بازدید از محله نفرآباد شهر ری، روایتگر چالشهای مردمی است که از بافت فرسوده، وامهای کمارزش، ساختوساز پلکانی اجباری و وعدههای ۳۵ ساله شهرداری خسته و چشم انتظار محله ای آباد همانند سالیان پیش هستند.
به گزارش خبرنگار گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، محله نفرآباد، یکی از ریشهدارترین بخشهای شهر ری با قدمتی ۴۰۰ ساله است که همواره به بافت اصیل و قدیمی اش شناخته میشود؛ محلهای که ساکنان قدیمیاش هویت خود را با تاریخ این کهنشهر پیوند زدهاند. با این حال، زندگی در دل این منطقه تاریخی با فراز و نشیبهای خاصی همراه است.
در گفتوگو با یکی از اهالی قدیمی و مطلع، پای صحبتهای او درباره چالشهای این محله نشستیم.
محلهای که روزگاری به خاطر سرسبزی و آبادانیاش «نفرآباد» نامیده میشد، اکنون در حصار بافت فرسوده و قدیمی گرفتار شده و تشنهی نوسازی است. پس از ۳۵ سال انتظار، سرانجام شهرداری مجوز ساختوساز در این محله را صادر کرد؛ خبری که در ابتدا باعث خوشحالی اهالی شد، اما این شادی دوام چندانی نداشت.
مانع اصلی، محدودیتهای سفتوسختی است که شهرداری وضع کرده؛ اجازه ساخت بیش از سه طبقه داده نمیشود، آن هم با الگوی «محله ایرانی-اسلامی» که به صورت پلکانی طراحی شده است.در این طرح، مساحت بنا در هر طبقه کاهش مییابد؛ به طوری که برای مثال طبقه اول ۱۲۰ متر، طبقه دوم ۹۰ متر و طبقه سوم تنها ۷۰ متر فضا خواهد داشت. برای مردمی که توان مالی محدودی دارند، ساخت چنین سازههای پیچیده و غیراقتصادیای عملاً غیرممکن است.
محمد علی محمدی یکی از اهالی نفرآباد با مقایسهی وضعیت محله خود با مناطق همجوار، پرده از یک تبعیض آشکار برداشت.وی اشاره کرد که در ضلع شمالی، مجوز ساخت خانههای پنج و ششطبقه به راحتی صادر میشود، اما برای ساکنان نفرآباد پس از سه دهه انتظار، تنها طرح سه طبقه پلکانی تجویز شده است. در حالی که مسئولان این مدل ساختوساز را «زیبا» توصیف میکنند، پاسخ مردم محله صریح و تلخ است: «طرحهای زیبا و فانتزی برای محله های ثروتمند مناسب است، نه برای مردم رنجدیدهی این محله که فقط سقفی برای زندگی میخواهند!»

تسهیلات ۷۰۰ میلیون تومانی با بهره ۱۲ درصد که برای نوسازی در نظر گرفته شده، نه تنها با هزینههای سرسامآور ساختوساز همخوانی ندارد، بلکه بازپرداخت سنگین آن از توان مردم محله خارج است. مطالبهی اهالی، وامی در حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است تا نوسازی معنای واقعی پیدا کند.
اما بزرگترین علامت سؤال برای مردم، سرنوشت بودجه ۱۰۰۰ میلیارد تومانی است که سه سال پیش به تصویب رسید. به گفتهی جعفر شریبانی، عضو شورای شهر تهران، قرار بود این مبلغ در قالب اوراق مشارکت به بانکها واگذار شود تا مسیر «خودمالکی» برای ساکنان هموار گردد. حالا پس از گذشت سه سال، در کمال ناباوری، این بودجه به جای افزایش متناسب با تورم، با افتی فاحش به ۲۵۰ میلیارد تومان رسیده است!
این کاهش عجیب، خشم و پرسشهای بیپاسخی را در میان ساکنان نفرآباد ایجاد کرده است: «این بودجه کلان کجا هزینه شده است؟ چرا مبلغی که باید رشد میکرد، به یکچهارم تقلیل یافته و هیچکس بابت این تبخیرِ بودجهای توضیحی به مردم نمیدهد؟»

در این رابطه احمد صادقی عضو شورای شهر تهران گفت: متاسفانه به رغم کارهای خوبی که صورت گرفته و به رغم اینکه شورای شهر ۵۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت برای مجموعه نفر آباد دیده بود، به دلیل کوتاهی در پیگیری این رقم به نصف تقلیل یافت. این را باید بپذیریم که کوتاهی کردیم و عدم پیگیریها از وزارت راه سبب شد این ۵۰۰ میلیارد تبدیل به ۲۵۰ میلیارد تومان شود و مابقی را به شهرداریهایی که پیگیر مسایل خود بودند نظیر شهرداری شیراز بدهند.
یا رومیِ روم یا زنگیِ زنگ
پس از کشوقوسهای فراوان، سرانجام مقرر شد شهرداری پروژههای خود را (چه به صورت معمولی و چه پلکانی) آغاز کند و به مردم محلی نیز اجازه داده شود خانههای خود را تا ۴ طبقه نوسازی کنند. اما این توافق هم گرهی از کار فروبسته نفرآباد نگشود؛ چرا که وقتی اهالی برای دریافت مجوز اقدام میکنند، در متن قراردادها همچنان عبارت «ساخت پلکانی» قید شده است.
هنگامی که آقای محمدعلی و دیگر معتمدان محله این تناقض را از شهرداری جویا شدند، با پاسخی شفاهی و غیررسمی مواجه گشتند: «نگران نباشید، بعداً اصلاح میکنیم!» اما همین وعدههای معلق، شائبههای سنگینی را ایجاد کرده است؛ اهالی بیم آن دارند که پس از اتمام ساخت، با جریمههای سنگین یا موانع قانونی روبرو شوند. به قول مردم محله، وقت آن رسیده که تکلیف «یا رومیِ روم یا زنگیِ زنگ» مشخص شود؛ چرا که نمیتوان سرنوشت یک عمر زندگی را بر پایهی وعدههای شفاهی بنا کرد
محمدعلی در ادامه به گفتوگو با معاون شهرسازی اشاره کرد و از یک نگرانی عمیق انسانی پرده برداشت. او خطاب به مسئولان گفت: روا نیست پس از ۳۵ سال، شما پروژههای خود را پیش چشم مردمی بسازید که خانههایشان همچنان با مشکلاتی مانند فرسودگی و موانع مالی روبه رو است. ساختوساز همزمانِ خانههای مردم و پروژههای شهرداری، تنها راهی است که جلوی دلخوری و احساس تبعیضِ بیشتر را میگیرد.

یکی از اهالی نفرآباد در ادامه صحبتهای خود بر لزوم حمایتهای دولتی از ساکنان این محله گفت: به مردم مصالح یارانهای و وام بدهید؛ ما چه فرقی با مناطق روستایی داریم که به آنها یارانه پنهان تعلق میگیرد، اما به ما داده نمیشود؟
این مطالبه در حالی مطرح میشود که در برخی مناطق روستایی، اجرای طرحهایی مانند «طرح هادی» با هدف ساماندهی بافت روستاها، بهسازی معابر، بهبود زیرساختها و حمایت از توسعه کالبدی روستاها انجام میشود و دولت از طریق نهادهای مرتبط، بخشی از هزینههای عمومی این اقدامات را تأمین میکند.
از این منظر، پرسش اصلی در نفرآباد این است که با توجه به قدمت تاریخی محله، فرسودگی بافت و محدودیتهای اعمالشده برای ساختوساز، چه نوع حمایتی میتواند هم به حفظ هویت محله کمک کند و هم امکان نوسازی برای ساکنان را فراهم آورد.
ماشین های سنگین شهرداری به بافت قدیمی شهرآسیب وارد می کند ایجاد کرده است
علاوه بر این، رفتوآمد مداوم ماشینهای سنگین شهرداری در محله، نه تنها باعث آلودگی صوتی و خرابی آسفالتها شده، بلکه موجب ترکیدگی لولههای آب نیز گشته است؛ به طوری که گاهی اهالی بین سه روز تا یک هفته با قطع آب مواجه بودهاند. او با انتقاد از این وضعیت میگفت که مسئولان به جای حل مشکلات مردم، صرفاً به فکر پیشبرد ساختوسازهای خودشان هستند.
در همین میان، محمدعلی ادعای قابل تأملی را مطرح کرد و گفت: «شنیدهها حاکی از این است که مشوق سازندههای شهرداری برای ساخت پنج خانه در این محله، دریافت مجوز تراکم هوا در دیگر نقاط تهران است.»
ابهام در نفرآباد؛ خانههای بدون ثبت رسمی چگونه «اثر باستانی» شدند؟
از سوی دیگر، یکی از اهالی که پیگیر مجوز نوسازی ملک خود بود، با مانع عجیبی روبرو شد؛ سازمان نوسازی و میراث فرهنگی به او اعلام کردند که خانهاش جزو آثار باستانی محسوب میشود و به همین دلیل، اجازه ساخت بیش از دو طبقه را به او نمیدهند.

وی که از این مسئله به شدت ناراحت بود، شخصاً ماجرا را پیگیری کرد و متوجه شد که خانهاش اصلاً در فهرست میراث فرهنگی ثبت نشده است و در واقع به او دروغ گفتهاند! این ساکن معترض میگفت: این خانه محل زندگی من است، چگونه ناگهان جزو میراث فرهنگی محسوب شده است؟
یکی از اهالی نفرآباد نیز در ادامه این موضوع با گلایه نسبت به این مسئله پرسید: چگونه ادعا میشود خانههای مردم این محله جزو آثار باستانی محسوب میشوند، اما خانههایی که در تملک شهرداری قرار دارند و در همین محدوده واقع شدهاند، مشمول این محدودیتها نمیشوند؟
وی خطاب به مسئولان میراث فرهنگی ادامه داد: آقایان میراث فرهنگی، شما ۳۵ سال پیش کجا بودید؟ زمانی که این محله آبادتر بود، خانهها وضعیت بهتری داشتند و شهرداری تازه روند تخریب در این منطقه را آغاز کرده بود، چرا خبری از حضور و پیگیری شما نبود؟ آیا آن زمان این خانهها آثار باستانی محسوب نمیشدند؟


تیرهای برق قدیمی و فرسودهای که هنوز از جنس چوب هستند
وی ادامه داد: اگر دلیل این محدودیتها، حفظ منظر حرم و جلوگیری از بلندتر شدن ساختمانها نسبت به حرم است، این پرسش برای ساکنان مطرح میشود که چرا در برخی نقاط مجاور حرم، از جمله ضلع شمالی، شرایط ساختوساز متفاوت است؛ در حالی که برخی خانههای این محله تنها حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ متر با حرم فاصله دارند.
سازندههای شهرداری هم اول میآیند و قیمتگذاری واقعی میکنند؛ مثلاً مطرح میکنند که این زمین ۹۰ متری ۴ میلیارد میارزد و میگویند خانه که ساخته شود، هر واحد ۴ میلیارد میارزد که به شما ۱ واحد و یک پارکینگ میرسد. با این اتفاق، صاحب ملک میگوید این زمین برای من است، چرا باید بیایم این زمین را بدهم و یک واحد بگیرم؟ قراردادی هم که شهرداری با مردم محلی بسته، وعده ۵۰-۵۰ را داده است که اگر سازنده شهرداری بسازد، ۵۰-۵۰ باشد، ولی در عمل اینگونه نیست و حتی برای سازندههای شهرداری هم ۴ طبقه نمیصرفد.
یکی از اهالی مفرآباد معتقد بود شهرداری برای اینکه مردم را از این محله بیرون کند، سعی داشت دسترسی آنها را به فروشگاهها سخت کند. او مطرح کرد: قبلاً ما در همین محله ۴ تا ۵ نانوایی داشتیم، اما الان فقط یک نانوایی داریم. آمدند چند مرکز فرهنگی ساختند، اما ما چه استفادهای از آنها میکنیم؟ در حال حاضر مردم ما نیاز به نانوایی، فروشگاه و امثال اینها دارند.

در نهایت، داستان نفرآباد تنها روایت یک محله فرسوده نیست؛ بلکه روایت مردمی است که سالها در انتظار تصمیمی روشن برای آینده خانه و زندگی خود ماندهاند. محلهای با قدمت ۴۰۰ ساله که از یک سو ارزش تاریخی و هویتی دارد و از سوی دیگر، ساکنانش با مشکلاتی مانند فرسودگی ساختمانها، محدودیتهای ساختوساز، کمبود حمایتهای مالی و بلاتکلیفی در تصمیمات مدیریتی دستوپنجه نرم میکنند.
اهالی نفرآباد تأکید دارند که حفظ بافت تاریخی نباید به قیمت نادیده گرفتن حقوق ساکنان تمام شود. آنها خواهان طرحی هستند که در کنار صیانت از هویت تاریخی محله، امکان نوسازی واقعی و اقتصادی خانهها را نیز فراهم کند؛ نه طرحهایی که روی کاغذ زیبا به نظر میرسند اما در عمل برای مردم عادی قابل اجرا نیستند.
امروز مشکل نفرآباد مشکلی است که باید به آن رسیدگی سریع شود تا تکلیف زندگی مردم مشخص شود و باید توجه داشت که شهرداری وظیفه اش خدمت و خدمت رسانی به مردم است. مردمی که امروز بیش از هر چیز دیگری نیاز به ساخت خانه های خود با تسهیلات ویژه هستند.