سقف حقوق کار دانشجویی کمتر از کف حقوق وزارت کار! / لزوم بازنگری در نوع و میزان حمایت از دانشجویان

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، دانشجو هر چند اگر در دانشگاه دولتی نیز تحصیل کند هزینه‌های بسیاری برای ادامه تحصیل، اسکان، غذا، رفت و آمد، خرید کتاب و... خواهد داشت که طبق برآورد خبرگزاری دانشجو این هزینه برای دانشجویان بین ۱۰ تا ۱۸ میلیون تومان بر اساس شرایطشان مانند خوابگاهی یا بومی خواهد بود. توجه داشته باشیم که این هزینه در صورتی است که دانشجو شهریه پرداز نباشد و صرفا در دانشگاه دولتی روزانه تحصیل کند؛ با وضع کنونی اقتصاد و هزینه‌های بالای زندگی معمولا خانواده‌های کمی از پس هزینه تحصیل فرزندشان برمی‌آیند، در این صورت دانشجو باید برای گذران زندگی خود درآمد داشته باشد.

مسائلی که گفته شد ابتدای راهی است که یکی از چالش‌های اساسی نهاد آموزش عالی به شمار می‌رود، جایی که با مفاهیم مهمی مانند عدالت آموزشی و کیفیت آموزش گره خورده است.
در بیشتر کشور‌های دنیا حمایت از کار دانشجویی و پژوهشی با پرداخت مبلغی به مانند حقوق ماهیانه تحت عنوان فاند تحصیلی صورت می‌گیرد که برای تامین هزینه‌های دانشجویان است و معمولا طوری برنامه ریزی می‌شود که دانشجو برای تامین معیشت خود نیازمند به کار بیرونی نباشد و تمرکز او به طور کامل بر تحصیل خود در دانشگاه باشد.

اخیرا در برخی دانشگاه‌های کشور مصوباتی برای حمایت از دانشجویان و کار دانشجویی در دانشگاه درنظر گرفته شده است که دانشجو بر اساس فعالیت خود به صورت ساعتی حقوق دریافت می‌کند. این کار دانشجویی ممکن است جدای از درس صورت بگیرد و صرفا در محیط دانشگاه یا مرتبط با آن باشد، اما نکته جالب در خصوص کار‌های دانشجویی میزان پرداخت حقوق آن توسط دانشگاه‌هاست که واکنش زیادی را از سوی دانشجویان در پی داشته است.

حقوق کار دانشجویی پاسخگوی نیاز دانشجو نیست

طبق اعلام مصوبه هیئت رئیسه دانشگاه تهران مبلغ حمایتی همیار دانشجو از ابتدای سال تحصیلی جدید در مقطع کارشناسی، ارشد و دکتری به ازای هر ساعت فعالیت به ترتیب ۶۰، ۷۵ و ۱۰۰ هزار تومان خواهد بود. این مبلغ برای دانشجویان متاهل ۵/۱ برابر رقم پایه درنظر گرفته شده است. در بخش دیگری از این مصوبه اعلام شده است که سقف استفاده دانشجویان از این طرح ۱۰۰ ساعت در ماه است.

با توجه به مبلغ اعلام شده، یک دانشجو مقطع دکتری اگر متاهل هم باشد و بتواند تمام ۱۰۰ ساعت را پر کند در نهایت پایان ماه ۱۵ میلیون تومان دریافتی خواهد داشت که حتی از میزان هزینه‌ای که برای دانشجویان غیرشهریه پرداز پیش بینی کرده بودیم کمتر است. این رقم طبق محاسبات برای دانشجویان کارشناسی مجرد که بیشترین تعداد را در دانشگاه دارند حداکثر به ۶ میلیون تومان می‌رسد و کمتر از حداقل هزینه دانشجویان است. این در حالی است که حداقل حقوق پایه ماهانه وزارت کار برای سال ۱۴۰۵ مبلغ ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تعیین شده است یعنی سقف حقوق کار دانشجویی از کف حقوق پایه وزارت کار (فقط حقوق پایه نه سنوات، مسکن، بن خواربار، حق اولاد و...) هم کمتر است.

بسیاری از دانشجویان معتقدند محدودیت ساعت کار دانشجویی و میزان پرداختی آن، پاسخگوی افزایش هزینه‌های روزمره نیست. برخی دانشجویان برای تامین هزینه‌های خود ناچار به انجام کار‌های خارج از دانشگاه هستند؛ موضوعی که می‌تواند زمان اختصاص‌یافته به مطالعه، پژوهش و فعالیت‌های علمی را کاهش دهد.

دانشگاه‌ها در دنیا چگونه از دانشجویان حمایت می‌کنند؟

بسیاری از کشور‌های دنیا نیز با چالش تامین هزینه‌های زندگی و تحصیلی دانشجویان مواجه‌اند، اما برای حل این مسئله راهکار‌های مختلفی می‌توان داشت که بسته به نگاه نظام آموزش عالی این راه حل‌ها تعریف می‌شود. در بسیاری از نظام‌های آموزش عالی دنیا حمایت از دانشجو صرفا به فراهم کردن کار ساعتی محدود نمی‌شود بلکه برنامه ریزی‌ها بر اساس مولفه‌هایی مانند حفظ کیفیت آموزش و استمرار در تحقیق و پژوهش انجام می‌گیرد و نوع حمایت بر اساس نوع نگاه و مولفه‌های پراهمیت تنظیم می‌شود.

در برخی کشورها، به‌ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی (ارشد و دکتری)، دانشجو در کنار فعالیت آموزشی و پژوهشی خود از حمایت مالی مشخصی برخوردار می‌شود. برای نمونه، در دانشگاه‌های آمریکا بسیاری از دانشجویان دکتری از طریق موقعیت‌های دستیار آموزشی یا پژوهشی اساتید دانشگاه (TA و RA) بخشی از هزینه‌های زندگی خود را تامین می‌کنند. در این مدل، دانشجو علاوه بر دریافت حمایت مالی، در فعالیت‌های علمی دانشگاه نیز نقش دارد و کار او مستقیماً با مسیر تحصیلی‌اش مرتبط است. 

در کشور‌های اروپایی نیز حمایت از دانشجویان با شیوه‌های مختلف دنبال می‌شود. در آلمان، بخشی از دانشجویان از کمک‌هزینه‌های دولتی، بورس‌های تحصیلی یا فرصت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها استفاده می‌کنند. در کشور‌های اسکاندیناوی نیز نظام حمایت دانشجویی بر پایه ترکیبی از کمک‌هزینه، تسهیلات رفاهی و حمایت‌های دولتی طراحی شده است تا دانشجو برای تامین هزینه‌های ضروری زندگی، ناچار به فاصله گرفتن از فضای آموزشی و پژوهشی نشود.

بسیاری از کشورها، حمایت مالی از دانشجو را به عنوان بخشی از سرمایه‌گذاری بر روی آموزش عالی و دانشجویان می‌بینند؛ چرا که کاهش دغدغه‌های معیشتی می‌تواند به افزایش تمرکز دانشجو، بهبود فعالیت‌های پژوهشی و کاهش آسیب‌های ناشی از فشار اقتصادی کمک کند.

کار دانشجویی در ایران نیاز به بازنگری دارد

در ایران طرح‌هایی مانند همیار دانشجو با هدف حمایت از دانشجویان اجرا شده است، اما میزان پرداختی و محدودیت‌های مختلف باعث شده این حمایت برای بسیاری از دانشجویان تنها بخشی از هزینه‌های زندگی را پوشش دهد و همچنان فاصله‌ای میان نیاز‌های واقعی دانشجو و حمایت‌های موجود باقی بماند که رفع این نیاز باعث شود دانشجو از فضای تحصیلی و پژوهشی دور بماند.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از هزینه‌های دانشجویان مربوط به اجاره مسکن، حمل‌ونقل، تغذیه و هزینه‌های آموزشی است، درآمد حاصل از کار دانشجویی در بسیاری از موارد تنها بخشی از این هزینه‌ها را پوشش می‌دهد و نمی‌تواند به عنوان یک راهکار کامل برای تامین معیشت دانشجویان در نظر گرفته شود و باید در این مسئله تجدید نظر و بازنگری صورت بگیرد.

با توجه به افزایش هزینه‌های زندگی و اهمیت حفظ کیفیت آموزش عالی، این پرسش مطرح است که آیا حمایت‌های فعلی از کار دانشجویی می‌تواند پاسخگوی نیاز‌های واقعی دانشجویان باشد یا اینکه دانشگاه‌ها و سیاست‌گذاران حوزه آموزش عالی باید در مدل حمایت مالی از دانشجویان بازنگری کنند؟

ردا کارت؛ حمایت رفاهی در کنار کار دانشجویی

در کنار طرح‌هایی مانند همیار دانشجو، برخی سیاست‌های جدید آموزش عالی به سمت ایجاد حمایت‌های رفاهی و اعتباری برای دانشجویان رفته‌اند؛ «ردا کارت» یکی از نمونه‌های این رویکرد است که با هدف تسهیل دسترسی دانشجویان به خدمات و امکانات رفاهی طراحی شده است. ردا کارت قرار است بخشی از نیازهای رفاهی دانشجویان را از مسیر یک اعتبار مشخص پوشش دهد و دانشجو بتواند از ظرفیت آن برای تأمین بخشی از هزینه‌های مرتبط با زندگی دانشجویی استفاده کند. این مدل از حمایت، با کار دانشجویی تفاوت دارد؛ چرا که در کار دانشجویی، دانشجو در ازای ساعاتی که در دانشگاه فعالیت می‌کند مبلغی دریافت می‌کند، اما در مدل‌هایی مانند ردا کارت، هدف اصلی کاهش بخشی از فشار هزینه‌های زندگی دانشجو از طریق حمایت رفاهی و اعتباری است.

با این حال، میزان اعتبار، دامنه خدمات قابل استفاده و تعداد دانشجویان تحت پوشش، تعیین می‌کند که چنین طرح‌هایی تا چه اندازه می‌توانند در عمل از هزینه‌های دانشجویی بکاهند. به همین دلیل، حمایت مالی از دانشجو را نمی‌توان صرفاً به افزایش سقف ساعات کار دانشجویی محدود کرد؛ بلکه مجموعه‌ای از حمایت‌های رفاهی، اعتباری، تغذیه، اسکان و پژوهشی می‌تواند در کنار یکدیگر، فشار اقتصادی دوران تحصیل را کاهش دهد.

در واقع، تجربه طرح‌هایی مانند همیار دانشجو و ردا کارت نشان می‌دهد که حمایت از دانشجو می‌تواند از دو مسیر دنبال شود؛ نخست، ایجاد فرصت درآمدی از طریق فعالیت در دانشگاه و دوم، کاهش مستقیم بخشی از هزینه‌های زندگی دانشجویی. ترکیب این دو مسیر می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا دانشجو برای تأمین هزینه‌های ضروری، کمتر ناچار به اشتغال خارج از دانشگاه و دور شدن از فضای آموزشی و پژوهشی شود.