بررسی رتبه بندی تایمز ۲۰۲۶ در حوزه مهندسی/ دانشگاه‌های صنعتی ایران در قله پژوهش و صنعت

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ نتایج جدیدترین رتبه‌بندی دانشگاه‌ها در رشته مهندسی توسط موسسه تایمز (Times Higher Education) منتشر شده است. این فهرست بر اساس ۱۸ شاخص عملکرد معتبر در حوزه‌های تدریس، پژوهش، انتقال دانش، چشم‌انداز بین‌المللی و ارتباط با صنعت تهیه شده و دانشگاه‌های سراسر جهان را در پنج گرایش اصلی مهندسی شامل مهندسی عمومی، مهندسی برق و الکترونیک، مهندسی مکانیک و هوافضا، مهندسی عمران و مهندسی شیمی بررسی کرده است.

رتبه‌بندی تایمز در سال ۲۰۲۶ با مشارکت بیش از یک هزار و ۵۵۵ دانشگاه از ۹۸ کشور انجام شده و به این ترتیب میدان رقابت برای موسسات آموزش عالی در حوزه مهندسی گسترش یافته است و سهم دانشگاه ایرانی از ۱۵۵۵ دانشگاه ۵۱ دانشگاه است.

برترین دانشگاه‌های مهندسی ایران در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۶ به شرح زیر است: 

 دانشگاه صنعتی شریف رتبه ۱۳۹ جهان؛ دانشگاه تهران رتبه ۱۷۲ جهان؛ دانشگاه امیرکبیر رتبه ۲۵۱ جهان؛ دانشگاه علم و صنعت ایران رتبه ۲۶۱ جهان و دانشگاه تبریز رتبه ۳۸۹ جهان است.

در تازه‌ترین رتبه‌بندی جهانی دانشگاه‌ها، وضعیت دانشگاه‌های ایران نشان‌دهنده طیف گسترده‌ای از جایگاه‌ها است که تنها تعداد محدودی از دانشگاه‌ها در سطح بالای جهانی قرار دارند. دانشگاه صنعتی شریف با حضور در بازه ۱۲۶–۱۵۰ جهان بالاترین جایگاه کشور را کسب کرده و به عنوان نماد توان علمی و صنعتی ایران شناخته می‌شود. پس از آن، دانشگاه تهران با بازه ۱۵۱–۱۷۵ جهانی در جایگاه دوم قرار دارد. این دو دانشگاه به صورت آشکار نمایانگر تمرکز منابع و توجه ویژه سیستم آموزش عالی ایران هستند و تفاوت قابل توجهی با سایر دانشگاه‌ها در شاخص‌های مختلف دارند.

در بازه ۲۵۱–۳۰۰ جهان، دانشگاه‌های صنعتی امیرکبیر و دانشگاه علم و صنعت ایران رتبه‌بندی شده‌اند و نشان می‌دهند که دانشگاه‌های صنعتی ایران پس از شریف و تهران نیز جایگاه‌های قابل توجهی در تولید علم و ارتباط با صنعت دارند. دانشگاه تبریز در بازه ۳۰۱–۴۰۰ جهان قرار گرفته و از دانشگاه‌های موفق منطقه‌ای در شاخص کیفیت تحقیق و تعامل با صنعت محسوب می‌شود.

در بازه ۴۰۱–۵۰۰ جهان، دانشگاه‌های صنعتی اصفهان و تربیت مدرس قرار دارند. بازه ۵۰۱–۶۰۰ جهان شامل دانشگاه‌های صنعتی نوشیروانی بابل، صنعتی شیراز و کاشان است. بیشترین تعداد دانشگاه‌های ایرانی در بازه ۶۰۱–۸۰۰ قرار گرفته‌اند که شامل دانشگاه‌های فردوسی مشهد، علوم کشاورزی گرگان، علوم پزشکی همدان، ایلام، بین‌المللی امام خمینی، صنعتی KN طوسی، سمنان، شهید بهشتی، شهید چمران اهواز، شیراز، گیلان، محقق اردبیلی و ارومیه می‌شوند. این گروه نشان‌دهنده گستردگی آموزش عالی ایران در سطح ملی است و بیانگر حضور دانشگاه‌های متنوع با عملکرد‌های متفاوت در جدول جهانی است.

در بازه ۸۰۱–۱۰۰۰ جهان، دانشگاه‌های بوعلی سینا، حکیم سبزواری، خوارزمی، لرستان، خلیج فارس، رازی، صنعتی سهند، شهرکرد، صنعتی شاهرود، اصفهان، کردستان، مراغه و مازندران قرار دارند. دانشگاه‌های الزهرا، اراک، شهید مدنی آذربایجان، دامغان، شهید باهنر کرمان، بیرجند، قم، سیستان و بلوچستان، زنجان، ولی عصر رفسنجان، یاسوج و یزد در بازه ۱۰۰۱–۱۲۵۰ و دانشگاه‌های پیام نور، شاهد و صنعتی ارومیه در بازه ۱۲۵۱+ جای گرفته‌اند. این توزیع نشان می‌دهد که اکثریت دانشگاه‌های کشور در نیمه پایین جدول جهانی قرار دارند و تنها تعداد کمی توانسته‌اند در بازه‌های بالاتر دیده شوند.

شاخص‌های کیفیت دانشگاه‌ها

بر اساس داده‌های ارائه شده، دانشگاه‌های ایرانی در برخی شاخص‌ها عملکرد نسبتا مناسبی دارند، اما در بخش‌های دیگر ضعف قابل توجه دیده می‌شود. شاخص کیفیت تحقیق یکی از نقاط مثبت دانشگاه‌های ایران است. دانشگاه تبریز با امتیاز ۸۹.۲، دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل با ۸۶.۸، دانشگاه کاشان با ۸۴.۲ و دانشگاه محقق اردبیلی با ۸۳.۷ در این شاخص عملکرد بسیار بالایی دارند. این آمار نشان‌دهنده توان بالای دانشگاه‌های ایران در تولید مقالات علمی و انجام پژوهش‌های تخصصی است. با این حال، کیفیت تحقیق بالا همیشه به ارتقای رتبه کلی منجر نشده و برخی دانشگاه‌ها با وجود امتیاز بالا در تحقیق، در بازه‌های پایین‌تر جدول جای گرفته‌اند.

شاخص ارتباط با صنعت

شاخص ارتباط با صنعت یکی دیگر از نقاط قوت دانشگاه‌های صنعتی ایران است. دانشگاه صنعتی شریف با امتیاز ۹۲.۱، دانشگاه علم و صنعت ایران با ۸۶.۳، دانشگاه صنعتی اصفهان با ۷۸.۳ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر با ۷۵.۲ در صدر دانشگاه‌های ایرانی این شاخص قرار دارند. این داده‌ها نشان‌دهنده همکاری نزدیک دانشگاه‌های صنعتی با صنایع داخلی و توانایی انتقال دانش به بخش‌های عملیاتی است. این شاخص می‌تواند یک مزیت رقابتی برای دانشگاه‌های صنعتی ایران در مقایسه با سایر دانشگاه‌ها باشد و به جذب دانشجو و سرمایه‌گذاری بیشتر کمک کند.

شاخص چشم‌انداز بین‌المللی

در مقابل، شاخص چشم‌انداز بین‌المللی در اغلب دانشگاه‌های ایرانی ضعیف است. بیشتر دانشگاه‌ها نمره‌ای زیر ۳۰ کسب کرده‌اند و تنها دانشگاه‌هایی مانند تبریز با ۵۵.۳، خلیج فارس با ۴۹ و مراغه با ۴۱.۳ در این شاخص نسبت به سایرین برتری دارند. این موضوع نشان‌دهنده محدود بودن همکاری‌های علمی بین‌المللی، تعداد اندک استادان و دانشجویان خارجی و موانع ساختاری برای تعامل جهانی است. ضعف در این شاخص می‌تواند یکی از دلایل پایین بودن رتبه کلی دانشگاه‌های ایرانی باشد.

شاخص تدریس

شاخص‌های محیط پژوهشی و تدریس نیز در بسیاری از دانشگاه‌ها پایین گزارش شده است. حتی دانشگاه‌های برتر کشور در این شاخص‌ها زیر ۴۰ امتیاز کسب کرده‌اند. این موضوع می‌تواند ناشی از محدودیت‌های مالی، کمبود زیرساخت‌های آزمایشگاهی، کمبود تجهیزات مدرن و چالش‌های مربوط به کیفیت آموزشی باشد. پایین بودن شاخص تدریس در دانشگاه‌های غیرمرکزی و حتی برخی دانشگاه‌های صنعتی نشان می‌دهد که تمرکز منابع بیشتر بر تحقیق و ارتباط با صنعت است و آموزش پایه و امکانات آموزشی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

تفاوت عملکرد دانشگاه‌ها

تحلیل جزئی‌تر نشان می‌دهد که برخی دانشگاه‌ها در یک شاخص خاص عملکرد بسیار خوب دارند، اما رتبه کلی پایین دارند. برای مثال، دانشگاه محقق اردبیلی با امتیاز ۸۳.۷ در کیفیت تحقیق، در بازه ۶۰۱–۸۰۰ جای دارد. دانشگاه خلیج فارس با امتیاز ۴۹ در چشم‌انداز بین‌المللی در بازه ۸۰۱–۱۰۰۰ و دانشگاه مراغه با امتیاز ۴۱.۳ در چشم‌انداز بین‌المللی نیز در همان بازه پایین جدول قرار دارند. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که برتری در یک شاخص نمی‌تواند جایگاه کلی دانشگاه را به شکل قابل توجهی ارتقا دهد و برای بهبود رتبه جهانی، نیاز به عملکرد همزمان در تمام شاخص‌ها است.

نتایج این رتبه‌بندی نشان می‌دهد که دانشگاه‌های ایران از نظر کیفیت تحقیق و ارتباط با صنعت ظرفیت‌های قابل توجهی دارند و برخی دانشگاه‌ها توانسته‌اند در سطح جهانی دیده شوند. دانشگاه‌های صنعتی کشور خصوصاً در شاخص صنعت و کیفیت تحقیق عملکرد بسیار بالایی دارند و می‌توانند به عنوان موتور‌های توسعه علمی و صنعتی کشور عمل کنند.

با این حال، ضعف‌های ساختاری نیز واضح است. شاخص‌های چشم‌انداز بین‌المللی، محیط پژوهشی و تدریس در بخش بزرگی از دانشگاه‌ها پایین گزارش شده است و این موضوع محدودیت‌های گسترده‌ای برای ارتقای جایگاه جهانی دانشگاه‌های ایران ایجاد می‌کند. این ضعف‌ها نشان می‌دهد که دانشگاه‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری بیشتر در زیرساخت‌ها، توسعه همکاری‌های بین‌المللی، ارتقای کیفیت آموزش و فراهم کردن محیط پژوهشی مناسب هستند.

در مجموع، دانشگاه‌های ایران در شاخص‌های تحقیق و صنعت توان رقابت جهانی دارند، اما برای ارتقای جایگاه خود در سطح بین‌المللی، باید به شکل جامع روی همه شاخص‌ها کار کنند و سیاست‌های توسعه بلندمدت در زمینه آموزش، پژوهش و بین‌المللی‌سازی تدوین شود. تنها از این طریق است که دانشگاه‌های کشور می‌توانند جایگاه خود را از بازه‌های پایین‌تر جدول جهانی به سطح بالاتر ارتقا دهند و سهم بیشتری در علم و فناوری جهانی داشته باشند.