زمین‌لرزه در پکن: چگونه «تنگه هرمز» پنجه‌های اژدهای آمریکایی را شکست؟

حسین مرتضی، تحلیلگر سیاسی جهان عرب در یادداشتی که در اختیار خبرگزاری دانشجو قرار داد نوشت که بازدید کوتاه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از پکن که دو روز به طول انجامید، صرفاً یک دور مذاکره در منازعه غول‌ها نبود، بلکه حکم «سند تسلیم راهبردی» منتشرنشده و اعلام فروپاشی رسوای سیاست «فشار حداکثری» آمریکا را داشت. در این سفر، آب‌های تنگه هرمز و شن‌های خاورمیانه دیگر فقط میدان رویارویی منطقه‌ای نبود، بلکه به آینه‌ای تبدیل شد که شکست هیمنه آمریکا و ناتوانی آن در تحمیل اراده خود در پایتخت تصمیم‌گیری چین را به وضوح بازتاب داد.

ترامپ با این توهم که می‌تواند با تهدید به جنگ نظامی علیه ایران و تلاش برای خفه کردن صنعت تراشه‌های الکترونیکی چین، شریان انرژی جهانی را کنترل کند، راهی پکن شد. اما محاسبات پیچیده آمریکا بر صخره واقعیت درهم شکست؛ نه جریان نفت مطیع شد و نه فناوری چینی عقب‌نشینی کرد. این سفر به جای نمایش قدرت، به اعلام رسمی عقب‌نشینی انجامید؛ صحنه‌ای که ترامپ سعی کرد طبق معمول با انداختن تقصیر به گردن میراث بایدن، آن را بپوشاند.

واژگونی معادله انرژی در شرق آسیا

ناتوانی رسوای آمریکا در مهار نفت ایران و اصرار پکن بر تأمین محموله‌های نفتی خود از تهران، جغرافیای سیاسی انرژی در شرق آسیا را به کلی بازطراحی کرد. این شکست صرفاً یک ناکامی اقتصادی نبود، بلکه واشنگتن را از باارزش‌ترین برگ‌های چانه‌زنی خلع کرد و مذاکره‌کننده آمریکایی را در برابر رئیس‌جمهوری چین که با اعتماد به نفس کامل و مسلح به خنثی‌سازی تمام تهدیدهای آمریکا علیه آبراه‌ها بود، در موضع ضعیف قرار داد.

قبض فرسایشی: چین «تاکتیک‌های ارزان» را مطالعه می‌کند

در جبهه نظامی، این سفر بسیار روشنگر بود؛ مصرف بی‌سابقه مهمات راهبردی آمریکا در مقابله با ایران، هدیه‌ای اطلاعاتی بی‌ارزش برای پکن بود، چرا که این رویارویی‌ها نقاط ضعف لجستیکی و دفاعی نیروی دریایی آمریکا را برملا کرد. امروز، چین با دقت بسیار تاکتیک‌های ایران و روسیه مبتنی بر «اشباع سامانه‌های پدافند هوایی با هزینه اندک» را مطالعه می‌کند تا توانایی خود برای حل نظامی پرونده تایوان را با کمترین هزینه ممکن بازبینی کند؛ موضوعی که در تهدیدهای اخیر چین به واشنگتن درباره این جزیره خود را نشان داد.

«میان تسلط خفه‌کننده ۹۸ درصدی چین بر عناصر خاکی کمیاب و آشکار شدن ناتوانی دفاعی آمریکا در خاورمیانه، ابتکار عمل رهبری به طور کامل به دست پکن افتاد و زبان بدن بین دو رئیس‌جمهور به دلیل محکمی بر این دگرگونی تاریخی تبدیل شد.»

ملاکا و هرمز؛ دروازه‌های ناتوانی آمریکا

در پکن، ترامپ با رقیبی محتاط و مردد روبرو نشد، بلکه با حریفی راهبردی و هوشمند مواجه شد که می‌دانست چگونه از شکست آمریکا در ایران برای خلع کردن واشنگتن از برگ‌های قدرت نظامی و اقتصادی خود استفاده کند. این سفر، بدون هیچ تردیدی، نشان‌دهنده #افول شدید کارایی ابزارهای بازدارندگی آمریکا، نه تنها در تنگه هرمز، بلکه به تبع آن در تنگه ملاکا و آبراه‌های حیاتی غرب آسیا بود.

خلاصه سخن اینکه؛ اجلاس اخیر پکن برای نمایش قدرت آمریکا نبود، بلکه گواه مرگ قطبیّت تک‌قطبی بود. اقرار ضمنی به حاکمیت ایران در میدان نبرد بر تنگه هرمز، کلیدی بود که درهای تنظیم نظم نوین جهانی را به روی چین گشود؛ نظمی که در آن معادلات از شرق رهبری می‌شود و واشنگتن به مدیریت افول خود بسنده می‌کند.