پنج سال انتظار در قم؛ زیتون‌هایی که هنوز به ثمر ننشسته‌اند!

به گزارش گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، پنج سال از روزی که هزاران نفر از متقاضیان مسکن ملی، با امید خانه‌دار شدن و پشتوانه دار و ندارشان، در پروژه ۲۲ هکتاری پردیسان قم ثبت‌نام کردند می‌گذرد؛ پروژه‌ای که قرار بود نماد سرعت، عدالت و ساماندهی بازار مسکن باشد، اما امروز برای بسیاری به تجربه‌ای فرسایشی تبدیل شده است. چشم‌های منتظر مردمی که از سال ۱۳۹۹ نخستین مبالغ را واریز کردند، اکنون بیش از هر زمان دیگری به ساختمان‌هایی دوخته شده که هرچند از دور تکمیل‌شده به نظر می‌رسند، اما هنوز صدای تحویل کلیدشان شنیده نمی‌شود.

پروژه «زیتون‌های ۲۷ تا ۴۷» که شامل ۱۷۹۲ واحد در قالب ۲۱ مجتمع و ۹۱ بلوک است، از ابتدا به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های نهضت ملی مسکن در قم تعریف شد. اما دو سال فاصله میان ثبت‌نام سال ۹۹ تا آغاز عملیات اجرایی واقعی در سال ۱۴۰۱ نقطه شروع تأخیر‌هایی بود که بعد‌ها به گلایه‌ها، سردرگمی‌ها و بی‌اعتمادی‌های گسترده انجامید. از هزینه‌های اولیه و ابهام در زمان آغاز ساخت گرفته تا نحوه محاسبه قیمت نهایی واحدها، همه و همه سؤالاتی بود که در ذهن متقاضیان انباشته شد و پاسخ شفافی برای آنها ارائه نشد.

در سوی دیگر، مسئولان پروژه از پیشرفت فیزیکی ۹۳ درصدی، صدور تدریجی پروانه‌های ساخت، تأمین زیرساخت‌هایی مانند آب، برق، گاز و فیبر نوری و تقسیم‌بندی پروژه به چهار فاز تحویل سخن می‌گویند؛ فاز‌هایی که بخشی از آنها تحویل شده و بخشی در مرحله فروش اقساطی، انتخاب یا بازدید قرار دارند. با این حال، فاصله میان آمار رسمی و تجربه زیسته مردم، دقیقاً همان شکافی است که امروز صدای اعتراض و نگرانی متقاضیان را بلندتر از همیشه کرده است.

این گزارش تلاش می‌کند روایت کاملی از آنچه میان مردم و مسئولان در پروژه ۲۲ هکتاری پردیسان گذشته ارائه دهد؛ روایتی از انتظاری پنج‌ساله، امید‌هایی که با تأخیر‌های پی‌درپی فرسوده شده، و پرسش‌هایی درباره قیمت نهایی، زمان دقیق تحویل و سرنوشت خانه‌هایی که قرار بود رؤیا را به واقعیت تبدیل کنند. این روایت، نه صرفاً گزارشی از یک پروژه عمرانی، که آیینه‌ای از نیاز جامعه به شفافیت، پاسخ‌گویی و احترام به اعتماد عمومی است.

تشریح مراحل اجرا؛ روایت بنیاد مسکن از مسیر پرچالش پروژه

جهت پیگیری مطالبات مردمی با محمد اطهری مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان قم به گفت‌و‌گو پرداختیم. اطهری درباره روند اجرای پروژه گفت: ثبت‌نام اولیه در سال ۱۳۹۹ انجام شد و متقاضیان برای ثبت‌نام بین ۴۰ تا ۶۰ میلیون تومان پرداخت کردند. این مبالغ صرف مراحل طراحی، انتخاب ناظر، صدور پروانه و عوارض شهرداری شد. زمین پروژه در خرداد ۱۴۰۱ پس از تصویب در کمیسیون ماده پنج به بنیاد مسکن تحویل و طراحی مجتمع‌های ۱۷۹۲ واحدی آغاز شد. اولین پروانه ساختمانی از اردیبهشت ۱۴۰۲ صادر و آخرین پروانه مربوط به زیتون ۴۷ در مرداد ۱۴۰۳ اخذ شد. عملیات ساخت پس از صدور پروانه‌ها به صورت جدی آغاز شد.

وی در خصوص قیمت‌گذاری واحدهاگفت: از سال گذشته دیوان محاسبات به موضوع ورود کرده و قیمت زمین در فاز نخست، با رقم ۱۰ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان، به تأیید این نهاد رسیده است.

اطهری همچنین درباره روند تحویل واحد‌ها گفت: فاز اول تحویل شده، فاز دوم در مرحله فروش اقساطی است، فاز سوم در حال انتخاب واحد و فاز نهایی از دی‌ماه وارد مرحله بازدید و تحویل می‌شود. پس از تصویب قیمت در شورای مسکن، متقاضیان با مراجعه به بنیاد مسکن و دریافت نامه بانک، تسویه حساب نهایی را انجام داده و واحد خود را تحویل می‌گیرند.

وی با اشاره به جزئیات مراحل تحویل واحد‌ها گفت: فاز اول شامل (۴۸۰ واحد) تحویل شده و مردم در آن سکونت دارند، فاز دوم شامل (۳۲۰ واحد) در مرحله فروش اقساطی بانک و راه و شهرسازی است و پیش‌بینی می‌شود از انتهای ماه جاری تحویل داده شود، فاز سوم شامل (۵۲۰ واحد) در حال انتخاب واحد هستند و تا دو ماه آینده تحویل خواهند شد و فاز چهارم (۴۷۲ واحد) از دی ماه وارد فرآیند بازدید و انتخاب واحد می‌شود و تا پایان سال تحویل داده خواهد شد.

اطهری درباره قیمت تمام شده واحد‌ها تشریح کرد: فاز اول پروژه متری ۱۰ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان و فاز‌های بعدی حدود ۱۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان است که این قیمت‌ها شامل مشاعات، تاسیسات و محوطه‌سازی می‌شوند و توسط دیوان محاسبات و کمیته فنی شورای مسکن تأیید شده است.

مدیرکل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان قم بیان کرد: قرارداد‌های پروژه بر اساس سامانه ملی و به صورت تیپ بوده و زمان ۲۴ ماه برای تحویل واحد‌ها از زمان صدور پروانه محاسبه می‌شود؛ بنابراین تاخیر‌های مراحل طراحی و صدور پروانه در این محاسبه لحاظ نشده‌اند.

وی درباره سرانه‌های خدماتی و روبنایی پروژه گفت: تمام سرانه‌ها، شامل مدارس، مسجد و فضای سبز، در داخل سایت یا اراضی مجاور تامین شده است؛ اعتراض برخی متقاضیان مبنی بر کمبود این امکانات بررسی شده و همه سرانه‌ها مطابق طرح تفصیلی و قوانین مربوطه پیش‌بینی شده‌اند.

توضیحات راه و شهرسازی؛ عوامل کندی پروژه چه بودند؟

در ادامه برای بررسی بیشتر مشکلات این پروژه با حسین زنجیرانی مدیرکل راه و شهرسازی استان قم به گفت‌و‌گو پرداختیم. زنجیرانی نیز در پاسخ به گلایه‌های مالکین گفت: ثبت‌نام اولیه سال ۱۳۹۹ انجام شد و مبالغ پرداختی صرف طراحی، انتخاب ناظر و صدور پروانه شده است؛ عملیات اجرایی پروژه از خرداد ۱۴۰۱ آغاز شد و عوامل متعددی مانند جمع‌آوری نیروی کار، حضور اتباع، نوسانات قیمت مصالح، تأمین آب و برق کارگاهی، صدور پروانه و تامین مالی بانک‌ها باعث طولانی شدن روند پروژه شده‌اند.

وی تاکید کرد: تحویل زمین به متقاضیان در انتهای پروژه انجام می‌شود تا امکان جابجایی یا حذف متقاضیان فاقد شرایط فراهم باشد و هیچ تأخیری از سوی کمیته فنی شورای مسکن بر روند قیمت زمین و واحد‌ها اثرگذار نبوده است و قیمت‌ها متناسب با ارزش کارشناسی و توافقات تصویب شده در شورای مسکن محاسبه شده‌اند.

مدیرکل راه و شهرسازی استان قم در پایان بیان کرد: با توجه به حجم بالای پروژه، جمعیت‌پذیری گسترده و نیاز به مدیریت مراحل مختلف ساخت، پروژه به صورت مرحله‌ای پیش رفته است. با این حال پیش‌بینی می‌شود تمامی مراحل پروژه تا پایان سال جاری به اتمام برسد و تمام واحد‌ها با امکانات روبنایی و زیربنایی تحویل متقاضیان شود.

زیتون ۴۴؛ وعده‌ای که هنوز چشم‌انتظار کلید نهایی است

پروژه عظیم زیتون ۴۴ در سایت ۲۲ هکتاری پردیسان، که روزگاری به‌عنوان نمادی از عدالت مسکن ملی و امید خانه‌دار شدن اقشار متوسط مطرح بود، حالا در سال ۱۴۰۴ به آزمونی جدی برای اعتماد عمومی بدل شده است. باوجود ادعای مسئولان از پیشرفت فیزیکی حدود ۹۵ درصدی پروژه  بر اساس گزارش مدیرکل بنیاد مسکن در بازدید دادستان استان قم  هنوز بخش عمده‌ای از واحدها تحویل کامل نشده‌اند و مطالبات ساکنان از شفافیت زمان‌بندی تحویل و قیمت نهایی به‌روشنی پابرجاست.

این شکاف میان آمار رسمی و تجربه متقاضیان تنها نشان‌دهنده یک تأخیر فنی نیست، بلکه ضربه‌ای به سرمایه‌اجتماعی است؛ مردمی که طی پنج سال با پرداخت مبالغ اولیه و تحمل نااطمینانی، انتظار خانه‌ای را کشیده‌اند که وعده «آوردن خانه به دست عامه مردم» را یدک می‌کشد. تأکید راه‌ و شهرسازی بر پیشرفت ۹۳–۹۵ درصدی پروژه و اتمام آن تا پایان سال، در عمل برای بسیاری از متقاضیان کافی نیست؛ آن‌ها خواستار جدول زمان‌بندی دقیق‌تر و ضمانت بیشتری برای پایبندی به تعهدات هستند.

از سوی دیگر، مسئولان نیز بیکار ننشسته‌اند. بنیاد مسکن و راه‌ و شهرسازی مدعی‌اند که دلایل تأخیرات غیرقابل‌چشم‌پوشی‌اند: نوسانات قیمت مصالح، تأمین مالی و نیروی انسانی، و البته برنامه مرحله‌ای ساخت پروژه که هم مدیریت جمعیت‌پذیری و هم کنترل کیفیت را مطمح نظر داشت. زنجیرانی نیز تأکید کرده که تحویل زمین به پایان پروژه موکول شده تا امکان حذف متقاضیانی که شرایط را رعایت نکرده‌اند وجود داشته باشد. این رویکرد مدیریتی، اگر چه منطقی به نظر می‌رسد، اما در عمل به نگرانی‌هایی دامن زده که آیا واقعاً مصالح شفافیت و عدالت در این پروژه رعایت شده است یا صرفاً در شعار باقی مانده‌اند.

در پایان، آنچه پروژه زیتون ۴۴ را در این برهه حساس قرار داده، نه صرفاً چالش‌های فنی یا مالی، بلکه بحران اعتمادی است که میان مردم و مجریان پدید آمده است. اگر وعده تحویل تا پایان سال جاری جدی گرفته شود و بخش عمده واحدها واقعاً به دست متقاضیان برسد، می‌تواند نقطه امیدی برای احیای این اعتماد باشد. اما بدون تضمین شفافیت در قیمت‌گذاری نهایی، انتشار دقیق جدول تحویل و حضور فعال نهادهای نظارتی، این پروژه ممکن است نه به‌عنوان نماد عدالتِ نهضت ملی، بلکه به‌عنوان خاطره‌ای از وعده‌های ناتمام در کارنامه ساخت مسکن ملی باقی بماند.