيني گفت: ايران در روز حدود 400 هزار بشكه نفت به هند صادر مي كند؛ يعني حدود 20د رصد نفت صادراتي اش، بنابراين با توجه به اينكه بيشتر درآمد ارزي كشور از صادرات نفت تامين مي شود، قطعاً اگر قرار باشد به جاي پول نفت، كالا به كشور بيايد اقتصاد كشور را به چالش خواهد كشيد.

نرسي قربان، تحليلگر ارشد بازار نفت نيز درباره تبعات تصميم هند براي تسويه حساب پول نفت ايران با روپيه گفته است: «اول بايد ديد كه مي توان روپيه را به دلار يا ارز ديگري مثل يورو در همان هند تبديل كرد يا خير؛ اگر بتوان به دلار تبديل كرد كه مشكلي نيست، ولي اگر قرار باشد با روپيه تنها بتوان جنس هندي خريد، به معناي آن است كه ايران مي تواند فقط از يك اقتصاد خريد كند.»

وي اين پيشنهاد هندي ها را به معناي معامله پاياپاي دانسته و تصريح كرده است: «با اين پيشنهاد ما محدود مي شويم و نمي توانيم درباره قيمت كالاهاي هندي و حتي كيفيت آن حق انتخاب داشته باشيم.»

 

قربان در پاسخ به اين پرسش كه آيا شركت ملي نفت مي تواند قرارداد فروش نفت را به روپيه تنظيم كند، افزوده است: «نمي دانم چطور امكان دارد؛ چون قراردادهاي نفتي بايد براساس دلار تنظيم شود، البته مي توان به هنگام تحويل پول نفت، آن را به ارز ديگري با نرخ روز برابري دلار دريافت كرد.» اگر ايران شرط هند را براي معامله پاياپاي نفت بپذيرد، بايد منتظر كالاهاي هندي بود!

پايگاه خبري «ساماي ليو» هند نيز در خبري آورده است: ايران نمي‌تواند از پول نفت صادراتي خود براي سرمايه‌گذاري در هند يا خريد سهام شركت‌ها استفاده كند: «با اين طرح، بانك مركزي ايران از جريان معاملات نفتي دو كشور حذف مي‌شود و به ‌اين ترتيب، هند از مجازات‌هاي آمريكا در امان مي‌ماند.»

 

بر اساس اخبار منتشر شده، مقامات هندي حتي در حال تهيه فهرستي از بايدها و نبايدهايي هستند كه ايران مي‌تواند با پول نفت خود انجام دهد.

هند در 9 ماهه اول 2011، روزانه 310 هزار بشكه نفت از ايران خريده كه معادل 12 درصد كل صادرات نفت ايران است.