راز دستکندهای اشتهارد، میراثی صخرهای که البرز را به قطب جدید گردشگری تاریخی تبدیل میکند
رئیس گروه حفظ و احیای بناها و محوطههای تاریخی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی البرز از شناسایی ۱۴ دستکند صخرهای در اشتهارد خبر داد و گفت: این مجموعه با پیشینهای از دوره اشکانی تا صفوی، پس از تأیید ارزشهای تاریخی در آستانه ثبت ملی قرار گرفته و با سرمایهگذاری بیش از ۱۰۰ میلیارد تومانی، به یکی از مهمترین ظرفیتهای گردشگری و پژوهشی استان تبدیل خواهد شد.
به گزارش خبرنگار گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، دستکندهای صخرهای اشتهارد، یکی از ناشناختهترین آثار تاریخی استان البرز پس از سالها مطالعات باستانشناسی و بررسیهای تخصصی، در آستانه ثبت ملی قرار گرفتهاند؛ مجموعهای کمنظیر که میتواند علاوه بر آشکار کردن بخشی از تاریخ سکونت انسان در فلات ایران، به یکی از قطبهای جدید گردشگری تاریخی کشور تبدیل شود.
فرزان احمدنژاد رئیس گروه حفظ و احیای بناها و محوطههای تاریخی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان البرز، در تشریح روند شناسایی این اثر تاریخی اظهار کرد: دستکندهای صخرهای اشتهارد نخستین بار در سال ۱۳۹۲ شناسایی شدند و پس از آن مطالعات میدانی برای بررسی ویژگیهای تاریخی، معماری و باستانشناختی این مجموعه آغاز شد.
وی با بیان اینکه این محوطه میان روستاهای صحتآباد و قشلاق دایلر واقع شده است، افزود: شرایط زمینشناسی منطقه نقش تعیینکنندهای در شکلگیری این معماری داشته و ساختار تپهها و جنس خاک و سنگ، امکان ایجاد فضاهای زیستی در دل صخرهها را برای انسان فراهم کرده است.
معماری متفاوت در دل طبیعت
احمدنژاد با اشاره به اهمیت معماری دستکند گفت: این شیوه معماری از نمونههای ارزشمند، اما کمتر شناختهشده معماری ایران به شمار میرود؛ زیرا در آن به جای ساخت بنا بر سطح زمین، انسان با تراشیدن سنگ، فضای زندگی را در دل طبیعت ایجاد کرده است. این سبک، نمونهای از سازگاری انسان با محیط و بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای طبیعی محسوب میشود.
وی ادامه داد: تاکنون ۱۳ تا ۱۴ بنای صخرهای مستقل در این محدوده شناسایی شده که شامل فضاهای یک، دو و سهاتاقه هستند و با فاصله مشخصی از یکدیگر قرار گرفتهاند.
رئیس گروه حفظ و احیای بناها و محوطههای تاریخی البرز افزود: بررسیها نشان میدهد ورودی بیشتر این فضاها رو به جنوب و شرق طراحی شده و هیچ ورودی در ضلع شمالی یا غربی دیده نمیشود؛ موضوعی که بیانگر توجه سازندگان به تابش خورشید، شرایط اقلیمی و جهت وزش باد است.
به گفته وی در سقف برخی از این فضاها نیز حفرههایی برای ورود نور طبیعی ایجاد شده که نشان میدهد این بناها صرفاً پناهگاههای موقت نبوده و با هدف استفاده مستمر انسان طراحی شدهاند.
ردپای اشکانیان تا صفویان در اشتهارد
احمدنژاد درباره کاربری این مجموعه تاریخی اظهار کرد: هنوز نمیتوان با قطعیت درباره عملکرد اصلی این فضاها اظهار نظر کرد، اما با توجه به تنوع معماری، احتمال میرود در دورههای مختلف کاربردهای متفاوتی از جمله سکونت موقت، استراحتگاه کاروانها یا پناهگاه داشته باشند.
وی تأکید کرد: پاسخ دقیق به این پرسشها مستلزم انجام کاوشهای باستانشناسی گستردهتر است.
رئیس گروه حفظ و احیای بناها و محوطههای تاریخی البرز همچنین از کشف آثار ارزشمند سفالی در اطراف این دستکندها خبر داد و گفت: بیشتر سفالهای بهدستآمده متعلق به دورههای ایلخانی و صفوی هستند، اما تعدادی سفال مربوط به دوره اشکانی نیز در این منطقه کشف شده که اهمیت تاریخی محوطه را دوچندان میکند.
احمدنژاد با مقایسه این مجموعه با روستای تاریخی میمند کرمان اظهار کرد: اگرچه هر دو از نمونههای معماری صخرهای ایران هستند، اما تفاوتهای اساسی با یکدیگر دارند.
وی توضیح داد: در میمند، سکونتگاه در بستر طبیعی صخرهها شکل گرفته، اما در اشتهارد، انسان با تراشیدن تودههای سنگی، فضاهای داخلی را ایجاد کرده است؛ ویژگیای که این مجموعه را به نمونهای منحصربهفرد در میان دستکندهای ایران تبدیل میکند.
به گفته وی قرار گرفتن این اثر در منطقهای بیابانی و در مجاورت دامنههای جنوبی البرز، علاوه بر ارزش تاریخی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری طبیعی و فرهنگی ایجاد کرده است.
دستکندهای اشتهارد در آستانه ثبت ملی
در ادامه شهباز محمودی معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان البرز، از طی شدن مراحل ثبت ملی این اثر خبر داد و گفت: پس از تکمیل پرونده ثبتی، مستندات برای بررسی به وزارت میراث فرهنگی ارسال شد و پژوهشگاه میراث فرهنگی نیز مطالعات تخصصی خود را روی این محوطه انجام داد.
وی افزود: نتایج بررسیهای کارشناسی نشان داد دستکندهای اشتهارد از ارزشهای تاریخی و پژوهشی لازم برای ثبت در فهرست آثار ملی برخوردار هستند.
محمودی با اشاره به گستره این مجموعه اظهار کرد: تاکنون حدود پنج هکتار از محوطه مورد مطالعه قرار گرفته، اما عرصه اصلی آن حدود ۴۰ هکتار برآورد شده و احتمال کشف دستکندهای بیشتری در ادامه مطالعات وجود دارد.
سرمایهگذاری ۱۰۰ میلیارد تومانی برای احیای مجموعه
معاون میراث فرهنگی البرز درباره برنامههای احیا و بهرهبرداری گردشگری این مجموعه گفت: پس از طی مراحل قانونی، پروژه به بخش خصوصی واگذار شده و سرمایهگذار با رویکردی فرهنگی، عملیات ساماندهی و احیای این محوطه را آغاز کرده است.
وی افزود: تاکنون بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان برای کاوش، ساماندهی و مرمت این مجموعه هزینه شده و بخشی از فضاهای تاریخی برای بازدید گردشگران آماده شده است.
محمودی هدف از اجرای این طرح را حفاظت از اصالت تاریخی اثر در کنار معرفی ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری استان عنوان کرد و افزود: ثبت ملی دستکندهای اشتهارد آغاز مرحلهای جدید برای حفاظت، پژوهشهای علمی و معرفی یکی از ارزشمندترین نمونههای معماری دستکند ایران خواهد بود.
وی تأکید کرد: دستکندهای اشتهارد تنها یک اثر تاریخی نیستند، بلکه روایتگر شیوه زندگی انسانهایی هستند که قرنها پیش با شناخت دقیق طبیعت و اقلیم، فضایی برای زیست در دل صخرهها ایجاد کردند ظرفیتی که امروز میتواند به یکی از شاخصترین جاذبههای میراث فرهنگی و گردشگری استان البرز و کشور تبدیل شود.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
