۵۰۸ پرونده کلاهبرداری در سکوهای طلا؛ خرید آنلاین زیر ذرهبین پلیس فتا و بانک مرکزی
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، همزمان با توسعه معاملات طلا در بسترهای آنلاین، آمار تازه پلیس فتا نشان میدهد این بازار با وجود رشد فعالیت، با پروندههای کلاهبرداری و تهدیدات سایبری نیز مواجه بوده است.
سرهنگ حسن خالقی، معاون پلیس فتا، اعلام کرده است که طی سه سال گذشته و از زمان آغاز فعالیت عمومی نخستین پلتفرم طلای آنلاین، ۵۰۸ پرونده در حوزه جرایم کلاهبرداری تشکیل شده است.
او البته این تعداد را در مقایسه با حجم فعالیت این بازار، عدد بالایی ندانسته، اما تأکید کرده است که با ایجاد سازوکارهای مناسب میتوان از حدود ۶۰ درصد این پروندهها پیشگیری کرد.
به گفته معاون پلیس فتا، احراز هویت دقیق و استفاده از سامانههای تشخیص تقلب پیش از وقوع جرم، از مهمترین ابزارهایی است که میتواند ریسک کلاهبرداری در این بازار را کاهش دهد.
موضوع فقط به کلاهبرداری مالی محدود نمیشود. پلیس فتا همچنین از هشت حمله سایبری به حدود ۳۰ پلتفرم در بازه سهساله خبر داده است؛ مسئلهای که نشان میدهد امنیت اطلاعات و زیرساخت فنی نیز به اندازه پشتوانه طلای سکوها اهمیت دارد.
یک پلتفرم ۲۰۰ هزار کاربره هم به دلیل خالیفروشی متوقف شد
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات پلیس فتا به موضوع خالیفروشی مربوط میشود؛ یعنی فروش طلایی که موجودی واقعی آن نزد پلتفرم وجود ندارد.
طبق اظهارات معاون پلیس فتا، یک پلتفرم با حدود ۲۰۰ هزار کاربر به دلیل خالیفروشی متوقف شده و پرونده آن وارد فرآیند قضایی شده است.
خالیفروشی یکی از مهمترین ریسکهای معاملات آنلاین طلاست؛ چراکه کاربر در زمان خرید، طلای مورد معامله را بهصورت فیزیکی در اختیار ندارد و اعتماد او به سکو باید بر پایه وجود پشتوانه واقعی و قابل بررسی شکل بگیرد.
به همین دلیل، پرسش اصلی در معاملات آنلاین فقط این نیست که یک سکو چه مقدار طلا فروخته، بلکه این است که طلای فروختهشده واقعاً در خزانه وجود دارد یا خیر و آیا امکان تحویل آن به مشتری وجود دارد؟
بانک مرکزی چگونه میخواهد طلای آنلاین را کنترل کند؟
پاسخ بانک مرکزی به بخشی از این نگرانیها، ایجاد سامانه ناظر معاملات برخط طلا و نقره است.
بر اساس دستورالعمل اجرایی خرید و فروش برخط طلا و نقره، سامانه ناظر وظیفه دارد تعهدات سکوها نسبت به مشتریان را با موجودی طلای تحویلی به خزانه تطبیق دهد و معاملات و موجودی طلا را پایش کند.
همچنین سکوها پیش از دریافت وجه مشتری باید اطلاعات معامله را به سامانه ناظر ارسال کنند و در صورت وجود موجودی کافی، شماره استعلام دریافت کنند.
پس از انجام معامله نیز سامانه ناظر شماره رهگیری معامله ایجاد میکند و باید امکان استعلام معامله و مشاهده برخط مقدار طلای خریداریشده برای مشتری فراهم باشد.
این سازوکار از آن جهت اهمیت دارد که هدف آن صرفاً نظارت بر خود پلتفرم نیست، بلکه ایجاد ارتباط میان تعهد سکو، موجودی واقعی طلا و معامله ثبتشده مشتری است.
از سوی دیگر، مقررات جدید تصریح کردهاند که سکوها باید پیش از آغاز فروش، طلای مورد معامله را به خزانه تحویل دهند و تنها تا میزان موجودی تأییدشده امکان ایجاد تعهد فروش خواهند داشت.
به این ترتیب، قرار است فاصله میان «طلای فروختهشده روی صفحه یک اپلیکیشن» و «طلای واقعاً موجود در خزانه» قابل کنترل و رهگیری باشد؛ موضوعی که میتواند یکی از مهمترین تفاوتهای بازار قانونمند با فعالیتهای فاقد پشتوانه باشد.
خزانههای طلا وارد زنجیره نظارت میشوند
نظارت تنها به خود پلتفرمها محدود نیست و زنجیره نگهداری طلای سکوها نیز در ساختار جدید مورد توجه قرار گرفته است.
طبق مقررات، خزانه به اشخاص حقوقی مورد تأیید بانک مرکزی گفته میشود که طلا و نقره تحویلی را دریافت و نگهداری میکنند و سامانه ناظر باید موجودی این خزانهها را در فرآیند تطبیق تعهدات سکوها مورد استفاده قرار دهد.
این تغییر میتواند یکی از مهمترین حلقههای نظارتی بازار طلای آنلاین باشد؛ زیرا در نهایت باید میان طلای فروختهشده، طلای موجود در خزانه و تعهد سکو به مشتری ارتباط قابل رهگیری وجود داشته باشد.
اگر این زنجیره بهدرستی اجرا شود، سکو دیگر نباید بتواند بدون پشتوانه کافی برای مشتری تعهد ایجاد کند؛ چراکه میزان فروش باید با موجودی تأییدشده در خزانه قابل تطبیق باشد.
خریدار آنلاین طلا چه چیزهایی را باید بررسی کند؟
با توجه به هشدارهای پلیس فتا و سازوکار جدید بانک مرکزی، خرید آنلاین طلا صرفاً مقایسه قیمت چند سکو نیست. خریدار پیش از پرداخت وجه باید دستکم چند موضوع را بررسی کند:
اول؛ مجوز و هویت سکو. خرید از پلتفرمی که وضعیت مجوز و هویت حقوقی آن روشن نیست، ریسک معامله را بالا میبرد.
دوم؛ رهگیری معامله. معاملهای که طبق سازوکار سامانه ناظر انجام میشود باید قابلیت دریافت و پیگیری شماره رهگیری داشته باشد.
سوم؛ پشتوانه و موجودی طلا. مهمترین پرسش این است که طلای فروختهشده واقعاً در خزانه وجود دارد یا خیر.
چهارم؛ شرایط تحویل فیزیکی. خریدار باید از قبل بداند حداقل میزان تحویل، هزینههای احتمالی و فرآیند دریافت طلای فیزیکی چگونه است. طبق مقررات، شخص مشمول باید طلا و نقره را حداکثر ظرف یک هفته به مشتری تحویل دهد.
پنجم؛ هزینههای معامله. کارمزد خرید، فروش، نگهداری و تحویل میتواند باعث شود هزینه نهایی معامله با عدد اولیه نمایشدادهشده در صفحه خرید متفاوت باشد.
ششم؛ امنیت حساب کاربری. رمز عبور، کدهای ورود و اطلاعات بانکی نباید در اختیار دیگران قرار گیرد؛ چراکه بخشی از ریسکهای اعلامشده در فضای آنلاین به حملات سایبری و سوءاستفاده از حساب کاربران مربوط میشود.
کل بازار ناامن نشده است
آمار ۵۰۸ پرونده کلاهبرداری طی سه سال، بهتنهایی به معنای ناامن بودن کل بازار طلای آنلاین نیست؛ حتی معاون پلیس فتا نیز این تعداد را با توجه به حجم فعالیت بازار، بالا ندانسته است.
با این حال، کنار هم قرار گرفتن این آمار با توقف یک پلتفرم به دلیل خالیفروشی و ثبت هشت حمله سایبری به حدود ۳۰ پلتفرم نشان میدهد که توسعه این بازار بدون نظارت متناسب میتواند ریسکهای تازهای برای کاربران ایجاد کند.
از سوی دیگر، ورود بانک مرکزی به موضوع موجودی سکوها، خزانهداری، رهگیری معاملات و کنترل تعهدات، نشان میدهد مسئله اصلی در تنظیمگری این بازار، صرفاً صدور مجوز برای پلتفرمها نیست؛ بلکه باید مشخص باشد طلایی که در فضای آنلاین فروخته میشود، کجاست، چه میزان از آن واقعاً وجود دارد و مشتری چگونه میتواند معامله خود را رهگیری کند.
آزمون اصلی سکوهای طلا؛ اعتماد یا تبلیغات؟
بازار طلای آنلاین اکنون وارد مرحلهای شده که اعتماد کاربران دیگر نمیتواند صرفاً بر پایه تبلیغات، تعداد کاربران یا سهولت خرید شکل بگیرد.
اعتماد در این بازار باید پشتوانه قابل اثبات داشته باشد؛ از موجودی واقعی طلا و خزانه مشخص گرفته تا امکان رهگیری معامله و سازوکار روشن برای تحویل به مشتری.
در نهایت، آزمون اصلی سکوهای آنلاین طلا فقط افزایش تعداد کاربران نیست؛ مسئله مهمتر این است که هر معامله تا چه اندازه پشتوانه واقعی، قابلیت رهگیری و امکان تحویل به مشتری دارد.