مافیای گنجیابی زیر ذره‌بین / تاراج میراث ملی از دل خاک تا ویترین فضای مجازی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجو، حفاری‌های غیرمجاز دیگر فقط یک تخلف ساده نیست و به یک شبکه پیچیده و سودآور تبدیل شده که از دل تپه‌های باستانی و حتی مناطق مسکونی، تاریخ یک ملت را بیرون کشیده و به تاراج می‌برد. در این میان، فضای مجازی به ویترینی برای نمایش این جرم و حتی آموزش آن تبدیل شده، جایی که سودجویان نه‌تنها اشیای تاریخی را می‌فروشند، بلکه دیگران را هم به این مسیر خطرناک و غیرقانونی سوق می‌دهند.

در سال‌های اخیر، پدیده حفاری غیرمجاز برای کشف اشیای تاریخی و گنج‌های ادعایی، به شکل نگران‌کننده‌ای گسترش یافته است، این فعالیت‌ها که اغلب در تپه‌های باستانی، مناطق تاریخی و حتی بافت‌های مسکونی انجام می‌شود، نه‌تنها هویت فرهنگی کشور را تهدید می‌کند، بلکه خسارت‌های جبران‌ناپذیری به آثار تاریخی وارد می‌آورد. حفارانی که بدون هیچ‌گونه تخصص یا مجوز قانونی اقدام به کاوش می‌کنند، لایه‌های تاریخی را نابود کرده و اطلاعات ارزشمند باستان‌شناسی را برای همیشه از بین می‌برند.

نکته نگران‌کننده‌تر، تغییر ماهیت این فعالیت‌ها از اقدامات پراکنده به شبکه‌ای سازمان‌یافته است، بسیاری از این افراد در قالب گروه‌های چندنفره یا حتی باند‌های گسترده فعالیت می‌کنند و هرکدام نقش مشخصی دارند، از شناسایی مناطق مستعد گرفته تا حفاری، فروش اشیای کشف‌شده و حتی تبلیغات در فضای مجازی، در این میان، برخی از این افراد با اعتماد به نفس عجیب و ادعا‌های اغراق‌آمیز، خود را به‌عنوان متخصصان گنج‌یابی معرفی کرده و مدعی هستند که هیچ‌کس نمی‌تواند مانع فعالیت آنها شود.

 فضای مجازی؛ از نمایش جرم تا آموزش آن

یکی از مهم‌ترین عوامل گسترش حفاری‌های غیرمجاز، نقش پررنگ فضای مجازی است، امروزه بسیاری از حفاران غیرمجاز، ویدئو‌هایی از عملیات حفاری خود منتشر می‌کنند، تصاویری که در آنها از کشف اشیای قدیمی، سکه‌ها یا اشیای قیمتی سخن گفته می‌شود، این محتوا‌ها نه‌تنها جنبه تبلیغاتی دارند، بلکه عملاً به نوعی آموزش غیررسمی برای افراد دیگر تبدیل شده‌اند.

در کنار این موضوع، فروش دستگاه‌های گنج‌یاب تقلبی نیز به یک بازار پررونق تبدیل شده است، بسیاری از این افراد با سوءاستفاده از ناآگاهی مردم، دستگاه‌هایی را با قیمت‌های بسیار بالا به فروش می‌رسانند و مدعی هستند که این ابزار‌ها قادر به کشف گنج‌های پنهان هستند، در حالی که در اغلب موارد، این دستگاه‌ها کارایی لازم را ندارند و خریداران تنها متحمل ضرر‌های مالی سنگین می‌شوند.

فضای مجازی همچنین بستری برای ایجاد نوعی رقابت کاذب میان این افراد شده است، برخی از آنها با انتشار ادعا‌های عجیب، مانند داشتن مجموعه‌ای از آثار مربوط به تمامی دوره‌های تاریخی، تلاش می‌کنند توجه بیشتری جلب کنند، این ادعا‌ها در حالی مطرح می‌شود که نگهداری چنین آثاری بدون مجوز قانونی، خود یک جرم محسوب می‌شود.

میلیارد‌ها تومان سود از تاراج تاریخ

حفاری غیرمجاز تنها یک فعالیت فردی نیست، بلکه به یک اقتصاد زیرزمینی گسترده تبدیل شده است، فروش اشیای تاریخی در بازار‌های داخلی و خارجی، درآمد‌های هنگفتی را نصیب این افراد می‌کند، برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که سود حاصل از این فعالیت‌ها به میلیارد‌ها تومان می‌رسد.

این سود کلان، انگیزه اصلی بسیاری از افراد برای ورود به این حوزه است، علاوه بر فروش مستقیم اشیای تاریخی، برخی از این افراد از طریق فروش دستگاه‌های گنج‌یاب، برگزاری دوره‌های آموزشی غیرقانونی و حتی ارائه مشاوره برای یافتن مکان‌های احتمالی گنج، درآمدزایی می‌کنند، در واقع، یک زنجیره کامل اقتصادی شکل گرفته که از تولید محتوا در فضای مجازی آغاز شده و به فروش اشیای تاریخی ختم می‌شود.

در این میان، برخی از حفاران با معرفی مناطق باستانی به دیگران، به‌صورت شراکتی اقدام به حفاری می‌کنند این همکاری‌ها نه‌تنها باعث گسترش دامنه تخریب‌ها می‌شود، بلکه شناسایی و برخورد با این افراد را نیز دشوارتر می‌کند در نتیجه این روند، نابودی تدریجی آثار تاریخی و خروج آنها از کشور است، آثاری که در واقع متعلق به مردم و بخشی از هویت ملی هستند.

خلأ‌های نظارتی و ضرورت برخورد جدی

با وجود صدور احکام قضایی برای برخی از این افراد، همچنان شاهد فعالیت آزادانه آنها در نقاط مختلف کشور هستیم، این موضوع نشان‌دهنده وجود خلأ‌هایی در نظارت و اجرای قوانین است، برخی از این افراد حتی پس از محکومیت، به فعالیت خود ادامه داده و در فضای مجازی دیگران را تهدید می‌کنند یا به ادامه این مسیر تشویق می‌کنند.

 کارشناسان معتقدند که مقابله با این پدیده، نیازمند یک رویکرد چندجانبه است، از یک سو، باید قوانین بازدارنده‌تری وضع و اجرا شود تا هزینه ارتکاب این جرم افزایش یابد، از سوی دیگر، آگاهی‌بخشی عمومی نقش مهمی در کاهش تقاضا برای خرید اشیای تاریخی و دستگاه‌های گنج‌یاب تقلبی دارد.

همچنین، نظارت بر فضای مجازی و برخورد با صفحات و کانال‌هایی که به ترویج این فعالیت‌ها می‌پردازند، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، بدون کنترل این بستر، چرخه تبلیغ و جذب افراد جدید همچنان ادامه خواهد داشت.

حفاری غیرمجاز، صرفاً یک تخلف فردی نیست، تهدیدی جدی برای میراث فرهنگی و هویت تاریخی کشور است، در شرایطی که برخی افراد با انگیزه‌های مالی به تخریب گذشته می‌پردازند، مسئولیت نهاد‌های نظارتی و همچنین آگاهی عمومی بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. اگر این روند کنترل نشود، بخش قابل توجهی از تاریخ این سرزمین برای همیشه از دست خواهد رفت؛ تاریخی که نه‌تنها متعلق به امروز، بلکه میراثی برای نسل‌های آینده است.