گزارش|
کریدور گردشگری «زیارت»؛ تلاش مهدیشهر برای تبدیل یک مسیر شهری به مقصد گردشگری
کریدور گردشگری «زیارت» در مهدیشهر، در صورت تکمیل، قرار است بیش از آنکه یک پروژه معمول بهسازی معبر باشد، به یک محور پیوسته برای اتصال عناصر طبیعی، مذهبی و تاریخی شهر تبدیل شود؛ مسیری که از سرچشمه زیارت آغاز میشود، از میان باغها و محدودههای تاریخی عبور میکند، به امامزاده قاسم بن موسی بن جعفر (ع) میرسد و در ادامه به دشت مرکزی و محورهای شهری متصل خواهد شد.
به گزارش گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، مدیریت شهری مهدیشهر هدف از این طرح را افزایش ماندگاری گردشگران و تبدیل عبور از شهر به توقف و تجربه گردشگری عنوان کرده است.
این ایده در واقع ادامه طرحی است که مدیریت شهری مهدیشهر پیشتر برای بازآفرینی محدوده امامزاده قاسم دنبال کرده بود. در گزارشهای منتشرشده از این پروژه، شهرداری از شکلگیری یک کریدور گردشگری، مذهبی، فرهنگی و تاریخی در دل شهر سخن گفته بود؛ کریدوری که قرار است با احیای محوطه امامزاده قاسم و اتصال آن به دیگر ظرفیتهای شهری شکل بگیرد.
اکنون در روایت جدید مدیریت شهری، این ایده گستردهتر شده و سرچشمه زیارت، باغات، محور تاریخی، امامزاده قاسم، دشت مرکزی و بلوار ۲۲ بهمن را در یک مسیر واحد قرار میدهد. به این ترتیب، پروژه صرفاً ساماندهی یک نقطه نیست، بلکه تلاشی برای ساختن یک «مسیر گردشگری» است؛ مسیری که ارزش آن نه در یک جاذبه منفرد، بلکه در کنار هم قرار گرفتن چند جاذبه در فاصلهای قابل پیمایش شکل میگیرد.
سرچشمهای که قرار است نقطه آغاز یک مسیر باشد
سرچشمه زیارت در این طرح اهمیت ویژهای دارد، زیرا برخلاف بسیاری از پروژههای گردشگری که باید یک جاذبه جدید ایجاد کنند، اینجا بخشی از سرمایه طبیعی و فرهنگی از قبل وجود دارد.
گزارشهای محلی درباره این محدوده نشان میدهد که سرچشمه زیارت در فرهنگ و آیینهای مهدیشهر نیز جایگاه قدیمی دارد و حتی آیین «حیدری» مرتبط با نخل محرم در این محدوده سابقهای طولانی دارد. در منابع محلی، قدمت این آیین در ارتباط با سرچشمه زیارت بیش از چند نسل توصیف شده است.
از سوی دیگر، منطقه مهدیشهر و پیرامون آن به دلیل موقعیت کوهستانی و وجود چشمهها، باغها و مسیرهای طبیعی، از ظرفیتهای متنوع طبیعتگردی برخوردار است. فهرست جاذبههای گردشگری مهدیشهر نیز مجموعهای از عناصر طبیعی، تاریخی و مذهبی از جمله امامزاده قاسم، غار دربند، کافرقلعه، چشمههای آبگرم و دیگر آثار تاریخی را در این شهرستان ثبت کرده است؛ بنابراین نقطه قوت کریدور زیارت این است که مدیریت شهری قرار نیست یک جاذبه منفرد را از صفر ایجاد کند؛ بلکه تلاش میکند جاذبههای موجود را در یک روایت و مسیر مشترک قرار دهد و این تفاوت مهمی است.
گردشگری شهری زمانی میتواند به اقتصاد محلی کمک کند که گردشگر پس از رسیدن به شهر فقط یک نقطه را نبیند و دوباره سوار خودرو نشود، بلکه امکان پیادهروی، بازدید، خرید، صرف غذا، زیارت، استراحت و اقامت برای او فراهم شود. از همین منظر، هدف اعلامشده شهرداری برای «ماندگاری» مسافر در مهدیشهر، از خود عملیات کفسازی و بدنهسازی مهمتر است.
امامزاده قاسم؛ حلقه مذهبی و تاریخی کریدور
در میانه این مسیر، امامزاده قاسم بن موسی بن جعفر (ع) قرار دارد؛ بنایی که در منطقه زیارت مهدیشهر واقع شده و در فهرست آثار ملی ایران نیز ثبت شده است. منابع گردشگری موجود، شماره ثبت ملی این بنا را ۳۵۴۸ و تاریخ ثبت آن را ۲۵ اسفند ۱۳۷۹ اعلام کردهاند.
بنای امامزاده دارای حرم، گنبد، ایوان، صحن و عناصر معماری سنتی است و همین ویژگی باعث شده ظرفیت آن صرفاً مذهبی نباشد و بتواند در یک مسیر گردشگری فرهنگی نیز قرار گیرد.
در واقع یکی از جذابیتهای بالقوه کریدور زیارت همین ترکیب است: گردشگر میتواند در یک مسیر کوتاه، طبیعت و آب را در سرچشمه ببیند، از میان باغها عبور کند، معماری و بافت قدیمی را مشاهده کند و در نهایت به یک بنای مذهبی و تاریخی برسد. این نوع اتصال، در صورت اجرای درست، میتواند تجربه گردشگری را از بازدیدهای پراکنده به یک «روایت مکانی» تبدیل کند.
پروژهای که باید فراتر از کفسازی دیده شود
علیرضا شربتدار شهردار مهدیشهر گفت: عملیات ساماندهی کریدور شامل کفسازی و بدنهسازی است و مطالعات آن با استفاده از مشاوران انجام شده است.
وی همچنین گفته است در طراحی تلاش شده از الگوهای معماری قدیمی شهر و هویت تاریخی مهدیشهر استفاده شود چرا که این بخش از پروژه از نظر میراث شهری اهمیت دارد.
شهردا مهدی شهر معتقد است اگر کفسازی، جدارهسازی، مبلمان، نورپردازی و تابلوهای مسیر بدون توجه به معماری تاریخی اجرا شوند، ممکن است نتیجه صرفاً یک معبر نوسازیشده باشد؛ اما اگر این عناصر در هماهنگی با بافت تاریخی قرار گیرند، میتوانند به خواناتر شدن هویت شهر برای گردشگر کمک کنند.
این مسئله بهویژه در شهری مانند مهدیشهر اهمیت دارد که بخشی از جاذبه آن به ویژگیهای فرهنگی و تاریخی سنگسر و معماری محلی مرتبط است. به همین دلیل، موفقیت کریدور را نباید فقط با میزان پیشرفت فیزیکی پروژه سنجید.
مهمتر این است که آیا گردشگر پس از عبور از مسیر، احساس میکند وارد یک فضای تاریخی و فرهنگی متفاوت شده است یا صرفاً از یک خیابان بهسازیشده عبور کرده است.
از کریدور زیارت تا بازار تاریخی
طرح کریدور در شرایطی دنبال میشود که مدیریت شهری مهدیشهر همزمان پروژه احیای بازار قدیم را نیز در دستور کار دارد.
شهردار مهدیشهر در ادامه گفت: احیای بازار قدیم در سه بخش کفسازی، بدنهسازی و احداث ساختمان بازار تعریف شده و ساختمان جدید بازار نیز قرار است فضاهای تجاری و پارکینگ داشته باشد. همچنین برای طراحی ساختمان بازار فراخوان ملی برگزار شده و بیش از ۵۰ اثر در آن شرکت کردهاند. اگر این پروژهها همزمان پیش بروند، میتوانند دو سر یک زنجیره اقتصادی را تکمیل کنند.
کریدور زیارت میتواند گردشگر را وارد بافت و مسیر گردشگری کند و بازار تاریخی میتواند بخشی از توقف و هزینهکرد گردشگر را در داخل شهر نگه دارد.
این نکته از منظر توسعه شهری مهم است، زیرا گردشگری زمانی برای شهر ارزش اقتصادی پیدا میکند که بخشی از درآمد آن به کسبوکارهای محلی برسد؛ از فروش صنایع دستی و محصولات محلی گرفته تا رستوران، اقامتگاه، کافه و خدمات گردشگری. در غیر این صورت، افزایش بازدید لزوماً به معنای افزایش درآمد شهروندان نیست.
آب؛ فرصت اصلی و در عین حال محدودیت جدی
در این پروژه، آب همزمان یک جاذبه و یک مسئله مدیریتی است. وجود سرچشمه و جریان آب از ویژگیهایی است که میتواند کریدور زیارت را از بسیاری از مسیرهای صرفاً معماری یا شهری متمایز کند. از سوی دیگر، هر طرح گردشگری که بخواهد از آبشار، فضای سبز، آبنما یا سایر عناصر وابسته به آب استفاده کند، باید مسئله پایداری منابع آب را نیز در نظر بگیرد؛ این موضوع برای استان سمنان اهمیت مضاعف دارد.
در سالهای اخیر، مدیریت شهری مهدیشهر نیز به دنبال منابع پایدارتر برای فضای سبز بوده است. در گزارشی که درباره احیای قنات تاریخی ملکطیبی منتشر شده، این قنات پس از بیش از ۲۰ سال توقف دوباره برای تأمین آب فضای سبز شهر وارد مدار بهرهبرداری شده است؛ بنابراین استفاده از آب سرچشمه زیارت برای تقویت گردشگری باید با یک پرسش اساسی همراه باشد: چه میزان از آب میتواند برای فعالیتهای گردشگری استفاده شود، بدون آنکه به جریان طبیعی یا نیازهای دیگر منطقه آسیب وارد شود؟ پاسخ این پرسش باید فنی و مبتنی بر دادههای منابع آب باشد، نه صرفاً بر مبنای جذابیت بصری پروژه.
شهرداری مهدیشهر از اجرای یک مجموعه گردشگری با محوریت احداث آبشار نیز خبر داده و برای آن بیش از ۳۰۰ میلیارد ریال اعتبار پیشبینی کرده است. هدف اعلامشده این است که فاز نخست این پروژه تا رویداد گردشگری پایان شهریورماه به بهرهبرداری برسد. در کنار سرچشمه زیارت، این پروژه میتواند تلاش مدیریت شهری برای تبدیل ظرفیت طبیعی آب به یک عنصر گردشگری طراحیشده تلقی شود.
اما اینجا نیز همان پرسش قبلی مطرح میشود: آیا آبشار قرار است یک جاذبه مستقل باشد یا بخشی از تجربه کریدور؟ اگر پاسخ، گزینه دوم باشد، اهمیت آن بیشتر خواهد شد؛ زیرا مجموعه آبشار میتواند یکی از نقاط توقف در مسیر گردشگر باشد و زمان حضور او را افزایش دهد.
در چنین مدلی، مسیر گردشگری باید بهگونهای طراحی شود که گردشگر بداند از کجا شروع کند، در چه نقاطی توقف کند، چه چیزی ببیند و در کجا امکان خرید، استراحت یا استفاده از خدمات داشته باشد. به عبارت دیگر، یک کریدور گردشگری موفق فقط «مسیر» نیست؛ یک تجربه طراحیشده است.
مهدیشهر میخواهد از شهر عبوری به شهر مقصد تبدیل شود
این هدف در اظهارات شهردار نیز بهصراحت دیده میشود: اینکه مسافر تنها از مهدیشهر عبور نکند و برای مدتی در شهر توقف کند؛ این هدف از نظر اقتصادی قابل توجه است.
مهدیشهر در موقعیتی قرار گرفته که میتواند از نزدیکی به سمنان و دسترسی به مناطق طبیعی و ییلاقی شمال استان استفاده کند. شهرستان نیز مجموعهای از جاذبههای طبیعی و تاریخی را در خود جای داده است؛ از شهمیرزاد و غار دربند گرفته تا امامزاده قاسم و دیگر نقاط تاریخی و طبیعی، بنابراین مسئله اصلی لزوماً کمبود جاذبه نیست. مسئله میتواند «اتصال جاذبهها به یکدیگر» و تبدیل آنها به محصول گردشگری باشد و کریدور زیارت در صورت تکمیل میتواند بخشی از این اتصال باشد.
شربتدار شهردار مهدیشهر همچنین از افزایش بودجه شهرداری از حدود ۳۶۵ میلیارد تومان در سال گذشته به ۵۸۰ میلیارد تومان در سال جاری خبر داده است.
بر اساس اظهارات شهردار، حدود ۷۳ درصد بودجه سال قبل در بخش عمرانی و ۲۷ درصد در بخش جاری هزینه شده است. این ارقام نشان میدهد که مدیریت شهری برای پروژههای عمرانی و زیرساختی منابع قابل توجهی را در نظر گرفته است. اما برای ارزیابی واقعی پروژه گردشگری، رقم بودجه کلی شهرداری کافی نیست. آنچه اهمیت دارد میزان اعتبار اختصاصیافته به خود کریدور، میزان هزینه انجامشده، تعهدات باقیمانده، سهم منابع داخلی و در صورت وجود، سهم منابع دولتی یا سرمایهگذاری بخش خصوصی است.
همچنین باید مشخص شود پس از ساخت زیرساخت، هزینه نگهداری آن از کجا تأمین خواهد شد؛ زیرا پروژه گردشگری فقط در مرحله افتتاح هزینه ندارد. کفسازی باید نگهداری شود، فضای سبز نیازمند آب و مراقبت است، نورپردازی هزینه دارد، مبلمان شهری فرسوده میشود و آثار تاریخی نیز نیازمند حفاظت مستمر هستند.
کنارگذر، بازار، آبشار و کریدور؛ چهار پروژه یا یک برنامه؟
مدیریت شهری مهدیشهر همزمان از تکمیل کنارگذر شرقی، تأمین روشنایی آن، پروژه آبشار، احیای بازار قدیم و کریدور سرچشمه زیارت تا دشت مرکزی سخن گفته است.
وی اظهار داشته که اگر این پروژهها به صورت جداگانه اجرا شوند، ممکن است مجموعهای از پروژههای عمرانی مستقل شکل بگیرد؛ اما اگر در قالب یک برنامه توسعه گردشگری به هم متصل شوند، اثر آنها میتواند بیشتر باشد.
برای مثال، کنارگذر میتواند به کاهش ترافیک مسیرهای مرکزی کمک کند؛ بازار میتواند محل توقف و خرید گردشگر باشد؛ کریدور زیارت میتواند محور پیاده گردشگری باشد و مجموعه آبشار نیز یک نقطه تفریحی در امتداد این شبکه ایجاد کند.
در این حالت، پروژههای عمرانی مختلف به اجزای یک محصول گردشگری تبدیل میشوند. این همان نقطهای است که موفقیت طرح را از «اجرای پروژه» به «مدیریت مقصد» منتقل میکند.
بررسی اطلاعات موجود نشان میدهد مهدیشهر از نظر تنوع ظرفیتهای گردشگری دست خالی نیست. امامزاده قاسم یک عنصر تاریخی و مذهبی ثبتشده است؛ سرچشمه و باغها ظرفیت طبیعی و منظرین ایجاد میکنند؛ بازار تاریخی امکان ایجاد فعالیت اقتصادی را فراهم میکند و پروژههای جدیدی مانند آبشار نیز میتوانند به زیرساخت تفریحی شهر اضافه شوند.
از سوی دیگر، مدیریت شهری نیز اکنون چند پروژه را با هدف تقویت زیرساخت گردشگری دنبال میکند و طرح اتصال سرچشمه زیارت تا دشت مرکزی در همین چارچوب تعریف شده است. گزارشهای پیشین نیز نشان میدهد ساماندهی این محور و احیای باغراه و دیگر مسیرهای فرهنگی و مذهبی از جمله برنامههایی بوده که برای رونق گردشگری مهدیشهر مطرح شده است. اما شرط موفقیت این طرح آن است که «کریدور» واقعاً به یک مسیر گردشگری تبدیل شود، نه فقط مجموعهای از عملیات عمرانی.
اگر گردشگر بتواند در آن قدم بزند، آب و طبیعت را ببیند، معماری و تاریخ را تجربه کند، زیارت کند، در بازار توقف کند، غذای محلی بخورد، محصول محلی بخرد و بخشی از روز خود را در مهدیشهر بگذراند، آن زمان میتوان گفت شهر از یک پروژه شهری به یک مقصد گردشگری نزدیک شده است. در غیر این صورت، حتی زیباترین کفسازی و جدارهسازی نیز تنها یک پروژه شهری خواهد بود.
کریدور «زیارت» مهدیشهر را میتوان تلاشی برای تبدیل سرمایههای پراکنده شهر به یک محصول واحد گردشگری دانست؛ محصولی که قرار است طبیعت، آب، باغ، معماری، تاریخ و زیارت را در یک مسیر به هم متصل کند.
نقطه قوت طرح، تکیه بر ظرفیتهایی است که بخش عمده آنها پیش از آغاز پروژه وجود داشتهاند. نقطه حساس آن نیز این است که اجرای کالبدی پروژه با حفاظت از منابع طبیعی، بهویژه آب، و با برنامه اقتصادی برای ماندگاری گردشگر همراه شود.
در نهایت، موفقیت کریدور را نه تعداد مترمربع کفسازیشده و نه میزان اعتبار هزینهشده، بلکه یک شاخص سادهتر مشخص خواهد کرد: آیا گردشگری که پیش از این فقط از مهدیشهر عبور میکرد، پس از تکمیل این مسیر تصمیم میگیرد چند ساعت یا حتی یک شب بیشتر در شهر بماند؟
اگر پاسخ در عمل مثبت باشد، کریدور زیارت میتواند از یک پروژه مدیریت شهری به یکی از محورهای هویت گردشگری مهدیشهر تبدیل شود؛ و اگر نه، همچنان با یک مسیر زیبا و سامانیافته روبهرو خواهیم بود که الزاماً به معنای شکلگیری یک مقصد گردشگری نیست.
لینک کپی شد
گزارش خطا
اخبار مرتبط
