قيام گوهرشاد؛ حماسه‏اى در دفاع از عفاف و حجاب

به گزارش گروه فرهنگی «خبرگزاري دانشجو»، امیرحسین جعفری؛ ریشه‌های اصلی قیام مسجد گوهرشاد را باید در سیاست‌های مذهبى، فرهنگی و اجتماعی عصر رضاشاه جست‌وجو کرد.

رضاشاه در سال‌های آغازین ورود به صحنه سیاست ایران، سیاست مذهبی خود را چنان تنظیم کرد که فردی دیندار و مقید به شعائر و احکام اسلامی و حفظ آنها به نظر می‌رسید، اما بعد از سفر به ترکیه و دیدار با آتاتورک،‌ پادشاه سکولار ترکیه تأثیر زیادی از اندیشه‌های غربی گرفت و یگانه راه پیشرفت را تقلید از غرب پنداشت.

در این راستا در صدد برآمد سیاست‌های اجتماعی و فرهنگی که در تقابل و تضاد با مذهب و فرهنگ آمیخته به مذهب مردم ایران بود، اجرا کند و به همین منظور دستور لباس متحدالشکل و کشف حجاب را به تمام والیان وقت صادر کرد.

هنگامی که رضاخان کشف حجاب اجباری را به اجرا گذاشت، علمای وقت از هر سوی کشور، اعتراض شدید خود را اعلام داشتند؛ از جمله مراجع و علمای برجسته مشهد مقدس در آن وقت، آیات عظام قمی، شیخ محمد آقازاده، شیخ هاشم قزوینی، سید عبدالله شیرازی، سید علی اکبر خویی، غلامحسین قزوینی، سیدعلی سیستانی و غيره اعتراض شدید خود را طی تلگرافی به رضاخان ابلاغ كردند كه این تلگراف به امضای 31 نفر از علمای برجسته مشهد مزین شده بود.

در میان مراجع و علمای وقت، نام مرحوم آیت الله حاج آقا حسین قمی با قیام خونین مسجد گوهرشاد آمیخته شده است؛ چرا که وي نقش بیشتري در این قیام داشت؛ آيت الله قمي در یکی از جلسات با صراحت اعلام كرد: «امروز اسلام فدایی می خواهد، بر مردم است که قیام کنند.»

به این ترتیب رهنمودهای مراجع و علما از یک سو و پافشاری و لجاجت رژیم رضاخانی در کشف حجاب و پیروی از فرهنگ غرب از سوی دیگر موجب شد که روحانیون و مردم مسلمان در گوشه و کنار کشور به رژیم اعتراض شدیدي کنند و در این میان مسجد گوهرشاد، محل اجتماع و سخنرانی ضد لباس بیگانه و اسلام زدایی شده بود.

با بازداشت برخی از عالمان مبارز، اجتماعات، وسیعتر گردیده و لحن سخنرانان آتشین تر و شعار مردم تندتر شده بود؛ از مرکز به شهربانی مشهد دستور داده شد که واعظان معروف شهر را دستگیر کنند، اين در حالي است كه گردهمایی مردم در مسجد گوهرشاد برای شنیدن سخنان واعظان و روحانیون بیشتر شد.

علما و مجتهدان در منزل یکی از مراجع اجتماع کرده و تصمیم گرفتند که تلگرافی به شاه مخابره و او را از اقدامات ضد دینیش منصرف سازند؛ این تلگراف به امضای هشت تن از علمای متعهد ارسال شد؛ سپس خطبای معروف و مشهور چون شیخ مهدی واعظ خراسانی، شیخ عباس علی محقق و شیخ بهلول در مسجد گوهرشاد به منبر رفتند و مردم را بیش از پیش آگاه ساختند.

صبح جمعه، 20 تیر سال 1314 قزاقان رضاخان برای متفرق ساختن مردم وارد عمل شدند و بی محابا به روی مردم تیراندازی کردند و در این ماجرا، حدود 100 نفر کشته و زخمی شدند، اما مردم متفرق نگشتند و مقاومت کردند. پس از این هجوم، مردم از اطراف با ابزاری از قبیل داس، بیل و چوب به طرف مسجد سرازیر شدند. مسجد گوهرشاد لبریز از جمعیت شد. روحانیون به ترتیب بر بالای منبر حضرت صاحب الزمان(عج) قرار گرفتند و به سخنرانی پرداختند.

شنبه، 21 تیر ماه در مسجد، شعارهای ضد سلطنت و ضد حجاب زدایی سرداده شد و مسجد یکپارچه سرود مقاومت خواندند. وحشت مقامات دولتی را فرا گرفت؛ سرانجام رضاشاه دستور داد که همه را دستگیر و مجازات كنند. سران شهربانی و آگاهی، نیروهای خویش را هماهنگ کرده، قرار گذاشتند پس از نیمه شب، تهاجم خود را آغاز نمایند. قزاقان نیز از قبل در نقاط حساس شهر و اطراف مسجد گوهرشاد مستقر شدند و مسلسل های سنگین را بر بام های مشرف به مسجد کار گذاشتند. پاسی از نیمه های شب دوازدهم ربیع الثانی گذشته بود که صدای غرش مسلسل های قزاقان، حرم مطهر امام رضا علیه السلام را به لرزه انداخت و سربازان شاه، به فرماندهی سرلشکر ایرج مطبوعی، برای فتح مسجد گوهرشاد به حرکت درآمدند.

دژخیمان اسلحه به دست، پا به درون خانه خدا گذاشتند و همه مسجدیان را از دم تیغ گذراندند. کشتار مردم در این مسجد به اندازه ای بود که به نقل از شاهدان عینی 56 کامیون جنازه از صحنه کشتار خارج کردند.

یک روز پس از این فاجعه، عملیات دستگیری علما و روحانیون آغاز شد و تعداد کثیری از آنان بازداشت و روانه زندان شدند. امام خمینی، در گفتار خود به طور مکرر دیکتاتوری رضاخان و کشتار عمومی گوهرشاد را یادآوری کرده و مردم مسلمان را به نهی از منکر و مبارزه و مقاومت در برابر استعمارگران و مزدوران روسیاه آنها فرا می خواندند.

امام خمینی در این باره فرمودند: «انگلیسی های جنایتکار، رضاخان را اسلحه دار کردند، این آدم ناشایسته بی اصل را با اسلحه آوردند و مسلط کردند... اسلحه در دست بی عقل بود... آن جنایات و کشتار عامی که در مسجد گوهرشاد واقع شد، به دنبال آن، علمای خراسان را گرفتند آوردند به تهران حبس کردند و بعضی شان را هم محاکمه کردند و بعضی شان را هم کشتند، برای اینکه اسلحه در دست بی عقل بود.»

قیام مسجد گوهر شاد برای همیشه در دفتر جنایت‌های پهلوی ثبت شد. این قیام، یک سال پس از بازگشت رضاخان از سفر به ترکیه و تحت تأثیر مشاهده بی‌بندوباری‌ و بی‌حجابی زنان ترکیه رخ داد./انتهاي پيام/