«ریو+20»؛ همه بدنبال توسعه پایداری که وجود ندارد

گروه اقتصادی «خبرگزاری دانشجو»؛ نشست توسعۀ پایدار سازمان ملل که از روز چهارشنبه کار خود را آغاز کرد با اعتراض فعالان حفظ محیط زیست، گروه «صلح سبز»، بعضی فعالان چپ گرا و صنف‌های کارگری نیز همراه بود.

دربیانیه پایانی این نشست به کلی گویی‌های غیر الزام آور بسنده شد و سیاسیون بار دیگر بر لزوم فراهم کردن شرایط برای رشد «یک اقتصاد سبز» با مشارکت همه کشورهای جهان تاکید کردند.

این درحالی بود که نمایندگان سازمانهای غیردولتی و نهادهای جامعه مدنی سراسر دنیا «ریو باضافه بیست» را هم همانند دیگر محفلهایی از این دست نظیر نشست کپنهاک و ژوهانسبورگ یا حتی پروتکل کیوتو، شکستی دیگر برای جامعه بین الملل دانستند.

بیست سال پس از اولین نشست توسعه پایدار، گزارشهای غم انگیزی در این خصوص منتشر شده است.

سوزان براون، از صندوق جهانی طبیعت می گوید: «تنوع زیستی گونه های متعدد از بین رفته است. مناطق گسترده ای از جنگلها از بین رفته است؛ آلودگی ها افزایش یافته و صنعت شیلات با رکود مواجه شده است. این در حالی است که میزان فقر در جهان نیز سیر صعودی داشته است.»

در کنار برگزاری این نشست هزاران نفر به آن اعتراض کرده‌اند. بسیاری از معترضان بر این باورند که با وجود نشست توسعۀ پایدار ظرف بیست سال گذشته در زمینۀ حفظ جنگل‌ها و منابع آبی پیشرفتی صورت نگرفته است.

توسعۀ پایدار به معنی تأمین نیازهای نسل انسانی معاصر برای توسعه، بدون به خطر انداختن و از بین بردن امکانات موجود برای نسل‌های بعدی است.

یکی از فعالین جامعه مدنی در این باره می‌گوید: «بنظرم صحبت، صحبت بحران حکمرانی است. چالشهایی که با آن‌ها مواجهیم را با پاسخهای رهبران جهان مقایسه کنید، شاهد یک شکست واقعی در اهدافمان هستیم.

«ریو باضافه بیست» در واقع میعادگاهی بود برای اعضای سازمان ملل متحد تا تحقق وعده‌هایی که دو دهه پیش در همین شهر قولش را داده بودند را ارزیابی کنند.

منتقدان نشست ریو هشدار می دهند که تغییرات اقلیمی و روند روزافزون تخریب جنگلها و منابع طبیعی در حالی ادامه دارد که در چنین نشستهایی بر سر مفاهیمی مبهم و کلی بحث می شود که کشورهای مختلف درک متفاوتی از آنها دارند.

شکاف طبقاتی، فقر فزاینده، تحلیل رفتن منابع طبیعی و آسیب‌های وارده به محیط زیست و تشدید نابرابری‌ها بین کشورهای غنی و فقیر و حتی در داخل کشورهای شمالی، گواهی است بر اینکه شعارهای ریو دو دهه بعد هم تا تحقق فاصله زیادی دارند.

ایده توسعه پایدار و در نظر گرفتن همزمان سه محور محیط زیست، اجتماع و اقتصاد در دوران جنگ سرد پرورش یافت، در سال ۱۹۸۷ با گزارش برونتلند جان گرفت و از سال ۱۹۹۲ با نشست زمین رسما وارد ادبیات سیاسی جهان شد و بسرعت جای خود را در در معاهدات بین المللی، منطقه ای و حتی قوانین و مقررات کشورها پیدا کرد.

اما مشکلات جهان نه تنها کماکان پابرجاست که در برخی حوزه های مورد تاکید توسعه پایدار تشدید هم شده است. لذاست که بعضی از آگاهان ایده توسعه پایدار را ایده ای با ریشه های غربی و بیش از حد آرمانگرایانه تلقی می کنند. از سوی دیگربرخی از منتقدین جهانی شدن و مدافعان حفاظت از محیط زیست و گروههای چپ تا آنجا پیش می‌روند که توسعه پایدار را صدفی توخالی، یک کلاهبرداری و شیوه جدید کشورهای شمالی برای تداوم سلطه خود برکل جهان می‌دانند.

در نهایت غیبت معنا دار سران قدرتهای مهمی چون آمریکا، روسیه، بریتانیا و آلمان در نشست«ریو باضافه بیست» در دل خود حاوی پیام مهمی است. اینکه در زمانی که بحران و رکود اقتصادی دنیا را فراگرفته، صحبت از احترام به محیط زیست و تلاش برای برابری اجتماعی و سیاسی برای این کشورها اولویت خود را از دست داده است.

بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد در آخرین روز نشست، پیشرفت بدست آمده را تحسین کرد. او در مراسم پایانی گفت: سند نهایی، یک سند منسجم، قابل اتکا و بلند پروازانه است که بنیان ساختن آینده پایدار را فراهم می کند.

این سند مبنایی برای برنامه های توسعه سازمان ملل متحد تلقی شده و خطوط کلی توسعه پایدار در سه سال آینده را تعیین می کند.

اما نتایج «نشست زمین» در ریودوژانیرو با حضور بیش از 190 کشور، انتقاد سیاستمداران را نیز به دنبال داشت. رییس جمهور پیشین برزیل و رییس نشست سال 1992 و کمیسر عالی حقوق بشر، سند نهایی را نا امیدانه خواندند.

هدف «نشست زمین» که 20 سال پیش شروع شد، زیست محیطی کردن اقتصاد، تنها به عنوان یکی از راه های توسعه پایدار بود.

اما نتایج بدست آمده از انتظارات فعالان محیط زیست فاصله بسیاری دارد.

کارشناسان عقیده دارند جهان وارد عرصه جدیدی شده است که در آن کشورهایی که قبلا ثروتمند بوده اند دیگر زیاد ثروتمند نیستند و فقر در بسیاری از کشورها مانند چین سریعتر از آنچه تصور می شد رشد یافته است. چین هم اکنون بزرگترین کشور آلاینده جهان به شمار می آید.

ون جیا باوو نخست وزیر چین نیز در این نشست گفت: در عصری که ما زندگی می کنیم، ثروت به نرخ بالای رو به افزایش است، اما این شکوفایی اقتصادی به هر گوشه کره زمین نرسیده است.

 او افزود:  در بسیاری از جاهای جهان، گرسنگی، بیماری ها، بی کاری، تعبیز و محیط زندگی نامطلوب از واقعیت هایی هستند که مردم هر روز با آنها مواجه می شوند. مردم این جاها نمی توانند از نتایج جریان های جهانی شدن و اطلاع گستری برخوردار باشند و هنوز در میان فقر و انزوا قرار دارند. این چالشی است که ما نمی توانیم از آن چشمپوشی کنیم.

در نهایت یکی از مشکلات موجود این است که اول چه اقداماتی باید صورت گیرد. آیا اول باید به ریشه کنی فقر پرداخت یا باید از اقتصاد مبنتی بر توسعه پایدار حمایت کرد که بسیاری از کشورهای در حال توسعه قادر به انجام آن نیستند؟ مثلا آیا باید از مقامات برزیل خواست از قطع درختان و جنگل زدایی خودداری کنند در حالیکه اروپا خود به این اقدام مبادرت کرد؟ یا اینکه آیا باید از چین درخواست کرد از آلودگی هوا خودداری کند در حالیکه خود آمریکا هوا را آلوده کرده و هنوز هم به این کار ادامه می دهد؟