چرا مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو برگزار می‌شود؟

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری دانشجو؛ ژنو، به عنوان مقر اروپایی سازمان ملل متحد، یکی از مهم‌ترین پایتخت‌های دیپلماسی در جهان شناخته می‌شود. این شهر با سابقه طولانی میزبانی مذاکرات بین‌المللی و برخورداری از بی‌طرفی تاریخی سوئیس، از قرن ۱۹ تاکنون محل وقوع رخدادهای سیاسی و حقوقی مهم بوده است. همچنین جامعه ملل، نهاد پیشین سازمان ملل متحد، از زمان تأسیس خود در سال ۱۹۲۰ تا انحلال در ۱۹۴۶ در ژنو مستقر بود، که این امر نقش کلیدی ژنو را در تاریخ دیپلماسی جهانی تثبیت کرده است.

ژنو با تجربه چندین دهه فعالیت دیپلماتیک، زیرساخت‌های فنی کامل برای برگزاری مذاکرات دو و چندجانبه فراهم کرده است؛ از هتل‌ها و محل اسکان تا تیم‌های حفاظتی، مترجمان حرفه‌ای و سایر امکانات پشتیبانی. این ظرفیت‌ها باعث شده ژنو به انتخابی اصلی برای برگزاری مذاکرات پیچیده و حساس بین‌المللی تبدیل شود.

ژنو و پرونده هسته‌ای ایران

نام ژنو در پرونده روابط ایران و غرب بارها تکرار شده است. از زمان آغاز پرونده هسته‌ای ایران، این شهر محل برگزاری برخی جلسات سطح بالا و مذاکرات سطوح پایین‌تر در دهه هشتاد شمسی بود. اولین توافق هسته‌ای میان ایران و کشورهای گروه پنج به علاوه یک، که به عنوان توافق موقت ژنو نیز شناخته می‌شود، در سوم آذرماه ۱۳۹۲ در ژنو به امضا رسید. این توافق شش‌ماهه، پیش‌زمینه‌ای برای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) بود که در تیرماه ۱۳۹۴ اعلام شد.

تا پیش از اعلام برجام، ژنو در کنار نیویورک و وین، از مکان‌های اصلی مذاکرات پرونده هسته‌ای ایران محسوب می‌شد. در کتاب «راز سر به مهر» درباره روند مذاکرات هسته‌ای ایران تا برجام، علت انتخاب ژنو و دیگر شهرها این‌گونه توضیح داده شده است:«موضوع مهم دیگری که [در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۳۹۲] مطرح شد، محل برگزاری جلسات بود. خانم [کاترین] اشتون اشاره کرد که در گذشته، زمان زیادی صرف تصمیم‌گیری درباره محل مذاکرات می‌شد. بنابراین بهتر است یک مکان مشخص در نظر گرفته شود که برای تمام طرف‌ها راحت باشد. این پیشنهاد مورد استقبال قرار گرفت، زیرا هماهنگی حضور شش وزیر خارجه طی جلساتی که در کشوری غیر از مقرهای سازمان ملل برگزار می‌شود، دیگر محدود به نشست‌های سطح معاونان و مدیران سیاسی وزارت خارجه نبود، بلکه تابعی از شرایط سیاسی دوجانبه میان کشور میزبان و دولت‌های شرکت‌کننده بود. بنابراین پیشنهاد شد مکان مذاکرات همواره در یکی از سه شهر نیویورک، ژنو یا وین برگزار شود که مورد پذیرش قرار گرفت.»

در پاورقی کتاب نیز آمده است: «این تصمیم تا پایان مذاکرات برقرار بود و به جز دو یا سه استثناء به دلیل همزمانی اجلاس‌ها یا مناسبت‌های بین‌المللی، محل ملاقات‌ها منحصر به همین سه شهر باقی ماند.»

عباس عراقچی و دستور کار سفر به ژنو

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تشریح دستور کار سفر خود به ژنو اعلام کرده است که پیش از آغاز رایزنی‌های دیپلماتیک با ایالات متحده، با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دیدار خواهد کرد تا مباحث دقیق فنی بررسی شود. او همچنین از دیدار با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، خبر داده و تأکید کرده است که تهران با «ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن» وارد مذاکرات شده است.

عراقچی در عین حال تصریح کرده است که موضوعی که «مطلقاً در دستور کار نیست، تسلیم در برابر فشارها و تهدیدهاست.» این عبارت نشان می‌دهد تهران تلاش دارد همزمان با حفظ خطوط قرمز سیاسی، گزینه‌های فنی تازه‌ای را نیز روی میز نگه دارد.

با این حال، هنوز مشخص نیست که انتقال مذاکرات به ژنو، ورود گفت‌وگوها به مرحله‌ای تخصصی‌تر است یا خیر؛ مرحله‌ای که نقش آژانس و بحث‌های فنی هسته‌ای پررنگ‌تر می‌شود.

ژنو؛ میزبان مذاکرات سه‌جانبه روسیه، اوکراین و آمریکا

ژنو امروز همچنان به عنوان مرکز مهم دیپلماسی جهانی عمل می‌کند. روز جمعه، کرملین اعلام کرد دور جدید مذاکرات صلح سه‌جانبه میان روسیه، اوکراین و ایالات متحده برای روزهای ۱۷ و ۱۸ فوریه (۲۸ و ۲۹ بهمن) در ژنو برنامه‌ریزی شده است. پیش از این، دور قبلی این مذاکرات سه‌جانبه اوایل بهمن‌ماه در امارات برگزار شده بود.

با توجه به اینکه پرونده‌های جنگ روسیه و اوکراین نیز توسط نمایندگان آمریکا مانند ویتکاف و جرد کوشنر پیگیری می‌شود، رسانه‌ها گمانه‌زنی کرده‌اند که حضور این افراد در ژنو ممکن است مذاکرات ایران را نیز به سوئیس منتقل کند. هم‌اکنون، ویتکاف و کوشنر سه پرونده ایران، صلح غزه و جنگ اوکراین را مدیریت و دنبال می‌کنند.

ژنو با ترکیب سابقه تاریخی، بی‌طرفی، زیرساخت‌های کامل و تجربه طولانی در میزبانی مذاکرات پیچیده، به نقطه‌ای استراتژیک در دیپلماسی جهانی تبدیل شده است و همچنان نقش مهمی در پیشبرد گفتگوهای حساس بین کشورها ایفا می‌کند.